Büyük Deniz Enterkonektörü (GSI) projesinin nihai maliyeti hâlâ bilinmiyor. Enerji Düzenleme Kurumu salı günü yaptığı açıklamada, projenin ilk tahmine göre bir yıl geç devreye gireceğini bildirdi.
Enerji Düzenleme Kurumu'nun (Cera) başkanı Polis Lemonaris, milletvekillerine GSI projesi hakkında güncel bilgi verdi. GSI, Kıbrıs'ın elektrik şebekesini Yunanistan'ın şebekesine bağlamayı planlayan denizaltı elektrik kablosu.
Lemonaris, GSI'nin nihai maliyetinin henüz “güvenli bir şekilde tahmin edilemediğini” söyledi. Ancak diğer enterkonektörlere bakıldığında, dile getirilen 1,9 milyar euroluk rakamın gerçekçi görünmediğini ekledi.
Ayrıca, hâlen devam eden deniz tabanı etütleri kablonun güzergâhının değiştirilmesi gerektiğini gösterirse maliyetin büyük ihtimalle artacağını belirtti.
Yetkili, standart 1,9 milyar euroluk rakamdan yola çıkarak maliyet dağılımını da anlattı. Maliyetin şu anda Kıbrıs'a yüzde 63, Yunanistan'a yüzde 37 olarak paylaştırıldığını söyledi. AB hibesi olan 657 milyon euro düşüldüğünde, Kıbrıs'ın payı 749 milyon euro, Yunanistan'ın payı ise 440 milyon euro oluyor.
Sözleşmeye taraf olan ülkeler işletme maliyetlerini eşit paylaşıyor. Bu maliyet, proje tamamlanana kadar yılda 2 milyon euro, tamamlandıktan sonra gerçek işletme döneminde ise yılda 15,5 milyon euro olacak.
Lemonaris'e göre, kabul edilen teşviklerin bir parçası olarak Kıbrıs, 2025-2029 dönemi için yılda 25 milyon euro ödeyecek. Toplam ödeme 125 milyon euroyu geçmeyecek.
Kıbrıs, Yunanistan'ın bağımsız enerji iletim operatörü ve GSI projesinin geliştiricisi Admie'ye ilk 25 milyon euroluk taksiti henüz ödemedi.
Admie, 2025'te yaptığı başvuruda 302 milyon euro harcama yaptığını öne sürdü. Ancak Cera belgeleri inceledikten sonra, o döneme kadarki harcamanın 82 milyon euro olduğu sonucuna vardı.
İki ülke ayrıca proje yöneticisi için yüzde 8,3 garantili yatırım getirisi oranında anlaştı. Bu oran yedi yıl geçerli olacak, ardından sonraki 17 yıl için yüzde 4,6'ya düşecek.
Yapılan saha işlerine gelince, Lemonaris şu ana kadar Girit ile Kıbrıs arasındaki toplam 900 kilometrelik mesafenin 280 kilometresinde kablo döşendiğini söyledi.
Öte yandan 232 kilometre kablo üretildi ancak henüz döşenmedi.
Gerekli deniz tabanı etütlerinin yüzde 60'ı tamamlandı. Kalan yüzde 40'ın bitmesi yaklaşık altı ay sürecek.
Deniz tabanı etütleri, 2024-2025 dönemi için onaylanan sermaye harcamaları bütçesine dahil. Bu bütçenin toplamı 571 milyon euro.
Lemonaris sunumunun başka bir bölümünde, projenin tamamlanması için belirlenen Ocak 2030 hedefinin yeni tahminlere göre Ocak 2031 gibi göründüğünü açıkladı.
Milletvekilleri, Fransız altyapı yatırım şirketi Meridiam'ın Yunanistan merkezli holding şirketinin yüzde 66 hissesini satın almasının ardından projedeki sahiplik ve kontrol durumunu öğrenmek istedi. Admie ise yüzde 33'lük stratejik azınlık hissesini elinde tutmaya devam ediyor.
Lemonaris, en son bilgilere göre sahiplik ve yönetim izinlerinin hâlâ Admie'de göründüğünü ve Admie'nin projenin geliştiricisi olmayı sürdürdüğünü söyledi.
Ancak Cera, Meridiam'ın projeye girişinin ardından sahiplik ve yönetime ilişkin güncellemeyi Admie'den hâlâ bekliyor.
Cera bu güncellemeyi resmi olarak ağustosta talep etti. Ancak henüz bir yanıt alınmadı.
Lemonaris, Meridiam'ın satın aldığı yüzde 66'lık hisselerin nakit değerinin de bilinmediğini söyledi.
Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis geçen ay, Büyük Deniz Enterkonektörü (GSI) için ilk 25 milyon euroluk katkıyı, deniz tabanı etütlerinin yeniden başlamasına yönelik Navtex yayımlanır yayımlanmaz serbest bırakacaklarını açıklamıştı.
Enerji Bakanı Michael Damianos ise Navtex'in Yunan makamları tarafından bu ayın sonuna kadar yayımlanacağını söyledi.
