Kıbrıs'ta büyük ölçekli elektrik depolama bataryaları için ilk sözleşmeler Salı günü imzalandı. Bu adım, yenilenebilir enerji kesintilerini azaltmak ve ulusal şebekenin emebileceği güneş enerjisi miktarını artırmak amacı taşıyor.
Enerji Bakanı Michael Damianos, iletim sistemi işletmecisi (TSO) tarafından yönetilecek 120 MW merkezi depolama kapasitesini kapsayan anlaşmaların, elektrik sisteminin en kalıcı sorunlarından birini çözmeye yönelik kararlı bir adım olduğunu söyledi.
50 milyon Euro değerindeki proje kapsamında bataryaların Ocak 2027'de teslim edilmesi ve iki ila üç ay içinde kurulumun tamamlanarak 2027 yazında devreye alınması planlanıyor.
“2027 yazında, TSO'dan en az 120 MW depolama bataryamız olacak.” diyen Damianos, “Bu, şu anda depolanamadığı için kaybedilen fotovoltaik enerjinin kullanılabileceği anlamına geliyor” ifadelerini kullandı.
Depolama sistemleri, aşırı üretim dönemlerinde fazla yenilenebilir elektriği depolayarak talebin arttığı saatlerde şebekeye verecek ve böylece ada genelinde güneş enerjisi üreticilerine uygulanan kesintilerin azaltılmasına yardımcı olacak.
Anlaşma, her ikisi de kamu kuruluşu olan TSO ile Kıbrıs Telekomünikasyon Kurumu (CyTA) arasında imzalandı. Proje, Lefkoşa, Baf ve Larnaka'daki iletim trafo merkezlerine kurulacak üç batarya enerji depolama sistemini kapsıyor.
TSO İcra Direktörü Stavros Stavrinos, lokasyonların depolama sistemlerinin iletim sistemine doğrudan bağlanabilmesi için seçildiğini belirtti. Yenilenebilir enerjinin şu anda elektrik talebinin yaklaşık yüzde 60'ını karşıladığını ve bunun “büyük bir başarı” olduğunu söyledi. Kurulu fotovoltaik sistemlerin 1040 MW'ı aştığını, Kıbrıs'ta ortalama talebin ise 650 MW civarında olduğunu ekledi.
Üç depolama sisteminden biri, şebeke oluşturma teknolojisine (grid-forming technology) sahip. Stavrinos, bunun Kıbrıs gibi izole elektrik şebekeleri için uygun ileri teknolojinin kullanıma sunulduğu anlamına geldiğini söyledi.
CyTA, projeyi Huawei ile ortak girişim olarak yürütecek. Huawei, enerji depolamayı optimize etmek, otomatikleştirmek ve izlemek için yapay zeka kullanan Akıllı Batarya Enerji Depolama Sistemleri (BESS) sağlayacak. Algoritmalar, hava durumunu, güneş enerjisi üretimini ve tesis talebini tahmin ederek düşük maliyetli veya yoğun güneş saatlerinde şarj edilmesi ve yüksek talep anlarında deşarj olması için zamanlamayı belirleyecek.
Eski Enerji Bakanı George Papanastasiou, Sigma'ya yaptığı açıklamada, projenin 2023 yılından bu yana Avrupa Komisyonu ile işbirliği içinde geliştirildiğini ve yenilenebilir enerji üretiminden kaynaklanan artan kayıpları ele almak için tasarlandığını söyledi. Papanastasiou'ya göre, bu yılın Mayıs ayı sonu itibarıyla yaklaşık 160.000 megavat saat yeşil enerji, konut fotovoltaik sistemleri, ticari güneş enerjisi santralleri ve rüzgar tesislerini etkileyen kesintiler nedeniyle kaybedilmiş durumda.
“Sorun, günün birkaç saatinde yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretiminin talebi aşmasından kaynaklanıyor. Önemli miktarda enerji kullanılamıyor.” dedi. Sorun, güneş enerjisi kapasitesinin fazla üretimi yönetecek altyapıdan daha hızlı genişlemesiyle son yıllarda yoğunlaştı. Dağıtım sistemi işletmecisi verileri, 2025 yılında yaklaşık 306 gigavat saat yenilenebilir enerjinin kesintiye uğradığını, bu rakamın bir önceki yıl yaklaşık 167 gigavat saat olduğunu gösteriyor.
Papanastasiou, depolama altyapısının yenilenebilir üretimdeki hızlı artışla birlikte geliştirilmediği yönündeki eleştirileri kabul etmekle birlikte, düzenleyici ve finansman zorluklarının uygulamayı geciktirdiğini savundu. “Üretim ve depolama birlikte gitmeliydi.” diyen Papanastasiou, “Depolama, neredeyse her yerde üretimin gerisinde kaldı.” ifadelerini kullandı.
Devlet destekli projenin yanı sıra, Elektrik Kurumu (EAC) ve özel geliştiriciler tarafından ek depolama yatırımları da yapılıyor. Son verilere göre, toplam talebin yaklaşık 925 MW olduğu batarya depolama projeleri için 36 başvuru bulunuyor. EAC, Dikelya ve Moni'de toplam 180 MW kapasiteli depolama tesisleri için başvuruda bulunurken, 150 MW'ın üzerindeki özel sektör projeleri onay sürecinin çeşitli aşamalarında ilerliyor.
Papanastasiou, devlete ait batarya sisteminin ticari amaçla değil, şebeke istikrarını ve enerji güvenliğini desteklemek için çalışacağını söyledi. “Rolü şebekenin istikrarını desteklemek olacak; aşırı üretim dönemlerinde enerji depolayacak ve açık veya kesinti riski olduğunda devreye girecek.” dedi. Özel işletmecilerin depolama sistemlerinin, daha ucuz yenilenebilir enerjiyi depolayarak ve yüksek talep dönemlerinde tedarik ederek elektrik maliyetlerinin düşürülmesine yardımcı olabileceğini de sözlerine ekledi.
