ABD Başkanı Donald Trump Pazartesi günü, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı açmaması halinde ülkenin enerji santrallerinin ve petrol kuyularının yerle bir edileceği uyarısında bulundu. Bu açıklama, Tahran'ın ABD barış tekliflerini 'gerçekçi değil' olarak nitelendirmesinin ve İsrail'e füze saldırıları düzenlemesinin ardından geldi.
İsrail ordusu Pazartesi günü Yemen'den gelen iki insansız hava aracını düşürdüğünü açıkladı. İran destekli Husiler iki gün önce İsrail'e füze fırlatarak savaşa dahil olmuştu. Lübnan'daki Hizbullah da İsrail'e roket saldırısı gerçekleştirdi.
İsrail güçleri, Tahran'daki askeri altyapıyı ve Beyrut'taki İran destekli Hizbullah'ın kullandığı tesisleri füze saldırılarıyla vurdu. Saldırılar sonucunda Lübnan başkentinin üzerini kara dumanlar kapladı.
Türkiye Savunma Bakanlığı, İran'dan fırlatılan bir balistik füzenin Türk hava sahasına girdiğini ve Doğu Akdeniz'de konuşlu NATO hava savunma sistemleri tarafından düşürüldüğünü bildirdi.
İran'ın Kararlı Tutumu
Tahran, 28 Şubat'ta ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan ve bölgeye yayılan bir aylık savaşta kararlı tutumunu sürdürdü. Çatışmalar binlerce kişinin ölümüne, enerji arzının aksamasına ve küresel ekonominin darbe almasına neden oldu. Hayatını kaybedenlerin büyük çoğunluğu İran ve Lübnan'da yaşıyordu ve aralarında çok sayıda sivil bulunuyordu.
İran Pazartesi günü Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanı Alireza Tangsiri'nin öldürüldüğünü doğruladı. Tangsiri, Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney de dahil olmak üzere öldürülen İranlı liderler arasına katıldı. Hamaney'in yerine oğlu Mücteba Hamaney geçti.
İran, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte birinin taşındığı dar su yolu olan Hürmüz Boğazı'nı fiilen abluka altına aldı.
İran Pazartesi günü, Pakistan, Mısır, Suudi Arabistan ve Türkiye dışişleri bakanlarının Pazar günkü görüşmelerinin ardından aracılar kanalıyla ABD barış tekliflerini aldığını açıkladı.
Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bagayi, tekliflerin 'gerçekçi olmayan, mantıksız ve aşırı' olduğunu söyledi.
Bagayi basın toplantısında "Tutumumuz nettir. Askeri saldırı altındayız. Bu nedenle tüm çabamız ve gücümüz kendimizi savunmaya odaklanmıştır" dedi.
Bagayi'nin açıklamalarının hemen ardından Trump sosyal medya hesabından, ABD'nin savaşı sona erdirmek için 'daha makul bir yönetimle' görüştüğünü söyledi, ancak Hürmüz Boğazı konusunda yeni bir uyarıda da bulundu.
Trump şunları yazdı: "Büyük ilerleme kaydedildi ama yakında bir anlaşmaya varılamazsa — ki muhtemelen varılacak — ve Hürmüz Boğazı derhal 'Ticarete Açık' hale getirilmezse, İran'daki güzel 'konaklamayı' tüm Elektrik Santrallerini, Petrol Kuyularını ve Harg Adası'nı havaya uçurarak ve tamamen yok ederek sonlandıracağız."
Trump ayrıca İran'ın temiz su sağlayan tuzdan arındırma tesislerini vurmakla da tehdit etti. Trump geçen hafta İran'ın enerji tesislerine yönelik saldırıları ABD saatiyle 6 Nisan'a kadar 10 gün süreyle durduracağını açıklamıştı.
Savaşta arabuluculuk yapmaya çalışan Pakistan'dan bir güvenlik yetkilisi, bu aşamada bu hafta doğrudan ABD-İran görüşmesinin gerçekleşmesinin olası görünmediğini söyledi.
Bagayi ayrıca İran parlamentosunun Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması'ndan (NPT) olası bir çıkışı değerlendirdiğini açıkladı. Bu anlaşma, nükleer silah geliştirilmemesi koşuluyla nükleer enerjinin araştırılması, üretilmesi ve kullanılması hakkını tanıyor.
Trump, 28 Şubat'ta İran'a saldırmasının gerekçelerinden biri olarak İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemeyi gösterdi. Tahran ise nükleer cephanelik peşinde olmadığını savunuyor.
Trump Pazar günü ABD ile İran'ın 'doğrudan ve dolaylı olarak' görüştüğünü söyledi. Ancak bölgeye daha fazla ABD askeri göndermeye devam etti ve İran Hürmüz Boğazı ablukasını sürdürdü.
Tırmanma Endişeleri
İran çatışma sırasında Arap Körfez ülkelerine ateş açtı. İsrail ile Hizbullah arasındaki savaş Lübnan'da yeniden alevlendi. Pazar günü bir merminin güney Lübnan'daki BM barış gücü mevzisinde patlaması sonucu Endonezyalı bir barış gücü askeri hayatını kaybetti, bir diğeri ağır yaralandı.
Brent ham petrol vadeli işlemleri TSİ 17.31'de varil başına 113,23 dolara yükselerek yüzde 0,6 artış kaydetti. Cuma günü yüzde 4,2 artışla kapanan petrol fiyatları, yüzde 60'a yaklaşan aylık artışla rekor kırmaya yöneldi.
Husilerin İsrail'e yönelik saldırıları, önemli bir diğer deniz ticaret yolu olan Babülmendep Boğazı'nı da hedef alıp engelleyebilecekleri endişesini artırdı.
Petrol piyasası analisti Vandana Hari, piyasanın müzakere yoluyla savaşın sona ereceği olasılığını neredeyse tamamen fiyatladığını ve "askeri çatışmalarda keskin bir tırmanmaya hazırlandığını" belirtti.
Financial Times gazetesi, Trump'ın Pazar günkü röportajında ABD'nin İran'ın petrol ihracatının büyük bölümünü gerçekleştirdiği Harg Adası'nı ele geçirebileceğini söylediğini aktardı.
Harg'ın kontrolünü ele geçirmek kara birliklerini gerektiriyor. ABD Savunma Bakanlığı Orta Doğu'ya binlerce asker gönderiyor ve bu durum Trump'a kara harekatı seçeneği sunuyor. Ancak birçok haber kuruluşuna göre Trump henüz bu planların hiçbirini onaylamadı.
Ekonomik Sonuçlar
Uluslararası Para Fonu (IMF), Orta Doğu'daki savaşın cephe ülkelerinin ekonomilerinde ciddi aksamalara yol açtığı ve önceki krizlerden yeni toparlanmaya başlayan birçok ülkenin görünümünü kararttığı uyarısında bulundu.
G7 maliye liderleri de enerji piyasasındaki istikrarı korumak ve son dalgalanmaların daha geniş ekonomik yayılmasını sınırlamak için 'gerekli tüm önlemleri almaya hazır' olduklarını açıkladı.
