İran Devrim Muhafızları Perşembe günü, ABD ordusunun Hürmüz Boğazı yakınındaki bir İran insansız hava aracı operasyonunu hedef alan saldırılar düzenlemesinin ardından bir ABD hava üssünü vurduğunu açıkladı. Bu gelişme, Başkan Donald Trump'ın Tahran ile uzlaşma anlaşmasına yakın olduğu haberini reddetmesinden saatler sonra yaşandı.
Düşmanlıklardaki tırmanma, Nisan başında yürürlüğe giren ABD ile İran arasındaki kırılgan ateşkese yönelik tehditleri gün yüzüne çıkardı. Barış anlaşması umutları azalırken petrol fiyatları yeniden yükselişe geçti.
Askeri operasyonlar hakkında açıkça konuşmak için ismini vermek istemeyen ABD'li yetkili Reuters'a yaptığı açıklamada, ordunun dört İran saldırı insansız hava aracını düşürdüğünü ve Bandar Abbas liman kentindeki bir yer kontrol istasyonunu vurduğunu söyledi. Söz konusu istasyon, beşinci bir insansız hava aracını fırlatmak üzereydi.
Yetkili, "Bu eylemler ölçülü, tamamen savunma amaçlıydı ve ateşkesi korumayı hedefliyordu" dedi.
İslam Devrim Muhafızları Ordusu, Tasnim haber ajansına yaptığı açıklamada, Bandar Abbas havalimanı yakınlarında sabahın erken saatlerinde gerçekleştirildiğini öne sürdüğü ABD saldırısına karşılık olarak bir ABD üssünü hedef aldığını bildirdi. Devrim Muhafızları, Bandar Abbas yakınındaki kontrol istasyonuna yapılan saldırının düzenlendiği ABD hava üssünü vurduklarını belirtti.
Büyük bir ABD üssüne ev sahipliği yapan Kuveyt ise saldırıların nereden geldiğini belirtmeden füze ve insansız hava aracı saldırılarına karşılık verdiğini açıkladı.
Güney Lübnan'da İran destekli Hizbullah militanlarıyla çatışmayı sürdüren İsrail de kuzey İsrail'de düşman uçak hareketliliği nedeniyle sirenlerin çaldığını bildirdi.
Çarşamba günü yüzde 5'ten fazla düşen petrol fiyatları, düşmanlıkların tırmandığı haberlerinin ardından toparlandı. ABD ham petrol vadeli işlemleri yüzde 3'ten fazla yükselirken hisse senetleri düştü ve dolar değer kazandı.
TRUMP: HİÇBİR ÜLKE BOĞAZI KONTROL EDEMEYECEK
28 Şubat'ta ABD ve İsrail saldırılarıyla başlayan savaş, binlerce kişinin ölümüne yol açtı ve küresel enerji fiyatlarını sert biçimde yukarı çekti. Trump, defalarca anlaşmanın yakın olduğunu söyledi.
Çarşamba günü medyanın katıldığı bir kabine toplantısında Trump, İran devlet televizyonunun, boğazdaki ticari deniz trafiğini bir ay içinde savaş öncesi düzeyine döndürecek ve trafiği İran ile Umman'ın ortak yönetmesini öngören gayri resmi bir taslak anlaşma elde ettiğine ilişkin haberini reddetti.
Trump, hiçbir ülkenin su yolu üzerinde kontrol sahibi olmayacağını söyleyerek ABD ile onlarca yıllık askeri ve ekonomik bağları bulunan Umman'ı tehdit eder gibi konuştu.
Trump, "Kimse boğazı kontrol etmeyecek" dedi. "Burası uluslararası sular ve Umman da herkes gibi davranacak, yoksa onları havaya uçurmak zorunda kalırız. Bunu anlıyorlar, sorun olmayacak."
Trump ayrıca İran ile yapılacak anlaşmadan henüz tatmin olmadığını ve ABD'nin ülkeye yönelik yaptırımları hafifletmeyi görüşmediğini de sözlerine ekledi.
Beyaz Saray ve Umman'ın Washington büyükelçiliği yorum talebine hemen yanıt vermedi.
İran'ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği de hemen ulaşılabilir durumda değildi.
İran televizyonunun çerçeve anlaşmaya ilişkin haberinde, ABD'nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı kaldıracağı ve askeri kuvvetlerini İran'ın yakın çevresinden çekeceği de öne sürüldü.
İran parlamentosu ulusal güvenlik komitesi başkanı İbrahim Azizi, Trump'ın "söyleminin" İran'ı uranyum zenginleştirme, boğaz üzerinde yetki sahibi olma ve yaptırımların kaldırılması taleplerinden geri adım atmaya zorlamayacağını söyledi.
Azizi, X'te paylaştığı mesajda "Trump'ın bu stratejik çıkmazdan çıkış yolu ararken tehdit savurmak ile anlaşma çağrısı yapmak arasında gidip geldiği açıktır" ifadelerini kullandı.
Savaş öncesinde dünyadaki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz trafiğinin beşte birine ev sahipliği yapan boğaz, İran'ın nükleer kapasitesinin dağıtılması ve süregelen yaptırımlar, üç aylık çatışmayı bitirmeye yönelik görüşmelerdeki başlıca tıkanma noktaları arasında yer alıyor.
Su yolu, yabancı gemilere geçiş hakkı tanıyan uluslararası hukuk kapsamında bulunuyor.
ABD Hazine Bakanlığı, boğazdan geçişi yönetmek üzere kurulan İran kuruluşu Pers Körfezi Boğaz İdaresi'ni, ABD ulusal güvenliğine tehdit oluşturduğu değerlendirilen yaptırım listesine ekledi.
İran devlet televizyonu, taslak anlaşmanın ABD'nin askeri kuvvetlerini yakın çevreden çekmesini de içereceğini, ancak bölgedeki ABD askerleri meselesinin daha fazla görüşme gerektirdiğini aktardı. Beyaz Saray haberi "tamamen uydurma" olarak nitelendirdi. Tahran ise konuya ilişkin yorum yapmadı.
İran televizyonunun taslak anlaşmaya ilişkin haberinde, ABD'nin dağıtılmasını istediği İran'ın nükleer programından söz edilmedi.
İran kaynakları, nükleer mesele üzerine görüşmelerin ikinci tur müzakerelerde ele alınacağını belirtti. Bu durum Trump'ın en yakın destekçilerinin bir kısmı için kabul edilebilir olmayabilir. İran, nükleer programının yalnızca barışçıl amaçlarla yürütüldüğünü söylüyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, kabine toplantısında "Sonuç olarak İran asla nükleer silaha sahip olmayacak" dedi.
