İran, çarşamba günü ABD'nin yeniden saldırması durumunda savaşı Orta Doğu'nun ötesine yayacağı tehdidinde bulundu. Açıklama, Başkan Donald Trump'ın askeri kampanyayı yeniden başlatmaya bir saat kala karardan vazgeçtiğini söylemesinin ardından geldi.
Trump'ın Epic Fury Operasyonu'nu ateşkes için durdurmasının üzerinden altı hafta geçti. Bu süre içinde savaşı sona erdirmeye yönelik görüşmeler büyük ölçüde tıkandı.
İran bu hafta ABD'ye yeni bir teklif sundu. Ancak Tahran'ın kamuoyuyla paylaştığı açıklamalar, Trump'ın daha önce reddettiği şartları yineliyor. Bu şartlar arasında Hürmüz Boğazı'nın kontrolü, savaş tazminatı, yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve ABD birliklerinin bölgeden çekilmesi yer alıyor.
Trump pazartesi ve salı günü, yeni bir bombardıman emri vermeye çok yaklaştığını ancak diplomasiye daha fazla zaman tanımak için son anda kararı ertelediğini açıkladı.
Trump salı günü Beyaz Saray'da gazetecilere, "Bugün gitme kararı vermekten bir saat uzaktaydım" dedi.
İran, ABD üslerinin bulunduğu Orta Doğu ülkelerini vurarak yeni saldırılara karşılık vereceğini defalarca yineledi. Çarşamba günü ise daha uzaktaki hedeflere de saldırabileceğinin sinyalini verdi.
Devrim Muhafızları, devlet medyasında yer alan açıklamasında, "İran'a yönelik saldırganlık tekrarlanırsa, bu kez vaat edilen bölgesel savaş bölgenin ötesine taşacak" ifadesini kullandı.
ÇİN TANKERLERİ BOĞAZI GEÇTİ
İran, Şubat ayında başlayan ABD-İsrail kampanyasından bu yana Hürmüz Boğazı'nı kendi gemileri dışındaki tüm gemilere büyük ölçüde kapattı. Bu durum, tarihteki en büyük küresel enerji arzı kesintisine yol açtı. ABD ise geçen ay İran limanlarına kendi ablukasını uygulayarak karşılık verdi.
Yaklaşık 4 milyon varil petrol yüklü iki dev Çin tankeri çarşamba günü boğazdan çıktı. Bu gelişme, İran'ın dost gördüğü ülkeler için ablukayı gevşetmeye istekli olduğunun son işareti oldu. İran, Trump'ın Pekin'deki zirveye katıldığı sırada, geçen hafta Çin gemileri için kuralları gevşetme konusunda anlaşmaya vardığını duyurmuştu.
Güney Kore Dışişleri Bakanı çarşamba günü, bir Kore tankerinin İran ile işbirliği içinde boğazı geçtiğini açıkladı.
Denizcilik takip kuruluşu Lloyd's List, geçen hafta boğazdan en az 54 geminin geçtiğini bildirdi. Bu sayı bir önceki haftanın yaklaşık iki katı. Ancak savaştan önce günde tipik olarak geçen 140 civarı geminin yanında bu rakam hâlâ çok küçük bir orana karşılık geliyor.
SAVAŞI BİTİRME BASKISI
Trump, savaşı bitirmek için baskı altında. Yükselen enerji fiyatları, Cumhuriyetçi Parti'yi Kasım ayındaki kongre seçimleri öncesinde olumsuz etkiliyor. Nisan sonundaki ateşkesten bu yana Trump'ın açıklamaları, çoğu zaman aynı nefeste, bombardımanı yeniden başlatma tehditleri ile barış anlaşmasının yakın olduğu açıklamaları arasında gidip geliyor.
Trump salı günü savaşın "çok hızlı" biteceğini söyledi. Geçen ay tek tur barış görüşmesinde ABD heyetine başkanlık eden Başkan Yardımcısı JD Vance da ilerlemeden söz etti. Vance, Beyaz Saray basın toplantısında, "Oldukça iyi bir noktadayız" dedi.
ABD'nin değişken tutumu petrol fiyatlarını günden güne dalgalandırdı. Yine de fiyatlar mayıs başından bu yana hafta hafta yükseldi. Bir aylık vadeli Brent ham petrolü çarşamba sabahı yaklaşık yüzde 1,5 gerileyerek varil başına 110 doların biraz altına indi. Ancak bu seviye geçen haftanın hâlâ epey üzerinde.
Fujitomi Securities analisti Toshitaka Tazawa, "Yatırımcılar, Washington ile Tahran'ın gerçekten ortak bir zemin bulup bulamayacağını ve barış anlaşmasına varıp varamayacağını öğrenmek istiyor. ABD'nin tutumu her gün değişiyor" dedi.
ATEŞKES BÜYÜK ÖLÇÜDE KORUNUYOR
ABD-İsrail bombardımanı, nisan başında ateşkesle askıya alınmadan önce İran'da binlerce kişiyi öldürdü. İsrail ayrıca, İran destekli Hizbullah milislerinin peşine düşerek işgal ettiği Lübnan'da binlerce kişiyi öldürdü ve yüz binlercesini evinden etti.
İran'ın İsrail ve komşu Körfez ülkelerine yönelik saldırıları da onlarca kişinin ölümüne yol açtı.
İran ateşkesi büyük ölçüde korundu. Ancak Trump'ın boğazı yeniden açmak için bir deniz misyonu duyurduğu mayıs başında deniz taşımacılığına ve Körfez ülkelerine yönelik saldırılarda artış yaşandı. Trump, Project Freedom adlı bu misyonu yalnızca 48 saat sonra iptal etti.
Bu hafta Suudi Arabistan ve BAE'ye yeni bir insansız hava aracı dalgası fırlatıldı. Her iki ülke, saldırıların İran'a yakın milislerin faaliyet gösterdiği Irak'tan geldiğini açıkladı.
Trump ve İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, savaşı başlatırken hedeflerini şöyle açıklamıştı: İran'ın bölgesel milislere desteğini kırmak, nükleer programını söküp atmak, füze kapasitesini yok etmek ve İranlıların yöneticilerini devirmesini kolaylaştırmak.
Ancak savaş, İran'ı silah yapımına yakın seviyede zenginleştirilmiş uranyum stokundan ya da komşularını füze, insansız hava aracı ve vekil milislerle tehdit etme kapasitesinden yoksun bırakamadı.
Yıl başında kitlesel bir ayaklanmayla karşı karşıya kalan İslam Cumhuriyeti'nin dini liderliği, süper güç saldırısına örgütlü bir muhalefet işareti göstermeden direndi.
