Trump yanlısı bir yorumcu, onun askeri eylem tehdidinde bulunup ardından geri adım atma eğilimini bir müzakere taktiği olarak açıkladı. Bu taktiğin amacı, karşı tarafı korkutarak şartlarını kabul ettirmek. Tehdit işe yararsa ne âlâ; işe yaramazsa mesele, ortaya çıkan itibar kaybının buna değip değmediği oluyor.
Trump'ın eleştirmenleri bu davranış kalıbına 'taco' adını taktı. Eski Smirnoff reklamını bilenler için: 'Taco'nun bir Meksika yemeği olduğunu sanıyordum, ta ki Smirnoff'u keşfedene kadar.' Şimdi biliyoruz ki taco aslında 'Trump Always Chickens Out' (Trump Her Zaman Korkup Geri Çekilir) ifadesinin kısaltması.
Taco etiketi ilk olarak Trump'ın dünya genelinde uyguladığı gümrük tarifeleriyle ilgili ortaya çıktı. Trump, piyasalar olumsuz tepki verdiğinde sık sık bu tarifelerden geri adım attı.
Trump ayrıca Grönland'ı satın alma planından da vazgeçti. Bunun nedeni, Danimarka'nın olası bir Amerikan müdahalesini engellemek için özel kuvvetler göndermesi mi yoksa başka bir şey mi belirsiz. Her ne olduysa, o zamandan beri Grönland cephesinde sessizlik hâkim.
Yakın geçmişte Trump, tarife aşırılıklarının finans piyasaları üzerindeki etkisine o kadar duyarlı oldu ki geri adım atma alışkanlığı artık tanınmış bir kalıba dönüştü. Finans piyasaları bu kalıbı işlemlerine dahil etti ve Financial Times'da bir gazeteci bu piyasa olgusuna 'taco' adını verdi.
Channel 4'ün ciddi gazetecisi Matt Frei bile geçen pazartesi Trump'ın geri adımıyla dalga geçmekten kendini alamadı. Trump'ın İran'ın enerji altyapısını bombalama tehdidinden tek taraflı olarak vazgeçmesinin ardından Frei, 'Taco için iki kişi gerekir' dedi.
Trump, New York saatiyle sabah 7.10'da Truth Social'dan şu mesajı paylaştı: 'Amerika Birleşik Devletleri ve İran, son iki gün içinde düşmanlıklarımızın tam ve eksiksiz çözümüne yönelik çok iyi ve verimli görüşmeler yaptı. Bu derinlikli, ayrıntılı ve yapıcı görüşmelerin seyrine ve tonuna dayanarak — ki bu görüşmeler hafta boyunca devam edecek — Savaş Bakanlığı'na İran'ın enerji santralleri ve altyapısına yönelik askeri saldırıları, süregelen toplantı ve müzakerelerin başarısına bağlı olarak beş günlük bir süre için ertelemesini emrettim.'
Ancak İranlılar, Amerikalılarla müzakere yaptıklarını reddetti. İran, ABD'nin finans ve petrol piyasalarını sakinleştirmek için kendi kendisiyle müzakere ettiğini söyleyerek ABD ile alay etti. Bilinen şu ki Pakistan, Türkiye, Mısır ve Umman dışişleri bakanları, Körfez ülkeleri adına İran'ı ABD ile barış müzakerelerine ikna etmek için çaresizce arabuluculuk yapmaya çalışıyordu. Bunu, ABD'nin İran'la kötü niyetle müzakere etme geçmişine rağmen yapıyorlardı.
İngiliz istihbaratının eski başkanına göre İran, ABD'ye güvenmemekte yalnızca haklı değil, aynı zamanda ABD ve İsrail'in birleşik gücüne rağmen elindeki kozlar daha güçlü.
İran, liderliğinin tasfiye edilmesini öngörmüş ve komuta yapısını dağıtarak ustaca savaşmaya devam etmişti. Yatay karşı saldırıya geçerek Körfez devletlerini kuşattı ve Hürmüz Boğazı'nı kapattı.
Geçen perşembe finans piyasaları büyük bir düşüş yaşadı ve petrol fiyatları fırladı. Beklendiği gibi Trump, hayalet müzakerelere şans tanımak için beş günlük süreyi 6 Nisan'a kadar on gün daha uzattı. Başarısızlık halinde ABD, İran'ın elektrik altyapısını yok ederek tüm ülkeyi karanlığa gömmeye hazır olduğunu açıkladı.
Bu arada, sivil halkın su ve elektrik kaynaklarını yok etmekle tehdit etmek, Dördüncü Cenevre Sözleşmesi kapsamında savaş suçu sayılabilir. Bu durum gerek ABD'nin İran'a yönelik tehdidi, gerekse İran'ın Körfez devletlerine aynısını yapma karşı tehdidi için geçerli.
Trump, İran'ın bu kadar dirençli çıkmasına inanamıyor. Askeri olarak kazanıyor ve belki de bu, geri adım atmak için yeterli bir merdiven olabilir. Ancak Pirus zaferi diye bir şeyin var olduğunu bilmeli; İranlılar bu zaferi ABD için bir yenilgi olarak değerlendirebilir.
Trump, 'taco' kısaltmasının 'Trump Her Zaman Korkup Geri Çekilir' anlamına geldiğini öğrenince çok kızdı. Amerika'da 'korkup geri çekilmek' herkese yöneltilebilecek ciddi bir hakaret ve Trump'ın başkanlığındaki maço MAGA çevrelerinde bu en ağır aşağılama.
Bu yüzden bu ifadeden kaçınmak daha doğru; çünkü piyasalar çöktüğünde geri adım atma eğilimi, bir piyasa ekonomisi olan demokrasinin doğal bir parçası. Trump bu konularda çok hassas olduğundan, esneklik gösterme isteğine 'taco' demek yerine daha uygun bir ifade bulmak gerekiyor.
Daha iyi bir Amerikan deyimi şu: Hem ABD hem İran diplomatik bir çıkış yolu arıyor. İngiltere'de buna 'slip road' denir; ABD'de ise otoyoldan çıkmak için kullanılan rampadır. Diplomaside bu terim, her iki taraf için de yenilgi olmadan gerilimi azaltma anlamına gelir. Gazeteciler ve yorumcular bu terimi özellikle İran'ın yüzünü kurtaracak bir çıkış için kullanıyor. İran, halkına, liderliğine ve komşularına ağır bedel ödense de varlığına yönelik tehdide başarıyla direnebildiğini iddia edebilir.
ABD ve İsrail ise İran'a ağır askeri kayıplar verdirdi, ancak bu çıkış stratejisi olmayan yasadışı bir savaştı. Sonuçta Trump için bir Pirus zaferi olacak gibi görünüyor, ancak diplomatik bir çıkış yolunu mümkün kılıyorsa bu kabul edilebilir.
Alper Ali Riza, İngiltere'de Kral Danışmanı (King's Counsel) unvanına sahip bir hukukçu ve emekli yarı zamanlı yargıçtır.
