Uluslararası Futbol Federasyonu (FIFA), 2026 Dünya Kupası'nın genel yönetiminden ve denetiminden sorumlu kuruluş olarak, bu hafta başında güzel oyunu zor duruma düşürdü.
Eşi benzeri görülmemiş bir hamleyle, ABD'nin en iyi oyuncusu Folarin Balogun'un 1 Temmuz'da Bosna maçında kırmızı kart görüp oyundan atılmasının ardından otomatik olarak uygulanan cezayı kaldırdı ve oyuncunun Belçika'ya karşı oynamasına izin verdi. Balogun sahaya çıktı ama ABD yine de 4-1 kaybetti. Yani 'sonu iyi biten her şey iyidir' mi? Pek sayılmaz.
FIFA'nın kararı tamamen keyfiydi. Hiçbir gerekçe gösterilmedi ve ABD'nin itirazda bulunmasına izin verilirken, Belçika'ya yanıt hakkı tanınmadı ve itiraz yetkilerinin olmadığı söylendi.
Yaşananlar şöyle: Başkan Trump, arkadaşı FIFA Başkanı Gianni Infantino'ya baskı yaptı ve işte oldu! Balogun'un cezası, Belçika maçına yetişecek şekilde kaldırıldı.
Dünya, FIFA'nın Balogun'un cezasını kaldırma kararını ilk olarak Trump'ın bununla övünmesiyle öğrendi. Trump, Balogun'un kırmızı kart gördüğü faulün hatalı olduğu gerekçesiyle inceleme talep ettiğini iddia etti. Kırmızı kart kuralını pek bilmediğini itiraf etse de, söz konusu faulün sadece iki oyuncu arasında basit bir dolaşma olduğunu ve oyundan atılmayı gerektirmediğini söyledi.
Trump'ın kurallara olan saygısızlığı bilinen bir gerçek. Bu nedenle Infantino'ya baskı yaparak ABD'nin en iyi oyuncusuna verilen kırmızı kart kararını değiştirtmesi onun için doğaldı, ancak turnuva kurallarına göre kabul edilebilir değildi.
Trump'ın Infantino'ya yaptığı telefon görüşmesi, ABD'li avukatların yaptığı daha incelikli başvurularla paralellik gösteriyordu. Avukatlar, hakemin kararının yanlış olduğunu değil, video yardımcı hakem (VAR) protokolünün izlenmemesi nedeniyle usul hatası yapıldığını savundu. Bunun neden önemli olduğu veya cezanın kaldırılma gerekçelerinin neden kamuoyuyla paylaşılmadığı ise açık değil.
ABD, Güney Amerika'da Brezilya ve Arjantin ya da Avrupa'da İngiltere, Fransa ve İspanya gibi bir futbol ülkesi değil. Ancak oldukça dava açmaya meyilli bir ülke ve Trump da dava açmaya meyilli bir başkan. Avukatları, VAR protokolünün izlenmediği gerekçesiyle FIFA'nın disiplin kurulunun değerlendirmesi için bir dava hazırladı. Oysa kurulun bir hakem kararını inceleme yetkisi bulunmuyor.
FIFA'nın yargı organlarına cezaları erteleme yetkisi verildi çünkü cezalar, bir oyuncu kırmızı kart gördüğünde otomatik olarak tetikleniyor ve istisnai durumlarda cezaların kaldırılması için bir düzenlemeye ihtiyaç duyulduğu düşünülüyordu.
İlgili kural, FIFA Disiplin Kuralları'nın 27. Maddesi'nde yer alıyor. Maddeye göre FIFA'nın yargı organları, otomatik bir cezayı bir ila dört yıllık denetimli serbestlik süresi için ertelemeye karar verebilir. Bu geniş bir takdir yetkisi ve nasıl kullanılacağına dair herhangi bir kılavuz bulunmuyor. Tek istisna, hakemin kararının doğruluğunun sorgulanamaması.
Ancak ABD'nin şikayetinin özünü bilmek faydalı, konuyla ilgili olmasa bile. Şikayet, faulün ciddiyetini değerlendirirken hakemin ağır çekim bir video klibi izlemesi ve bunun VAR protokolünü ihlal ettiği iddiasına dayanıyordu.
Video, Balogun'un kramponlarının, mağdur oyuncunun ayak bileğini burkan alt bacağının iç kısmına kuvvetle indiğini gösteriyordu. İddiaya göre ağır çekim klip bu görüntüyü çarpıttı.
VAR protokolüne göre hakem olayı normal hızda ve temas noktasının bir karesinde izlemeliydi. Ağır çekim tekrar, olayın aslında ne olduğunu göstermek için kabul edilebilir olsa da, bir faulün şiddetini değerlendirmek için uygun değildir. Çünkü ağır çekim tekrarlar kullanılan kuvveti abartma ve masum teması kasıtlı gibi gösterme eğilimindedir.
Hakem kararlarının kesinliği ve inceleme yetkisinin yalnızca istisnai durumlarda kullanılması, oyunun bütünlüğü için hayati öneme sahiptir. Aksi takdirde futbol maçlarının sonucuna hakemler yerine avukatlar karar verir ve her cezanın siyasi taleplerle gözden geçirilmesinin önü açılırdı. Örneğin Fransa'dan Kylian Mbappe, Arjantin'den Leo Messi veya İngiltere'den Jude Bellingham kırmızı kart görüp ceza alsaydı, FIFA onların siyasi liderleri Trump gibi talep ettiğinde cezalarını da gözden geçirip ertelemek zorunda mı kalacaktı?
FIFA kendini güzel bir çıkmaza soktu. ABD başkanına, oyuncuları kulüp futbolundaki kazançlı kariyerlerini mahvedebilecek faullü oyunlardan koruma görevi olduğunu ve hakemlerin, oyuncuların uluslararası futbola katılımını güvence altına almak için tehlikeli oyunu cezalandırması gerektiğini söylemeliydi.
Örneğin 4 Temmuz'da Özbekistanlı hakem Ilgiz Tantashev'in yönettiği Fransa-Paraguay maçındaki berbat hakemliği ele alalım. Tantashev, sadece Paraguaylı oyuncuların topa yaptığı ciddi faulleri görmemekle kalmadı, aynı zamanda Fransız oyunculara top dışında yapılan ve sadece oyundan atılmayı değil, aynı zamanda eyalet ceza kanununa göre suç teşkil eden çok sayıda şiddetli saldırıyı da görmezden geldi.
Futbol fiziksel bir oyundur ve oyuncuların oyun kuralları dahilindeki temaslara ve bir kuralı ihlal eden ancak oyunun doğası gereği olan temaslara rıza gösterdiği kabul edilir. Ancak bu rıza, temas sporunda genel bir yaralanma riskine yöneliktir, belirli bir yaralanmaya değil ve suç olarak kovuşturulabilen ve kovuşturulan yasa dışı şiddeti kapsamaz.
Paraguaylı oyuncular, Fransa'nın değerli kadrosuna karşı maçta kitaptaki tüm kırmızı çizgileri aştı. Kendileri cezalandırılmadığına göre, futbol federasyonları yaptırıma uğramalı ve hakem FIFA'nın etik kurulu tarafından hesap vermeye çağrılmalıdır.
