Avrupa Komisyonu çarşamba günü Türkiye'yi Kıbrıs Cumhuriyeti ile ilişkilerini normalleştirmeye ve Maraş (Varosha) bölgesindeki tek taraflı adımlarını geri almaya çağırdı. Komisyonun Ankara'nın AB üyelik sürecine ilişkin hazırladığı raporda, Türkiye'nin BM Güvenlik Konseyi kararlarına aykırı olarak iki devletli çözümde ısrar ettiği de kaydedildi.
Rapora göre Türkiye, 2026 temmuzunda uluslararası alanda tanınmayan kuzeydeki yönetimle, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin onayı olmadan deniz altı doğal gaz boru hattına ilişkin bir işbirliği mutabakat zaptı imzaladı. Rapor, Türkiye'nin adadaki askeri varlığını güçlendirdiğine, Kıbrıs'ın deniz bölgelerinde insansız hava aracı uçuşları ve tatbikatlar yaptığına dikkat çekiyor.
Komisyona göre Türkiye hâlâ Kıbrıs Cumhuriyeti'ni tanımıyor ve onunla işbirliği yapmıyor. Komisyon, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin adada AB tarafından tanınan tek devlet yapısı olduğunu yeniden vurguladı. Komisyon, Ankara'dan BM çerçevesinde adil, kapsamlı ve uygulanabilir bir çözümü aktif olarak desteklemesini, gerilimi artıracak ya da müzakerelerin yeniden başlamasını zorlaştıracak tek taraflı adımlardan kaçınmasını istedi.
Maraş konusunda Komisyon, Türkiye'den 2021 temmuzunda duyurulan tek taraflı adımları ve 2020 ekiminden bu yana alınan önlemleri geri çekmesini istedi. Komisyon bu talebin BM Güvenlik Konseyi'nin 550 ve 789 sayılı kararlarıyla uyumlu olduğunu belirtti.
Enerji ve güvenlik
Komisyon, Türkiye'nin Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantısı olan ve AB'nin ortak ilgi projesi (PCI) statüsündeki Büyük Deniz Ara Bağlantısı'na (GSI) ilişkin etüt çalışmalarını engellemeyi sürdürdüğünü açıkladı. Komisyon, bu sorunu bölgedeki enerji işbirliğini etkileyen daha geniş sorunların bir parçası olarak değerlendirdi.
Rapor ayrıca Türkiye'nin, İran'dan gelen füze tehdidine karşı Yunanistan'ın Karpathos adasına bir Patriot bataryası aktarmasına tepkisine değiniyor. Rapor, İngiliz üslerine yönelik bir insansız hava aracı saldırısının ardından Yunanistan'ın Kıbrıs'a F-16 göndermesinin yarattığı gerilime de yer veriyor.
Komisyon, açık iletişim kanallarına ve Yunanistan-Türkiye diyaloğunun yeniden başlamasına rağmen bazı alanlarda bozulma kaydetti. Komisyona göre 2023'ten bu yana ilişkiler genel olarak iyileşti ve doğu Akdeniz'de Türkiye'nin izinsiz sondaj faaliyeti yapılmadı. Ancak Komisyon, Ege'deki tablonun karmaşık olmayı sürdürdüğünü belirtti. Türk savaş uçakları Yunan adalarının üzerinden uçmaya yeniden başladı. Uçuşlar iskân edilmiş adaların üzerinde de gerçekleşti ve olaylar 2026 eylülüne kadar kaydedildi. Yunanistan'ın hava sahası ve karasularına ihlaller ise önemli ölçüde arttı.
Komisyon, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 1995'te, Yunanistan'ın Ege'deki karasularını 12 deniz miline çıkarması hâlinde savaş sebebi (casus belli) ilan ettiğini vurguladı. Komisyon, bu hakkın BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin (UNCLOS) 3. maddesinde tanındığını not etti ve konunun ikili ilişkileri olumsuz etkilemeye devam ettiğini belirtti. Komisyon ayrıca Türkiye'nin Yunan adalarının silahsızlandırılmasına yönelik iddialarını, Ankara'nın seyrüsefer uyarılarını ve raporun Yunanistan'ın egemenliğini, egemen haklarını ve yargı yetkisini dolaylı olarak hedef aldığını söylediği meydan okumaları sıraladı. Komisyon, Türk okul ders kitaplarına 'Mavi Vatan' doktrininin girmesini de endişe verici buldu.
Komisyon, 2019 Türkiye-Libya mutabakat muhtırasına ilişkin de AB'nin tutumunu yineledi. Muhtıra, uzun bir gecikmenin ardından 2026 ekiminde Bingazi merkezli Libya Temsilciler Meclisi tarafından onaylandı. Komisyona göre muhtıra üçüncü devletlerin egemen haklarını ihlal ediyor, Deniz Hukuku ile bağdaşmıyor ve üçüncü ülkeler bakımından hukuki sonuç doğuramaz.
Sonuç olarak Komisyon, Türkiye'nin iyi komşuluk ilişkilerine, uluslararası hukuka ve uyuşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesine açıkça bağlılık göstermesi gerektiğini belirtti. Gerektiğinde bu çözüm, Lahey'deki Uluslararası Adalet Divanı aracılığıyla da sağlanabilir. Komisyon, Ankara'nın üye devletlerle ilişkilere zarar veren tehdit ve eylemlerden kaçınmasını ve hepsinin egemenliğine ve egemen haklarına saygı göstermesini istedi.
