ABD ve İran, perşembe günü Tahran'ın uranyum stoku ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontroller konusunda karşıt tutumlarını sürdürdü. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, görüşmelerde 'bazı olumlu sinyaller' bulunduğunu belirtti.
ABD Başkanı Donald Trump, ABD'nin İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu eninde sonunda geri alacağını söyledi. Washington bu stokun nükleer silah üretimi için kullanılacağına inanırken, Tahran tamamen barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor.
Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere şu açıklamayı yaptı: 'Onu alacağız. Bizim ihtiyacımız yok, istemiyoruz. Aldıktan sonra muhtemelen yok edeceğiz, ama onların elinde kalmasına izin vermeyeceğiz.'
Rubio gazetecilere, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nda bir geçiş ücreti sistemi uygulaması halinde diplomatik çözümün mümkün olamayacağını söyledi. Ancak görüşmelerde bir miktar ilerleme kaydedildiğini ekledi.
Rubio, 'Bazı olumlu sinyaller var. Aşırı iyimser olmak istemiyorum… Önümüzdeki birkaç günde neler olacağını görelim' dedi.
Petrol fiyatları perşembe günü dalgalı bir seansta sert iniş çıkışlar yaşadı. Savaşın çözüme kavuşması konusundaki belirsiz beklentiler nedeniyle fiyatlar düşüşe geçti.
İki üst düzey İranlı kaynak Reuters'a, Trump'ın açıklamalarından önce, İran Dini Lideri Ayetullah Mojtaba Hamaney'nin uranyumun yurt dışına gönderilmemesi yönünde bir direktif yayımladığını söyledi.
Trump ayrıca Tahran'ın Hürmüz Boğazı kullanımı için ücret talep etme niyetini sert bir dille eleştirdi. Savaş öncesinde dünyanın petrol ve doğal gazının beşte biri bu boğazdan geçiyordu.
Trump, 'Açık olmasını istiyoruz, serbest olmasını istiyoruz. Geçiş ücreti istemiyoruz. Burası uluslararası bir su yolu' dedi.
Trump, İran liderliğinden 'doğru cevapları' alamazsa İran'a yönelik saldırıları yeniden başlatmaya hazır olduğunu söyledi. ABD ve müttefiki İsrail, ilk saldırıları şubat ayı sonunda başlatmıştı.
İran Devrim Muhafızları, yenilenecek saldırıların bölge sınırlarının ötesine geçen misillemelere yol açacağı uyarısında bulundu.
GÖRÜŞMELERDE AZ İLERLEME
Savaşı sona erdirmeye yönelik görüşmeler, kırılgan ateşkesin yürürlüğe girmesinin üzerinden geçen altı haftada pek az ilerleme kaydetmiş görünüyor. Bu süreçte ana arabuluculardan biri olan Pakistan Ordu Komutanı Asım Münir'in perşembe günü daha fazla görüşme için Tahran'a gitmesi muhtemel olarak değerlendirildi. Üç kaynak bu bilgiyi Reuters'a aktardı.
Müzakerelere yakın kaynaklardan biri, 'İletişimi sadeleştirmek ve süreci hızlandırmak için İran'daki tüm gruplarla konuşuyoruz. Trump'ın sabrının tükenmesi bir endişe kaynağı, ancak mesajların her iki taraftan iletilme hızı üzerinde çalışıyoruz' dedi.
Yaşanan tıkanıklık, küresel ekonomide ağır tahribat yarattı. Bunun başlıca nedeni, yüksek petrol fiyatlarının enflasyonist etkisi oldu.
Trump, kasım ayındaki ara seçimler öncesinde iç siyasi baskıyla karşı karşıya. Başkanın onay oranı, geçen yıl Beyaz Saray'a dönüşünden bu yana en düşük seviyelerine yakın seyrediyor. Akaryakıt fiyatlarındaki artış bu düşüşte büyük bir etken.
Tahran en son teklifini bu hafta ABD'ye sundu.
Tahran'ın açıklamalarına göre teklif, Trump'ın daha önce reddettiği şartları büyük ölçüde tekrarlıyor. Bu şartlar arasında Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol, savaş tazminatı, yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve ABD askerlerinin geri çekilmesi talepleri yer alıyor.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı perşembe günü Tahran'ın boğaz üzerindeki egemenlik iddialarını yineledi. Yardımcı bakan, ABD, İsrail ve bazı bölge devletlerinden gelen saldırıların su yolundaki güvenliği temelden değiştirdiğini söyledi.
Hukuki bir yorumunda Kazım Garibabadi, İran'ın uluslararası hukuka dayanarak güvenliğini ve denizcilik emniyetini korumak için 'pratik ve orantılı önlemler' alabileceğini belirtti.
KÜRESEL ENERJİ ŞOKU
Uluslararası Enerji Ajansı, çatışmanın dünyanın yaşadığı en kötü enerji şokuna yol açtığını belirtti.
Ajans perşembe günü uyarıda bulundu. Yaz aylarındaki yakıt talebinin zirve yapması ve Ortadoğu'dan yeni arz gelmemesi nedeniyle piyasanın temmuz ve ağustos aylarında 'kırmızı bölgeye' girebileceğini belirtti.
Bazı gemiler boğazdan geçmeyi başarıyor, ancak bu sayı savaş öncesindeki günlük 125-140 geçişe kıyasla çok düşük kalıyor.
İran'ın IRNA haber ajansı, son 24 saatte İran donanmasıyla koordineli olarak 31 geminin boğazdan geçtiğini duyurdu.
İran, boğazı kendi şartlarına uyan dost ülkelere yeniden açmayı hedeflediğini açıkladı. Bu şartlar potansiyel olarak geçiş ücretlerini de içerebilir.
Rubio, 'Bunu uygulamaya devam ederlerse diplomatik bir anlaşmayı imkânsız hale getirir. Yani bunu yapmaya çalışıyorlarsa bu dünyaya yönelik bir tehdittir ve tamamen yasadışıdır' dedi.
Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, savaş hedeflerini şöyle sıraladı: İran'ın bölgedeki milislere verdiği desteği kesmek, nükleer programını sökmek, füze kapasitesini yok etmek ve İran halkının yöneticilerini devirmesini kolaylaştırmak.
Ancak İran şimdiye kadar silah üretimine yakın seviyede zenginleştirilmiş uranyum stokunu ve komşularını füzeler, insansız hava araçları ve vekil milislerle tehdit etme kapasitesini koruyabildi.
