Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre Donald Trump, ABD'nin İran limanlarına uyguladığı olası aylarca sürecek deniz ablukasının etkilerini azaltmak için çarşamba günü petrol şirketleriyle görüşme yaptı. ABD aynı zamanda diğer ülkelere Hürmüz Boğazı'nın açılmasına yardım etme çağrısını yeniledi.
Salı günkü petrol yöneticileriyle yapılan görüşmeler, çatışmayı çözme çabalarının tıkanmasının ardından gerçekleşti. ABD, İran'ı boğazı deniz trafiğine yeniden açmaya zorlamak amacıyla deniz ablukasıyla İran'ın petrol ihracatını kısmaya çalışıyor.
Washington ve Tahran karşılıklı tehditler savururken, arabulucu Pakistan iki taraf arasında olası bir anlaşma üzerine mesaj trafiği sürerken tırmanmayı önlemeye çalışıyor. Pakistanlı bir kaynak bunu çarşamba günü Reuters'a doğruladı.
Trump, İran'ın konuşmak isterse arayabileceğini söyledi. Çarşamba günü erken saatlerde Truth Social'daki paylaşımında ise Tahran'ın "işini bir türlü toparlayamadığını" ifade etti.
Beyaz Saray yetkilisi, Trump ve petrol yöneticilerinin "Başkan Trump'ın küresel petrol piyasalarını rahatlatmak için attığı adımları ve gerekirse mevcut ablukayı aylarca sürdürürken Amerikan tüketicileri üzerindeki etkiyi en aza indirmek için atılabilecek adımları" görüştüklerini belirtti.
Petrol fiyatları çarşamba günü yüzde 6'dan fazla yükseldi. Brent kontratı uzun süreli abluka beklentisiyle bir aylık zirveye ulaştı.
Kıdemli bir Pentagon yetkilisi, savaşın ABD ordusuna şu ana kadar 25 milyar dolara mal olduğunu açıkladı. Bu, çatışmanın maliyetine ilişkin ilk resmi tahmin oldu.
İran, tehdit altında olduğu sürece boğaz trafiğini aksatmaya devam edeceğini taahhüt etti. Bu durum, binlerce kişinin hayatını kaybettiği ve küresel ekonomik çalkantıya yol açan çatışmadan kaynaklanan Orta Doğu petrol arzı kesintilerinin artabileceği anlamına geliyor.
Görüşmeler tıkanırken Trump'ın perşembe günü ABD Merkez Kuvvetleri Komutanı'ndan olası askeri harekâta ilişkin yeni planlar hakkında brifing alacağı bildirildi.
Tahran çarşamba günü, İran bağlantılı gemilere yönelik ABD ablukasının sürmesi halinde "emsalsiz askeri müdahale" uyarısında bulundu. Trump İran'ın nükleer silaha sahip olamayacağını söylerken Tahran nükleer hedeflerinin barışçıl olduğunu savunuyor.
Trump sosyal medya paylaşımında, "Nükleer olmayan bir anlaşmayı nasıl imzalayacaklarını bilmiyorlar. Bir an önce akıllanmaları gerekiyor!" dedi ancak böyle bir anlaşmanın neleri kapsayacağını açıklamadı.
Paylaşımda Trump'ın koyu gözlük takıp makineli tüfek taşıdığı montaj bir görsel yer aldı. Görselin altında "Artık iyi çocuk yok" yazıyordu.
Reuters'ın gördüğü bir Dışişleri Bakanlığı yazışmasına göre ABD, boğazdaki trafiğin durmasının ardından gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini sağlayacak yeni bir uluslararası koalisyona katılmaları için diğer ülkelere çağrıda bulunuyor.
"Denizcilik Özgürlüğü Yapısı" adı verilen önerilen koalisyon; istihbarat paylaşımı, diplomatik koordinasyon ve yaptırımların uygulanmasına yardım sağlayacak.
Fransa, İngiltere ve diğer ülkeler bu koalisyona katkıda bulunma konusunda görüşmeler yürüttü. Ancak küresel enerji arzı için kritik bir geçiş noktası olan boğazın açılmasına yalnızca düşmanlıklar sona erdikten sonra yardım etmeye hazır olduklarını belirttiler.
Uranyum Anlaşmazlığı ve Baskı Altındaki Ekonomi
İran, barışçıl ve sivil amaçlı olduğunu söylediği uranyum zenginleştirme hakkının ABD tarafından tanınmasını istiyor. İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yaklaşık 440 kilogram uranyum stoku bulunuyor. Bu stok daha fazla zenginleştirilirse birkaç nükleer silah üretimi için kullanılabilir.
İran Meclis Başkanı ve baş müzakereci Mohammad Baqer Qalibaf, Trump'ın İranlıları bölmeye ve abluka yoluyla İran'ı teslim olmaya zorlamaya çalıştığını söyledi.
Qalibaf, Telegram'daki sesli mesajında, "Düşmanın yeni komplosuyla yüzleşmenin tek çözümü birliği korumaktır. Birlik, düşmanın tüm komplo girişimlerinin belasıdır" dedi.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, çarşamba günü yaptığı açıklamada İran'ın ABD ve İsrail ile savaşın başladığı iki ay önce bu yana en az 21 kişiyi idam ettiğini ve ulusal güvenlikle ilgili suçlamalarla 4.000'den fazla kişiyi tutukladığını bildirdi.
Savaşın İran ekonomisi üzerindeki ağır yükünün bir göstergesi olarak İran para birimi çarşamba günü rekor düşük seviyeye geriledi. İran Merkez Bankası, 20 Nisan'a kadar olan aydaki enflasyonun yüzde 65,8 olduğunu açıkladı.
İran Önce Çatışmanın Resmi Olarak Sona Ermesini İstiyor
İran'ın savaşı çözmeye yönelik en son teklifi, 8 Nisan'dan bu yana ateşkes anlaşması kapsamında askıya alınan nükleer program tartışmasını çatışma resmen sona erene ve denizcilik sorunları çözülene kadar ertelemeyi öngörüyor.
Ancak bu teklif, Trump'ın nükleer meseleyi en baştan ele alma talebini karşılamıyordu.
Pakistanlı kaynak, ABD'nin İran'ın teklifi hakkında "gözlemlerini" paylaştığını ve topu İran'a attığını belirtti. Kaynak Reuters'a, "İranlılar hafta sonuna kadar süre istedi" dedi.
İki ABD yetkilisi ve konuya yakın bir kaynağın Reuters'a aktardığına göre ABD istihbarat birimleri, üst düzey yönetim yetkilileri tarafından görevlendirilerek Trump'ın tek taraflı zafer ilan etmesi halinde İran'ın nasıl tepki vereceğini inceliyor.
Tahran, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a hava saldırıları başlamasından bu yana Körfez'den Hürmüz Boğazı'na geçen kendi gemileri dışındaki tüm deniz trafiğini büyük ölçüde engelledi. Bu ay ise ABD, İran gemilerine abluka uygulamaya başladı.
Hava saldırılarında Yüce Lider Ayetullah Ali Hamaney dahil birçok üst düzey siyasi ve askeri ismin hayatını kaybetmesinin ardından İran'ın iktidarın zirvesinde tartışmasız tek bir dini otorite figürü kalmadı.
İranlı yetkililere ve analistlere göre Hamaney'in yaralı oğlu Mojtaba'nın yerine geçmesi, seçkin İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun sert çizgili komutanlarına daha fazla güç verdi.
Öte yandan Trump, değişen gerekçeler sunduğu bu savaşı sona erdirmesi yönünde iç baskıyla karşı karşıya. Amerikan halkı artan benzin fiyatlarıyla boğuşuyor.
