ABD Başkanı Donald Trump, Pazartesi günü İran ile ateşkesin 'yaşam desteğinde' olduğunu söyledi. Trump, Tahran'ın ABD barış teklifine verdiği yanıtı reddetti. Bu gelişme, 10 haftadır süren ve binlerce kişinin hayatını kaybettiği çatışmanın yeniden alevlenme endişelerini artırdı. Çatışma aynı zamanda hayati enerji akışlarını da durdurdu.
Washington'un müzakereleri yeniden başlatmaya yönelik teklif sunmasından günler sonra İran, Pazar günü yanıtını açıkladı. Tahran'ın yanıtı, ABD müttefiki İsrail'in İran destekli Hizbullah militanlarıyla savaştığı Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sona ermesine odaklandı. Trump bu yanıtı hızla reddetti.
Trump, Pazartesi günü gazetecilere ateşkesin durumunu şöyle değerlendirdi: 'Şu anda en zayıf hali diyebilirim. Gönderdikleri o çöp parçasını okuduktan sonra. Okumayı bile bitirmedim.'
Tahran yanıtında ayrıca savaş hasarı için tazminat talep etti. İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenliğini vurguladı ve ABD'den deniz ablukasını sona erdirmesini istedi. Tahran ayrıca yeni saldırı yapılmayacağına dair güvence verilmesini, yaptırımların kaldırılmasını ve İran petrol satışlarına uygulanan yasağın kaldırılmasını talep etti.
ABD, İran'ın nükleer programı gibi tartışmalı konularda görüşmelere başlamadan önce çatışmaların sona ermesini önermişti.
Tahran, Pazartesi günü tutumunu savundu. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmaeil Baghaei şunları söyledi: 'Talebimiz meşrudur: savaşın sona erdirilmesini, (ABD) ablukasının ve korsanlığın kaldırılmasını ve ABD baskısı nedeniyle bankalarda haksız yere dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılmasını talep ediyoruz.'
Baghaei, 'Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçiş ve bölgede ve Lübnan'da güvenliğin sağlanması, İran'ın diğer talepleriydi. Bunlar cömert ve sorumlu bir teklif olarak değerlendiriliyor' dedi.
Brent ham petrol vadeli işlemleri, yaklaşık varil başına 104 dolar seviyesinde yüzde 2,7 daha yüksek işlem gördü. Açmazın sürmesi Hürmüz Boğazı'nı büyük ölçüde kapalı tuttu. 28 Şubat'ta savaş başlamadan önce bu dar su yolu, dünyanın petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazının beşte birini taşıyordu. Boğaz, çatışmadan bu yana merkezi bir baskı noktası haline geldi.
Boğazın neredeyse kapanmasından kaynaklanan aksaklıklar petrol üreticilerini ihracatı kısmaya zorladı. Pazartesi günü yayımlanan bir Reuters anketine göre, OPEC petrol üretimi Nisan ayında 20 yılı aşkın sürenin en düşük seviyesine geriledi.
HÜRMÜZ'DE SINIRLI GEMİ TRAFİĞİ
Hürmüz Boğazı'ndan geçen trafik savaş öncesine kıyasla son derece azaldı. Kpler ve LSEG'in gemi takip verileri, geçen hafta ham petrol yüklü üç tankerin İran saldırısından kaçınmak için takip cihazları kapalı şekilde su yolundan çıktığını gösterdi.
Veriler, ikinci bir Katar LNG tankerinin boğazdan geçmeye çalıştığını gösterdi. Bu durum, ilk böyle bir kargonun İran ve Pakistan'ın da içinde olduğu bir düzenleme çerçevesinde geçişinden günler sonra yaşandı.
Son günlerde boğaz çevresinde yaşanan ara sıra çatışmalar, Nisan başında yürürlüğe giren ve topyekun savaşı durduran ateşkesi sınadı.
ABD'de yapılan anketler savaşın seçmenler arasında popüler olmadığını gösteriyor. Seçmenler, Trump'ın Cumhuriyetçi Partisi'nin Kongre'deki kontrolünü sürdürüp sürdürmeyeceğini belirleyecek ülke çapındaki seçimlerden altı aydan kısa bir süre önce keskin bir şekilde yükselen benzin fiyatlarıyla karşı karşıya.
Washington uluslararası destek bulmakta da zorlandı. NATO müttefikleri, tam bir barış anlaşması ve uluslararası yetkili bir görev olmadan boğazı yeniden açmak için gemi göndermeyi reddetti.
Savaşın başlangıcından bu yana ABD, İran ve arabulucu Pakistan ile yakın temas halinde olan Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Salı günü Katar'da çatışma ve boğazda seyrüsefer güvenliğinin sağlanması konusunda görüşmeler yapacak. Bu bilgiyi bir Türk diplomatik kaynak verdi.
TRUMP İRAN'I PEKİN'DE GÖRÜŞECEK
Sonraki diplomatik veya askeri adımlar belirsizliğini koruyor. Trump'ın Çarşamba günü Pekin'e varması bekleniyor. Burada Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile görüşülecek konular arasında İran da yer alıyor.
Trump, Çin'i etkisini kullanarak Tahran'ı Washington ile anlaşmaya zorlaması için baskı yapıyor.
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Baghaei, Çin'in bu ziyareti Körfez'deki ABD hedeflerine karşı kullanabileceğini ima etti. Baghaei, 'Çinli dostlarımız bu fırsatları, ABD'nin yasadışı ve zorba eylemlerinin bölgesel barış ve güvenlik üzerindeki sonuçları konusunda uyarmak için nasıl kullanacaklarını çok iyi biliyor' dedi.
Trump, İran'a karşı muharebe operasyonlarının sona erip ermediği sorusuna Pazar günü yayımlanan açıklamalarında şu yanıtı verdi: 'Onlar yenildi, ancak bu işlerinin bittiği anlamına gelmiyor.'
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, savaşın bitmediğini söyledi. Netanyahu, İran'dan zenginleştirilmiş uranyumun çıkarılması, zenginleştirme tesislerinin sökülmesi ve İran'ın vekil güçleri ile balistik füze kapasitelerinin ele alınması için 'yapılması gereken daha çok iş olduğunu' belirtti.
Netanyahu, CBS News'in '60 Dakika' programına tercih edilen yolun diplomasi olduğunu söyledi. Ancak güç kullanımını da dışlamadı.
Güney Lübnan'da İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmalar da 16 Nisan'da açıklanan ABD arabuluculuğundaki ateşkese rağmen devam ediyor.
