Orta Doğu'daki krizin sona erme belirtisi göstermemesiyle birlikte enflasyon, Avrupa ekonomilerini ve Kıbrıs dahil milyonlarca tüketicinin bütçesini sıkıştırmaya başlıyor.
Kıbrıs ve Avrupa genelindeki uzmanlar, etkinin tam olarak ölçülmesi ve hangi destek tedbirlerine ihtiyaç duyulacağının öngörülmesi için henüz erken olduğunu belirtiyor. Buna rağmen enflasyon hissedilmeye başladı; enerji maliyetleri Avrupa genelinde yükseliyor ve mal ile hizmetlerde daha geniş çaplı fiyat artışlarının zeminini hazırlıyor.
Kıbrıs'ta yakıt fiyatlarındaki ilk artışlar görülmeye başladı; ancak ekonomistler bu artışların henüz tam olarak haklı gerekçelere dayanmadığını söylüyor. Mevcut koşullar devam ederse elektrik faturalarının da yükselmesi bekleniyor. Kıbrıs Elektrik İdaresi Başkanı George Petrou, uluslararası petrol fiyatları mevcut seviyelerde kalırsa mayıs ayında faturaların yaklaşık yüzde 5, ağustos ayına kadar ise yüzde 15 veya daha fazla artabileceğini açıkladı.
Tedarik zincirine bağlı ürünlerde de ilk zamlar kendini göstermeye başladı.
Tüketici Koruma Servisi'nin e-kalathi verilerini kullanarak yaptığı incelemeye göre, 24 Şubat ile 18 Mart arasında bazı ürünlerde fiyat artışları kaydedildi. Bazı kategorilerde artışlar yüzde 10'u aştı.
Süt ürünleri, dondurulmuş hamur işleri ve börekler, çikolata ve bisküviler gibi kategorilerde zamlar tespit edildi.
Bazı süt ürünlerinde Orta Doğu krizinin başlamasının ardından fiyatlar yüzde 15 ile yüzde 28 arasında yükseldi. Örnek olarak şubat sonunda 2,45 euroya satılan bir süt ürününün şu anda 3,20 euroya çıktığı belirtildi.
Tüketici Koruma Servisi Rekabet Birimi Başkanı Aliki Iordanous, süpermarketlerin ve tedarikçilerin savaş başlamadan önce satın alınmış stoklara sahip olduğunu belirterek perakende ürün fiyatlarındaki artışların haklı bir gerekçesi olmadığını söyledi.
Iordanous, et fiyat endeksinin yüzde 33 artış gösterdiğini açıkladı. Son bir yılda sığır eti fiyatları yüzde 25, kıyma fiyatları yüzde 35, kuzu ve keçi eti fiyatları ise yüzde 6,7 yükseldi.
Iordanous, şap hastalığı salgınının süt fiyatlarını artırmaması gerektiğini çünkü süt üretiminin düşmediğini belirtti. 41 ünitede hayvan itlaf edildiğini, bunlardan beşinin 1.532 ineğe sahip sığır ünitesi olduğunu ve bunun toplam sığır popülasyonunun yalnızca yüzde 2'sine denk geldiğini söyledi. Ayrıca toplam koyun ve keçi popülasyonunun yüzde 5'ini oluşturan 24.000 koyun ve keçinin de itlaf edildiğini ekledi. "Bu verilere göre süt üretimi, süt fiyatlarındaki artışları haklı kılacak ölçüde azalmamıştır" dedi.
Kıbrıs'ın petrole tamamen bağımlı olması nedeniyle tüketicilerin artan baskıyla karşı karşıya kalması bekleniyor.
Hükümetin ekonomi ekibi durumu yakından izliyor ve gerektiğinde müdahale edeceğini belirtiyor. Kıbrıs ekonomisi üzerindeki olası etkiye ilişkin senaryolar hazırlandı; ancak resmi bir kaynak sonuç çıkarmak için henüz erken olduğunu söyledi.
Bu planlama kapsamında Maliye Bakanlığı, enflasyonist baskıyı dizginlemeye yönelik hedefli tedbirler üzerinde çalışıyor. Bu tedbirlerin geniş tabanlı değil, odaklı tedbirler olacağı belirtildi; zira Avrupa Komisyonu, Orta Doğu'daki yeni gelişmeler daha fazla esneklik sağlamadıkça yatay destekten yana değil.
2022'deki Ukrayna savaşının tetiklediği enerji krizi ve enflasyon dalgası sırasında AB üye devletlerinin hane halkı ve işletmeler üzerindeki baskıyı hafifletmek için çeşitli önlemler aldığı hatırlatılıyor.
Bu önlemler arasında yakıt özel tüketim vergisinde geniş çaplı bir indirim yer alıyordu ve bu indirim motor yakıtı fiyatlarını litre başına 8,32 sent düşürmüştü. Ayrıca hane halkı ve işletmeler için yüzde 9, savunmasız tüketiciler için yüzde 5 indirimli KDV oranı ve belirli ürünlerde indirimli veya sıfır KDV uygulanmıştı.
Enflasyonun gerilemesiyle bu tedbirler daha sonra revize edildi ve daha hedefli hale getirildi. 18 aydan fazla süredir yürürlükte olan yakıt vergi indirimi kaldırıldı, elektrik desteği de gözden geçirildi.
Bazı destek tedbirleri hâlâ yürürlükte. Belirli bebek ve aile bakım ürünleri, kadın hijyen ürünleri ile çeşitli taze meyve ve sebzelerde sıfır KDV uygulaması 31 Aralık 2026'ya kadar devam edecek. Özel tarife 08 kapsamındaki savunmasız elektrik tüketicilerine yönelik destek de sürüyor. Kıbrıs Elektrik İdaresi, tarife 08'in savunmasız müşteri kategorileri için özel konut tarifesi olmaya devam ettiğini teyit etti.
Son günlerde indirimli yakıt özel tüketim vergisinin yeniden uygulanması çağrıları da artıyor.
Kasım 2023'te indirimli verginin uygulamaya konulduğu dönemde fiyatlar benzinde litre başına 1,55 euro, dizelde 1,71 euro ve ısıtma yakıtında 1,24 euro düzeyindeydi. 2022 yılı boyunca ortalama fiyatlar ise benzinde 1,54, dizelde 1,74 ve ısıtma yakıtında 1,28 euro olmuştu.
Hükümet sözcüsü Konstantinos Letymbiotis, Kıbrıs'ın AB'de kurşunsuz 95 benzinde en düşük ikinci, dizelde ise en düşük dördüncü fiyata sahip olduğunu açıkladı.
Son rakamlara göre Kıbrıs'taki yakıt fiyatları, Ukrayna savaşının başladığı Mart 2022'dekinden yüksek; ancak indirimli yakıt vergisinin uygulamaya konulduğu Kasım 2023'tekinden düşük seyrediyor.
