ABD Başkanı Donald Trump, önümüzdeki iki ila üç hafta içinde İran'a yönelik askeri saldırıları yoğunlaştıracağını açıkladı. Bu vaat, yatırımcıların kısa vadeli çözüm umutlarını boşa çıkardı. Petrol fiyatları fırladı, borsalar geriledi ve Trump'ın prime-time konuşması beş haftalık çatışmayı sona erdirmek için net bir yol haritası sunmadı.
Trump, Çarşamba akşamı yaptığı konuşmada "Önümüzdeki iki ila üç hafta içinde onlara son derece sert vuracağız. Onları ait oldukları Taş Devri'ne geri göndereceğiz" dedi.
Konuşmanın ardından Brent ham petrol yaklaşık yüzde 5 artarak varil başına 106,16 dolara yükseldi. Trump, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte birinin geçiş güzergâhı olan Hürmüz Boğazı'nın ne zaman ve nasıl yeniden açılacağına dair herhangi bir güvence vermedi. ABD endeks vadeli işlemleri yüzde 1 düştü, Avrupa vadeli işlemleri yüzde 1,5'ten fazla geriledi. Japonya'nın Nikkei endeksi yüzde 1,8 düşerken, MSCI'nin geniş Asya-Pasifik endeksi yüzde 1,5'ten fazla değer kaybetti.
VanEck Australia yatırım ve sermaye piyasaları başkanı Russel Chesler, "Piyasalara güven vermeye çalışıyorduysa bunu başaramadı. Tüm yatırımcıların kafasındaki temel soru 'Bu ne zaman bitecek?' sorusu. Oynaklığı yaratan da bu" dedi.
Konuşmanın hemen ardından İsrail ordusu, İran'dan İsrail topraklarına doğru fırlatılan füzeler tespit ettiğini açıkladı.
Anlaşma şart değil — ama bir takvim de yok
Trump, ABD'nin Hürmüz Boğazı'na ihtiyacı olmadığını söyledi ve petrole bağımlı müttefikleri boğazı yeniden açmak için çalışmaya çağırdı. Trump "Boğaza gidin ve alın" diyerek İran'ın "fiilen yok edildiğini" ve "zor kısmın bittiğini" savundu.
Trump ayrıca ABD-İsrail saldırılarının İran'ın nükleer silah elde etmesini engellediğini iddia etti. Çarşamba günü Reuters'a verdiği demeçte, tehdidin yeniden ortaya çıkması durumunda kuvvetlerin "nokta atışları" ile geri dönebileceğini söyledi. Konuşmasında kanıt sunmadan "Nükleer silahın eşiğindeydiler" dedi.
Trump, daha ılımlı gördüğü İranlı liderlerle görüşmelerin sürdüğünü belirtti ve sosyal medyada İran'ın ateşkes talep ettiğini iddia etti. Ancak Tahran bu iddiayı kesinlikle reddetti. Üst düzey bir İran kaynağı Reuters'a, Tahran'ın saldırılarını durdurmadan önce garantili bir ateşkes talep ettiğini ve aracılar yoluyla geçici ateşkes görüşmelerinin yapılmadığını söyledi.
İki Pakistanlı güvenlik kaynağı Reuters'a, çatışmada arabuluculuk yapan İslamabad'ın geçici bir ateşkes önerdiğini ancak her iki taraftan da yanıt alamadığını bildirdi. Konuya yakın bir kaynağa göre ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Salı günü Pakistanlı aracılarla iletişim kurdu. Bu durum, belirli koşulların karşılanması halinde Trump'ın ateşkese açık olduğuna işaret ediyor.
IMF, Dünya Bankası ve IEA küresel hasara karşı uyardı
Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası ve Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Çarşamba günü ortak bir uyarı yayımlayarak savaşın "önemli, küresel ve son derece asimetrik" etkiler yarattığını belirtti. Üç kuruluş, en çok etkilenen ülkelere potansiyel mali destek dahil olmak üzere müdahalelerini koordine edeceklerini açıkladı.
Trump, ülke içinde yükselen benzin fiyatlarına değinerek bunun sorumluluğunu yalnızca İran'a yükledi. "Bu kısa vadeli artış tamamen İran rejiminin, çatışmayla hiçbir ilgisi olmayan komşu ülkelerin ticari petrol tankerlerine çılgınca terör saldırıları düzenlemesinin sonucudur" dedi.
Fransa'nın savunmadan sorumlu alt bakanı Alice Rufo, Hürmüz Boğazı'ndaki herhangi bir NATO operasyonunun uluslararası hukuku ihlal edeceğini söyledi. Avrupalı devletler, Trump'ın boğazda müttefik askeri harekâtı çağrılarından kendilerini uzaklaştırmaya çalışıyor.
