ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik daha agresif saldırılar gerçekleştireceğini açıklamasının ardından Orta Doğu savaşının kısa sürede sona ereceğine dair umutlar perşembe günü büyük ölçüde söndü. Petrol fiyatları varil başına 100 doların üzerine çıkarak dünya genelinde tüketicilere ağır bir darbe vurdu.
Trump, askeri operasyonların yoğunlaştırılacağını açıkladı ancak yatırımcıların beklediği bir takvim sunmadı. Bu durum borsaların düşmesine ve doların değer kazanmasına neden oldu.
Trump, çarşamba akşamı yaptığı ulusal konuşmada "Önümüzdeki iki-üç hafta içinde onlara son derece sert vuracağız. Onları ait oldukları taş devrine geri göndereceğiz" dedi.
Trump, ABD'nin askeri hedeflerine yakında ulaşacağını belirtti ancak İran liderlerinin Washington'ın şartlarını kabul etmemesi halinde savaşın tırmanabileceğini ve İran'ın enerji ile petrol altyapısına saldırı düzenlenebileceğini ima etti.
İran silahlı kuvvetleri ise ABD ve İsrail'e yönelik "daha ezici, daha geniş kapsamlı ve daha yıkıcı" saldırılarla karşılık verecekleri uyarısında bulundu.
İran ordusunun Hatem'ül Enbiya merkez karargâhı sözcüsü İbrahim Zulfaqari, İran medyasının aktardığı bir açıklamada savaşın düşmanların "kalıcı pişmanlığı ve teslim olmasına" kadar devam edeceğini bildirdi.
Hürmüz Boğazı'nın Güvenliği İçin Ülkeler Bir Araya Geldi
İran'ın petrol tankerlerini hedef alarak ve ABD üsleri bulunan Körfez ülkelerine saldırarak hayati önemdeki Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatabileceğini göstermesi, çatışmanın Orta Doğu enerji arzı üzerinde büyük bir baskı yaratabileceği endişelerini artırdı.
Trump, savaşı bir anlaşma olmadan bitirebileceğini söyledi ve İran saldırıları nedeniyle fiilen kapanmış olan Hürmüz Boğazı'ndan geçen yakıt sevkiyatlarına bağımlı ülkelerin boğazı "ele geçirmesi" gerektiğini belirtti.
Avrupalı devletler ve diğer ülkeler, boğazın güvenliğini sağlamaya ancak ateşkes halinde yardımcı olacaklarını açıkladı. Artan baskı altında yaklaşık 35 ülke, İngiltere'nin ev sahipliğinde perşembe günü düzenlenen sanal görüşmelerde seyir serbestisini yeniden tesis etmenin yollarını aradı.
Körfez ülkeleri meşru müdafaa haklarını saklı tuttuklarını belirtti ancak daha yıkıcı bir topyekûn Orta Doğu savaşına dönüşmesini önlemek amacıyla İran'ın son bir aydır süren saldırılarına askeri karşılık vermedi.
İran Meclis Sözcüsü Abbas Goodarzi, düşman ülkelerin gemilerinin boğazdan geçişini yasaklayan ve geçmek isteyen diğer ülkelerin geçiş ücreti ödemesini öngören bir yasa tasarısının Meclis'te incelendiğini açıkladı.
ABD Vatandaşlarına Irak'ı Terk Etme Çağrısı
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a hava saldırıları başlatmasının ardından Orta Doğu genelinde binlerce kişi hayatını kaybetti. İran'ın İsrail'e, ABD üslerine ve Körfez ülkelerine karşılık vermesi ve Lübnan'da yeni bir cephe açılmasıyla çatışma geniş bir alana yayıldı.
İran, hava saldırılarının ülkenin en büyük çelik üreticilerinin bir kısmına ve Tahran'daki Pasteur Tıbbi Araştırma Enstitüsü'ne ağır hasar verdiğini açıkladı.
İran Devrim Muhafızları, Körfez ülkelerindeki ABD bağlantılı çelik ve alüminyum tesislerini hedef aldıklarını ve İran sanayisine yönelik saldırılar tekrarlanırsa bu tür operasyonları artıracaklarını bildirdi.
İsrail, İran füzelerinin çoğunu düşürdüğünü açıklarken perşembe günü yeni füze saldırıları bildirildi. Suudi Arabistan dört insansız hava aracını engellediğini, Abu Dabi ise bir ekonomik bölge yakınında küçük hasara yol açan bir füzeyi önlediğini duyurdu.
ABD'nin Bağdat Büyükelçiliği, İran yanlısı milislerin önümüzdeki 24-48 saat içinde başkentte saldırı düzenleyebileceği uyarısıyla vatandaşlarına Irak'ı derhal terk etmeleri çağrısında bulundu.
Yakıt kıtlığı Asya genelinde ekonomik sıkıntılara yol açtı ve bu sıkıntıların yakında Avrupa'yı da etkilemesi bekleniyor. İtalya Dışişleri Bakanı, çatışmanın uzaması halinde göç akışlarının artacağını söyledi.
Referans Brent ham petrol fiyatları yaklaşık yüzde 8 artarak varil başına 109 dolara yükseldi. Trump'ın konuşmasının boğazın ne zaman yeniden açılacağına dair yatırımcılara güvence vermemesi nedeniyle borsalar düşüşe geçti.
VanEck Australia Yatırım ve Sermaye Piyasaları Başkanı Russel Chesler, "Tüm yatırımcıların aklındaki temel soru 'Bu ne zaman bitecek?'" dedi.
Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası ve Uluslararası Enerji Ajansı çarşamba günü savaşın "önemli, küresel ve son derece asimetrik" etkilere yol açtığını açıkladı. Üç kuruluş, en çok etkilenen ülkelere olası mali destek de dahil olmak üzere müdahalelerini koordine edeceklerini duyurdu.
Kısa Vadede Çözüm Uzak Görünüyor
Trump, çarşamba günü Reuters'a verdiği röportajda ABD-İsrail saldırılarının İran'ın nükleer silah edinmesini engellediğini söyledi ve tehdidin yeniden ortaya çıkması halinde ABD kuvvetlerinin "hedef vuruşlarıyla" geri dönebileceğini ekledi.
Trump, "Rejimin Amerika'yı tehdit etme veya sınırları dışında güç yansıtma kapasitesini sistematik olarak ortadan kaldırıyoruz" dedi.
Trump'ın açıklamalarından önce İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Amerikan halkına hitaben yazdığı mektupta ülkesinin sıradan Amerikalılara karşı hiçbir düşmanlık beslemediğini belirtti.
Trump, önceki liderlerden daha ılımlı gördüğü İranlı liderlerle görüşmelerin devam ettiğini açıkladı.
Üst düzey bir İran kaynağı çarşamba günü Reuters'a, Tahran'ın saldırılarını durdurmak için garantili bir ateşkes talep ettiğini söyledi ve aracılar üzerinden geçici ateşkes konusunda herhangi bir görüşme yapılmadığını bildirdi.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, salı günü İran çatışmasıyla ilgili olarak Pakistanlı aracılarla iletişim kurdu. Konuya vakıf bir kaynak, Trump'ın belirli şartların yerine getirilmesi halinde ateşkese açık olduğunun bu görüşmelerde net bir şekilde ifade edildiğini aktardı.
ABD ve İran'la iyi ilişkileri olan Pakistan, taraflar arasında doğrudan görüşmelere yakında ev sahipliği yapmayı umduğunu açıklamıştı. Ancak Pakistan Dışişleri Bakanlığı sözcüsü perşembe günü ABD'nin katılım planına dair henüz bir teyit gelmediğini belirtti.
