ABD'de sosyal medya şirketlerini çocuklara verdikleri zarar nedeniyle hedef alan dava dalgasının ilk iki duruşmasında jüriler, Meta ve Alphabet'in bünyesindeki Google'ı sorumlu buldu. Bu kararlar, ABD yasalarının teknoloji şirketlerini davalardan nasıl koruduğunu yeniden şekillendirebilecek bir temyiz mücadelesinin önünü açtı.
California'da bir Los Angeles jürisi Çarşamba günü, genç yaşta Instagram ve YouTube'a bağımlı hale geldiğini belirten bir kadının depresyon ve intihar düşüncelerine kapılması nedeniyle Meta ve Google'ı sorumlu bularak toplam 6 milyon dolar tazminata hükmetti.
Ayrı bir New Mexico davasında ise jüri Salı günü, şirketin ürünlerinin genç kullanıcılar için güvenliğini yanlış tanıttığına ve platformlarında çocukların cinsel istismarına olanak sağladığına hükmederek Meta'ya 375 milyon dolar tazminat ödenmesine karar verdi.
Meta'nın hisseleri Perşembe günü yaklaşık yüzde 3 düşerek Mayıs 2025'ten bu yana en düşük seviyeye gerilerken, Alphabet'in hisseleri yaklaşık yüzde 1,5 değer kaybetti.
Bu kararlar, teknoloji şirketlerine dava açan davacıların uzun süredir aşmakta zorlandığı yasal kalkanı deldi: İletişim Ahlakı Yasası'nın 230. Maddesi (Section 230), 1996 tarihli bir federal yasa olup çevrimiçi platformları kullanıcıların ürettiği içerikten kaynaklanan sorumluluktan koruyor. Her iki davada da davacılar, şirketlerin genç kullanıcılara içeriğin kendisi yoluyla değil platformların tasarımına ilişkin verdikleri kararlarla zarar verdiğini öne sürerek bu engeli aştı.
Nebraska Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde teknoloji ve hukuk kesişimini araştıran yardımcı doçent Gregory Dickinson, "Mahkemeler giderek artan şekilde platform işlevselliği veya platform davranışına ilişkin iddiaları, aslında yalnızca üçüncü taraf konuşmalarına sorumluluk yükleyecek iddialardan ayırt etmeye çalışıyor" dedi.
Meta ve Google iddiaları reddederek gençleri korumak için önlemler aldıklarını savundu.
Meta ve Google yasal kalkan talep etti
Her iki davada da Meta hakimden davanın reddedilmesini istedi; Los Angeles davasında Google da aynı talepte bulundu. Her iki şirket de Section 230 kapsamında sorumluluktan korunduklarını ileri sürdü. Hakimler bu argümanı reddederek davaların yargılamaya taşınabileceğine hükmetti.
Meta sözcüsü, şirketin her iki davada da temyize başvurmayı planladığını belirtmenin ötesinde yorum yapmayı reddetti. Google, Los Angeles davasında temyize başvurmayı planladığını açıkladı ancak yorum talebine hemen yanıt vermedi.
Temyiz başvurularının neredeyse kesinlikle Section 230 üzerinde yoğunlaşacağı ve geniş kapsamlı sonuçlar doğurabileceği öngörülüyor.
Meta, Google, Snapchat'in ana şirketi Snap Inc ve TikTok'un ana şirketi ByteDance, tasarım tercihlerinin gençler ve genç yetişkinler arasında ruh sağlığı krizine yol açtığı iddiasıyla hem eyalet hem de federal mahkemelerde binlerce davayla karşı karşıya. 2.400'den fazla dava California federal mahkemesinde tek bir hakim önünde birleştirilirken, binlerce dava da California eyalet mahkemesinde konsolide edildi.
Hukuk uzmanları, mahkemelerin Section 230'un sorumluluk kalkanını daha dar yorumlamaya yöneldiğini belirtiyor. Birçok alt mahkeme, şirketlerin platform tasarım tercihlerinin bu yasa tarafından korunmadığına hükmetti; ancak henüz hiçbir temyiz mahkemesi bu konuda görüş bildirmedi. Diğer mahkemeleri bağlayan kararları veren merciler alt mahkemeler değil temyiz mahkemeleridir.
Sosyal medyanın ötesine uzanan etkiler
Hukuk uzmanlarına göre Section 230 hakkında verilecek bir temyiz kararı, sosyal medyanın ötesinde de etkilere sahip olabilir ve çocuklar tarafından kullanılan içerik barındıran diğer çevrimiçi platformlara karşı açılan davaları şekillendirebilir. Örneğin, popüler oyun sitesi Roblox Corporation'a karşı federal mahkemede 130'dan fazla dava görülüyor; davalarda şirketin kullanıcıları cinsel istismardan korumada başarısız olduğu iddia ediliyor. Roblox iddiaları reddediyor.
Santa Clara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yüksek Teknoloji Hukuku Enstitüsü eş direktörü Eric Goldman, "Bence yargılanan sosyal medya değil, internet" dedi. "Bu teoriler işe yararsa başka alanlarda da uygulanacaktır."
Her iki davadaki temyiz başvuruları önce eyalet düzeyindeki temyiz mahkemeleri tarafından incelenecek, ancak ardından daha üst mahkemelere taşınabilir.
ABD Yüksek Mahkemesi, Section 230'un kapsamına karar verme konusunda istekli olduğunu gösterdi. 2023'te mahkeme, Google'ın video paylaşım platformu YouTube'u içeren bir itirazı dinledi ancak sonuçta internet şirketlerine yönelik yasal korumalar hakkında karar vermekten kaçındı.
2024'te Yüksek Mahkeme, Teksaslı bir gencin Snapchat sahibi Snap'i reşit olmayan kullanıcıları cinsel avcılardan korumada başarısız olmakla suçlayan davasının yeniden canlandırılması talebini reddetti. Ancak iki muhafazakâr yargıç — Clarence Thomas ve Neil Gorsuch — bu karara muhalefet şerhi düşerek konunun ele alınmasındaki gecikmelere dikkat çekti. Muhalefet şerhlerinde "Sosyal medya platformları Section 230'u giderek artan şekilde bir 'hapisten çıkış kartı' olarak kullanıyor" yazdılar.
Teknoloji şirketlerine karşı davalar açan Tech Justice Law Project'in direktörü Meetali Jain, ABD Yüksek Mahkemesi'nin artık Section 230'un kapsamı hakkında görüş bildirmeye hazır olabileceğini düşündüğünü söyledi. Jain, "Yüksek Mahkeme'nin doğru bir dava için böyle bir davaya hazır olduğunu düşünüyorum" dedi.
