Başkan Donald Trump'ın da bizzat katılımıyla ABD Yüksek Mahkemesi yargıçları, Trump'ın doğum yeri vatandaşlığını kısıtlamaya yönelik kararnamesinin yasallığı konusunda şüpheci sinyaller verdi. Sert göç politikalarının bir parçası olan bu kararname, anayasanın temel bir maddesine ilişkin uzun süredir kabul gören yorumu köklü biçimde değiştirmeyi amaçlıyor.
Trump, ABD'nin en üst yargı organına yaptığı tarihi ziyarette kırmızı kravat ve koyu renk takım elbisesiyle mahkemenin süslü duruşma salonunda halk galerisinin ön sırasında oturdu. Beyaz Saray'dan konvoyla gelen Cumhuriyetçi başkan, yönetimi adına savunma yapan Adalet Bakanlığı avukatının sunumunu tamamlamasının ardından duruşmanın ortasında salonu terk etti.
Dokuz yargıcın büyük çoğunluğu —muhafazakârlar ve liberaller— avukatı, Trump'ın kararnamesinin hukuki geçerliliği ve pratik sonuçları hakkında sorularla sıkıştırdı. Mahkemede 6'ya 3 muhafazakâr çoğunluk bulunuyor.
Yargıçlar, yönetimin alt mahkeme kararına yaptığı itirazla ilgili iki saatten fazla süren duruşmada görüşlerini dinledi. Trump'ın kararnamesi, ABD kurumlarına ebeveynlerinden hiçbiri Amerikan vatandaşı ya da daimi oturma izni sahibi ("green card" sahibi) olmayan çocukların vatandaşlığını tanımamalarını emrediyordu.
Yüksek Mahkeme Tarih Derneği'nin tarihçisi Clare Cushman'a göre Trump, Yüksek Mahkeme sözlü duruşmasına katılan ilk görevdeki başkan oldu. Beyaz Saray Hukuk Danışmanı David Warrington, Ticaret Bakanı Howard Lutnick ve Başsavcı Pamela Bondi ile birlikte gelen Trump, adliye binasında yaklaşık bir buçuk saat kaldı.
'PRİCELESS VE DERİN BİR ARMAĞAN'
Yönetimi temsil eden ABD Genel Avukatı D. John Sauer, yargıçlara çoğu ülkenin otomatik doğum yeri vatandaşlığı tanımadığını söyledi.
Sauer, "Bu uygulama, Amerikan vatandaşlığının paha biçilmez ve derin armağanını değersizleştiriyor" dedi. "Yasadışı göç için güçlü bir çekim faktörü işlevi görüyor ve yalnızca göç yasalarını ihlal etmekle kalmayıp kurallara uyanların önüne geçen yasadışı göçmenleri ödüllendiriyor."
Pew Araştırma Merkezi'ne göre ABD, otomatik doğum yeri vatandaşlığı politikası uygulayan 33 ülkeden biri.
Trump, duruşmanın hemen ardından sosyal medyada ABD'nin doğum yeri vatandaşlığına sahip olduğu için "APTAL" olduğunu yazdı. Trump daha sonra Beyaz Saray'daki bir etkinlikte "Yüksek Mahkeme pek iyi davranmıyor" dedi ve ilk döneminde atadığı bazı yargıçların bağımsızlıklarını göstermek istediğini belirterek onları "Aptal insanlar" olarak nitelendirdi.
Alt mahkeme, Trump'ın kararnamesinin ABD Anayasası'nın 14. Değişikliği'ndeki vatandaşlık hükmünü ve doğum yeri vatandaşlığı haklarını yasalaştıran federal bir kanunu ihlal ettiğine hükmetmişti. Bu karar, vatandaşlıkları kararname tarafından tehdit edilen ebeveynler ve çocukların açtığı toplu davada verilmişti.
14. Değişiklik, yalnızca yabancı diplomatların veya düşman işgal gücü mensuplarının çocukları gibi dar istisnalar dışında, ABD'de doğan bebeklere vatandaşlık güvencesi veren bir hüküm olarak uzun süredir yorumlanıyor.
Söz konusu Vatandaşlık Maddesi şöyle diyor: "ABD'de doğan veya vatandaşlığa alınan ve ABD'nin yargı yetkisine tabi olan tüm kişiler, ABD vatandaşıdır."
Yönetim, "ABD'nin yargı yetkisine tabi olan" ifadesinin ABD'de doğmanın vatandaşlık için yeterli olmadığı anlamına geldiğini ve ülkede yasadışı bulunan göçmenlerin ya da üniversite öğrencileri veya çalışma vizesi sahipleri gibi varlığı yasal ama geçici olan kişilerin bebeklerini kapsam dışı bıraktığını ileri sürdü.
Muhafazakâr Baş Yargıç John Roberts, Sauer'e doğumda kimin vatandaşlık hakkı kazanacağını sınırlayan argümanlarının "tuhaf" göründüğünü söyledi.
Roberts, tarihsel olarak "ABD'nin yargı yetkisine tabi olan" ifadesinin büyükelçilerin çocuklarını veya düşmanca bir işgal sırasındaki düşmanları kapsam dışı bıraktığını belirterek, Sauer'in bu örnekleri ABD'de yasadışı bulunan herkese genişletmeye çalıştığını söyledi.
Roberts, "Bu kadar küçük ve kendine özgü örneklerden bu kadar büyük bir gruba nasıl ulaşabildiğinizden emin değilim" dedi.
Roberts ayrıca Sauer'den, yönetimin "doğum turizmi" endişesine ilişkin kanıt sunmasını istedi. Doğum turizmi, yabancıların çocuklarına vatandaşlık kazandırmak için ABD'ye gelerek doğum yapmasını ifade ediyor.
Roberts, "Bunun ne kadar yaygın olduğu veya ne kadar ciddi bir sorun olduğu hakkında herhangi bir bilginiz var mı?" diye sordu.
Sauer, "Kesin olarak kimse bilmiyor" yanıtını verirken yurt dışındaki doğum turizmi şirketlerine ilişkin medya haberlerini alıntıladı.
14. Değişiklik, 1861-1865 İç Savaşı'nın ardından köleliğin sona ermesinin akabinde 1868'de onaylandı. Bu değişiklik, Afrika kökenli insanların asla ABD vatandaşı olamayacağını ilan eden kötü şöhretli 1857 Yüksek Mahkeme kararını geçersiz kıldı.
Liberal Yargıç Elena Kagan, yönetimin 14. Değişiklik yorumunun madde metninden desteklenmediğini söyledi.
Kagan, Sauer'e "Bu kavrama ulaşmak için oldukça belirsiz kaynaklar kullanıyorsunuz" dedi.
Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği avukatı Cecillia Wang, davacıları temsilen yargıçlara Trump'ın kararnamesinin yasadışı olduğunu söyledi.
Wang, "Herhangi bir Amerikalıya vatandaşlık kuralımızın ne olduğunu sorun, size 'Burada doğan herkes eşit şekilde vatandaştır' diyecektir" dedi. "Bu kural, herhangi bir devlet yetkilisinin yıkamayacağı şekilde 14. Değişiklik'e işlendi."
GÜMRÜK VERGİLERİ KARARI
Yüksek Mahkeme, 20 Şubat'ta ulusal acil durumlar için tasarlanmış bir yasaya dayanarak Trump'ın geçen yıl uygulamaya koyduğu kapsamlı küresel gümrük vergilerini iptal etmesinden bu yana Trump mahkemenin bazı üyelerini defalarca eleştirdi. Trump, ilk döneminde atadığı iki yargıç —Neil Gorsuch ve Amy Coney Barrett— tarafından "hasta edildiğini" söyleyecek kadar ileri gitti ve onları "aileleri için utanç kaynağı" olarak nitelendirdi.
Doğumda kimin vatandaşlık hakkı kazanacağını sınırlamak, Trump'ın en öncelikli hedeflerinden biri. Trump bu kararnameyi geçen yıl göreve döndüğü ilk gün, yasal ve yasadışı göçe yönelik sert politikalar paketinin bir parçası olarak imzaladı. Eleştirmenler, göç yaklaşımında ırksal ve dini ayrımcılık yaptığını iddia etti.
Yönetim, vatandaşlığın yalnızca vatandaşlar ve daimi oturma izni sahipleri dahil olmak üzere "birincil bağlılığı" ABD'ye olan kişilerin çocuklarına verildiğini savundu. Bu bağlılık, yönetim avukatlarının "bir ülkede kalma niyetiyle yasal ve kalıcı ikamet" olarak tanımladığı "yasal ikamet" yoluyla sağlanıyor.
Birçok yargıç bu tanımı sorguladı.
Gorsuch, Sauer'e "Kimin ikametgâhı önemli? Kocanın mı? Karının mı? Ya evli değillerse?" diye sordu.
Gorsuch ekledi: "İkametgâhı nasıl belirleyeceğiz? Bunu her bir kişi için yapmak zorunda mıyız?"
Barrett, ebeveynlerin ABD'de kalma niyetinin nasıl belirleneceği ve bazı durumlarda çocuğun ebeveynlerinin bilinmediği gibi başka örnekleri gündeme getirdi.
Barrett, "Bu nasıl işleyecek? Bu davaları nasıl yargılayacaksınız? Doğum anında bazı insanların kalma niyeti olup olmadığını bilemeyeceksiniz, bu arada ABD vatandaşları dahil" dedi.
Davacılar, Yüksek Mahkeme'nin doğum yeri vatandaşlığı meselesini 1898'deki United States v. Wong Kim Ark davasında çözdüğünü savunuyor. Bu dava, 14. Değişiklik'in yabancı uyrukluların çocukları dahil olmak üzere ABD topraklarında doğumla vatandaşlık hakkı tanıdığını kabul etmişti.
Gorsuch, Trump'ın pozisyonunun bu 1898 emsal kararıyla uyuşmadığını düşündüğünün sinyalini verdi.
Gorsuch, Sauer'e "Wong Kim Ark'a ne kadar dayanmak istediğinizden emin değilim" dedi.
Gorsuch ayrıca, o dönem karara muhalif kalan Yargıç John Marshall Harlan'ın bile sonradan kararın geçici ziyaretçilerin çocuklarını da kapsadığını söylediğine dikkat çekti.
Muhafazakâr Yargıç Samuel Alito, varsayımsal bir senaryo kurarak Wang'dan yönetimin argümanını ele almasını istedi. Yönetim, doğum yeri vatandaşlığının "herhangi bir yabancı güce tabi" olanları vatandaşlık dışı bırakan 1866 tarihli medeni haklar yasası ışığında yorumlanması gerektiğini savunuyordu.
Alito varsayımsal durumunu şöyle anlattı: "Ülkeye yasadışı yollarla giren İranlı bir babanın oğlu burada doğuyor. Bu çocuk doğumda otomatik olarak İran vatandaşı oluyor ve İran hükümetine askerlik hizmeti yükümlülüğü taşıyor. Bu çocuk herhangi bir yabancı güce tabi değil mi?"
Yönetim, 1898 emsal kararının Trump'ın kararnamesini desteklediğini, çünkü mahkemenin o kararda Wong Kim Ark'ın ebeveynlerinin doğum anında ABD'de kalıcı ikametgâh ve ikamet hakkına sahip olduğunu belirttiğini öne sürdü.
GENİŞ KAPSAMLI ETKİLER
Yüksek Mahkeme'nin yönetimin görüşünü destekleyen nihai bir kararı, bazı tahminlere göre yılda 250.000'e kadar bebeğin hukuki statüsünü etkileyebilir ve milyonlarca ailenin yenidoğanlarının vatandaşlık durumunu kanıtlamasını gerektirebilir.
Alito, 14. Değişiklik'in yazarlarının günümüz göç kalıplarını öngöremeyeceğini söyledi.
Alito, "Burada ele aldığımız şey, 14. Değişiklik'in kabul edildiği dönemde temelde bilinmeyen bir olgu: yasadışı göç" dedi.
New Hampshire eyaletinin Concord kentindeki ABD Bölge Yargıcı Joseph Laplante, bu davacıların Trump'ın kararnamesine yönelik itirazının toplu dava olarak ilerlemesine izin vererek politikanın ülke genelinde engellenmesini sağladı.
Yüksek Mahkeme, Trump'ın başkanlığa dönüşünden bu yana göçle ilgili diğer önemli politikalarını destekledi. Mahkemenin haziran sonuna kadar karar vermesi bekleniyor.
