ABD ordusu, Çarşamba günü İran'a yeni saldırılar düzenlediğini duyurarak üç günlük ateşkesi sona erdirdi. Beş aydır devam eden savaş daha da yoğunlaşırken, çatışmalar ana cephelerin ötesine geçerek bölgedeki diğer ülkeleri de içine almaya başladı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'ndan yapılan açıklamada, "ABD güçleri bugün saat 20.00 ET'de (TSİ 03.00) İran'a karşı saldırı başlattı" denildi. Açıklamada, "Bu saldırılar, dün İran'ın Ortadoğu'daki ABD güçlerine yönelik saldırı girişimlerine güçlü bir yanıttır" ifadelerine yer verildi.
Çarşamba günü erken saatlerde, Mısır'ın Akdeniz kıyısındaki Dimyat limanında ABD'ye ait bir gaz tankerine insansız hava aracı çarptı. İngiliz deniz güvenlik firması Ambrey'in ilk değerlendirmesine göre saldırı düzenlenirken, ABD ve Suudi güçleri doğu Irak'ta İran yanlısı gruplara karşı hava saldırıları başlattı. İran da Ürdün'deki ABD askerlerine füze fırlattı.
Mısır Petrol Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada limanda yangın çıktığı doğrulandı ancak insansız hava aracı saldırısından söz edilmedi. Saldırının sorumlusu henüz netlik kazanmadı.
Irak ve Mısır'daki son saldırılar, Yemen'de İran yanlısı Husilerin geçen hafta Suudi Arabistan'a deniz ablukası ilan etmesinin ardından daha fazla Ortadoğu ülkesini çatışmaya çekme tehdidi taşıyor.
ABD'nin Çarşamba günü İran'a yönelik saldırıları, Başkan Donald Trump'ın daha erken saatlerde İran'ın ABD askerlerine ateş açmasına misilleme yapma sözü vermesinin ardından geldi. Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada "Sıra bizde" diyerek İran'a "çok sert vuracaklarını" söyledi, ancak yine de Tahran'la barış anlaşması hedeflediklerini yineledi.
İran, gece saatlerinde Ürdün'deki ABD üslerine ve Hürmüz Boğazı'ndaki gemilere ateş açtığını doğruladı. Ayrıca İran, Umman'ın boğazı ortak yönetme önerisini de reddetti. Hürmüz Boğazı, petrol ve gaz taşımacılığı için kritik bir küresel nakliye rotası konumunda.
Savaş, Şubat ayında ABD ve İsrail'in İran'a yönelik bombalama kampanyası başlatmasıyla başladı. Trump, bu kampanyanın yalnızca birkaç hafta süreceğini söylemişti. Haziran ayında varılan geçici ateşkes anlaşması, İran'ın kontrol ettiğini iddia ettiği boğaz üzerinde yeniden başlayan çatışmalarla çöktü.
Petrol fiyatları, Ortadoğu'da çatışmaların yeniden alevlenmesi ve savaşın bölgeye yayılma tehdidiyle birlikte Çarşamba günü beş aylık savaşın en keskin yükselişlerinden birini yaşadı. Brent ham petrol vadeli işlemleri yüzde 8'den fazla artarak göstergeyi varil başına 90 doların oldukça üzerine taşırken, ABD'nin batı Teksas tipi ham petrolü (WTI) de Perşembe günü itibarıyla varil başına 84 doların üzerine çıkarak hafta başındaki 77.16 dolar seviyesinden toparlandı. Bu yükseliş, Trump'ın geçen hafta sürpriz bir şekilde ABD saldırılarını durdurmasının ardından yaşanan ve petrol fiyatlarında 12 dolarlık bir düşüşe neden olan sürecin ardından geldi. Ancak Çarşamba günü saldırıların yeniden başlamasıyla birlikte yatırımcıların müzakere umutları da kırılmış oldu. Ayrıca ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) açıkladığı verilere göre, 24 Temmuz haftasında ABD ticari ham petrol stokları piyasa beklentisi olan 2.5 milyon varilin oldukça üzerinde, 7.167 milyon varil düşüş kaydetti. Bu durum arz sıkıntısı endişelerini artırarak fiyatları yukarı iten bir diğer faktör oldu.
TD Securities emtia stratejistleri ise, İran ve ABD arasındaki saldırıların birkaç günlük aranın ardından yeniden başlamasının, Husilerin Suudi enerji altyapısına yönelik devam eden tehdidiyle birleşince hem Hürmüz Boğazı hem de Bab el-Mandeb'deki geçişleri ciddi şekilde kısıtladığını ifade etti. Stratejistler, piyasaların İran'ın boğaz üzerindeki kontrol ısrarı nedeniyle barış umudunu kaybettiğini ve bu durumun küresel enerji piyasasında sıkılaşmaya yol açarak petrol fiyatlarındaki yükselişi desteklediğini belirtiyor.
"IRAK'TA 'KAHROLSUN AMERİKA' SESLERİ"
ABD-Suudi ortak saldırıları, Riyad'ın Washington'la birlikte ilk kez kamuoyu önünde ortak bir operasyona katılması anlamına geliyor.
Irak güvenlik güçlerine entegre edilmiş ve İran destekli güçlü paramiliter gruplar olan Irak Haşdi Şabi güçleri, ABD ve Suudi güçlerinin Irak genelindeki birkaç üsse düzenlediği saldırılarda en az 20 üyesinin öldüğünü ve 32'sinin yaralandığını açıkladı. Iraklı erkekler, ceset torbaları içindeki öldürülen savaşçıların bedenlerini taşırken "Kahrolsun Amerika!" diye bağırdı.
Washington ve Riyad, Irak'tan fırlatılan Suudi Arabistan'a ait petrol hedeflerine yönelik insansız hava aracı saldırılarına misilleme olarak Irak'taki İran destekli silahlı grupları vurduklarını söyledi.
İki kaynağın Reuters'a verdiği bilgiye göre, ortak saldırıların ardından Suudi Arabistan Savunma Bakanı, Çarşamba günü Washington'da Başkan Yardımcısı JD Vance ile bir araya gelerek Trump yönetimine Yemen'deki Husilere saldırmayarak ve Irak'taki İran yanlısı milislere yönelik ek saldırılar düzenlemeyerek çatışmayı daha da tırmandırmaması çağrısında bulundu. Kaynaklardan biri, bu tür bir tırmanışın "büyük bilinmeyen risklerin" kapısını aralayacağını ekledi. Beyaz Saray ve Washington'daki Suudi Arabistan büyükelçiliği yorum talebine hemen yanıt vermedi.
ABD'li yetkililer, özel olarak İran'a karşı büyük çaplı muharebe operasyonlarının yeniden başlatılmasının, mühimmat stokları üzerindeki olumsuz etki göz önüne alındığında risk taşıyacağı uyarısında bulundu. Washington merkezli düşünce kuruluşu Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi bu hafta yaptığı tahminde, ABD ordusunun iki önemli hava savunma sistemi olan 1.000'den az Patriot önleme füzesine ve 250'den az THAAD önleme füzesine sahip olduğunu belirtti.
İran, güçlerinin Irak topraklarından saldırıları yönlendirdiğini reddetse de İran gazetesi Hamshahri, Irak'taki saldırılarda dört İran Devrim Muhafızları danışmanının öldürüldüğünü bildirdi.
"IRAK'TAKİ TEHLİKELİ AYRILIK"
Irak'a yönelik saldırılar, bu istikrarsız ülkedeki tehlikeli bir ayrılığı gözler önüne seriyor. Şii liderliğindeki hükümet, hem Tahran hem de Washington'la yakın askeri ve diplomatik ilişkileri dengeleyen dünyadaki sayılı ülkelerden biri ancak bu bölünmüş sadakatler sürekli bir gerilim ve sık sık iç karışıklık kaynağı.
Sadece iki ay önce göreve gelen Başbakan Ali el-Zaidi'nin ofisi, tarafları tırmanıştan kaçınmaya çağırdı ve ülkeyi bölgesel çatışmaların dışında tutmak istediğini söyledi.
Irak cumhurbaşkanlığı, paramiliter güçlere yönelik saldırıları "kabul edilemez bir saldırı ve Irak egemenliğinin açık bir ihlali" olarak kınarken, silahlı grupların Irak'ın komşularına yönelik saldırılarının durdurulması çağrısında da bulundu.
İran ve Irak arasındaki derin bağlar, bu hafta yüz binlerce İranlı dini hacının şehitler için yıllık yas törenleri kapsamında Irak'taki türbelere gitmesiyle bir kez daha görülüyor.
ABD ordusu, Irak'a saldırıları başlatmadan saatler önce, hava savunmasının İran'ın bölgedeki ABD askerlerine yönelik sürpriz bir saldırısını önlediğini açıkladı. Ürdün ordusu, beş İran füzesini düşürdüğünü bildirdi. Ürdün'deki ABD üsleri son zamanlarda İran'ın birincil hedefi haline gelirken, bu ay üç ABD askeri hayatını kaybetmişti. Bu, Mart ayından bu yana ABD'nin verdiği en ağır kayıp oldu.
İran Devrim Muhafızları, Ürdün'deki ABD askeri tesislerine birkaç balistik füze fırlattıklarını ve yetkisiz bir rotadan Hürmüz Boğazı'nı geçmeye çalışan üç tankeri vurduklarını söyledi.
