ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın ABD'nin barış teklifine verdiği yanıtı hızla reddetti. Bu gelişme, 10 haftalık çatışmanın uzayacağı endişesini büyütürken petrol fiyatlarını pazartesi günü tavana taşıdı ve Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği felç durumunu sürdürdü.
ABD'nin müzakereleri yeniden açmak umuduyla bir teklif sunmasının ardından İran pazar günü yanıtını açıkladı. İran'ın yanıtı, başta ABD müttefiki İsrail'in İran destekli Hizbullah ile savaştığı Lübnan olmak üzere tüm cephelerde savaşın sona ermesine odaklandı.
İran devlet televizyonuna göre Tahran, ayrıca savaş hasarı için tazminat talep etti ve Hürmüz Boğazı üzerindeki İran egemenliğini vurguladı.
Yarı resmi Tasnim haber ajansının aktardığına göre İran, ABD'nin deniz ablukasını sonlandırmasını, yeni saldırı olmayacağına dair güvence vermesini, yaptırımları kaldırmasını ve İran petrol satışlarına yönelik yasağa son vermesini de istedi.
Trump, saatler içinde Truth Social üzerinden yaptığı bir paylaşımla İran'ın teklifini reddetti.
Trump, daha fazla ayrıntı vermeden "Beğenmedim — TAMAMEN KABUL EDİLEMEZ" ifadelerini kullandı.
ABD, İran'ın nükleer programı dahil daha tartışmalı konularda görüşmelere başlamadan önce çatışmaların sona ermesini önermişti.
Pazartesi günü süregelen çıkmaza ilişkin haberlerin ardından petrol fiyatları varil başına 4 doların üzerinde yükseldi. Mevcut durum dar Hürmüz Boğazı'nı büyük ölçüde kapalı tutuyor. 28 Şubat'ta savaş başlamadan önce bu suyolu dünya petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışlarının beşte birini taşıyordu ve savaşın en kritik baskı noktalarından biri haline geldi.
Phillip Nova'da kıdemli piyasa analisti Priyanka Sachdeva, "Petrol piyasası, Washington ve Tahran'dan gelen her yorum, ret veya uyarıya göre fiyatların sert biçimde dalgalandığı bir jeopolitik manşet makinesi gibi işlemeye devam ediyor" dedi.
SON GÜNLERDE ÜÇ TANKER BOĞAZDAN GEÇTİ
Hürmüz Boğazı'ndaki trafik savaş öncesine kıyasla son derece azalmış olsa da Kpler ve LSEG'in gemi takip verilerine göre geçen hafta ham petrol yüklü üç tanker, İran saldırılarından kaçınmak için takip cihazlarını kapatarak boğazdan çıkış yaptı.
Anketler, savaşın altı aydan kısa süre sonra yapılacak ve Trump'ın Cumhuriyetçi Parti'sinin Kongre kontrolünü sürdürüp sürdüremeyeceğini belirleyecek ülke çapındaki seçimler öncesinde keskin biçimde artan benzin fiyatlarıyla karşı karşıya kalan ABD seçmenleri arasında popüler olmadığını gösteriyor.
ABD ayrıca uluslararası destek de bulamadı. NATO müttefikleri, kapsamlı bir barış anlaşması ve uluslararası mandalı bir görev olmadan Hürmüz Boğazı'nı açmak için gemi gönderme çağrılarını reddetti.
Önümüzdeki diplomatik veya askeri adımların ne olacağı belirsizliğini koruyor.
Trump'ın çarşamba günü Pekin'e ulaşması bekleniyor. Savaşı ve onun tetiklediği küresel enerji krizini sona erdirme baskısı artarken, Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in görüşeceği konular arasında İran da bulunuyor.
Trump, Tahran'ı Washington ile anlaşma yapmaya zorlamak için nüfuzunu kullanması yönünde Çin'e baskı uyguluyor.
İran'a yönelik askeri operasyonların sona erip ermediğine ilişkin pazar günü yayınlanan açıklamasında Trump şunları söyledi: "Yenildiler, ancak bu işlerinin bittiği anlamına gelmiyor."
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ise savaşın sona ermediğini, çünkü İran'dan zenginleştirilmiş uranyumun çıkarılması, zenginleştirme tesislerinin sökülmesi, İran'ın vekil güçleri ve balistik füze kapasitesinin ele alınması konusunda "yapılacak daha çok iş" olduğunu söyledi.
Netanyahu, CBS News'in "60 Minutes" programında pazar günü yayınlanan röportajında zenginleştirilmiş uranyumu çıkarmanın en iyi yolunun diplomasi olduğunu belirtti. Ancak bunu güç kullanarak yapma seçeneğini de devre dışı bırakmadı.
İran Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan sosyal medyada yaptığı paylaşımda İran'ın "asla düşmana boyun eğmeyeceğini" ve "ulusal çıkarları güçle savunacağını" söyledi.
Çıkmazı kırmaya yönelik diplomatik çabalara rağmen, gemi yollarına ve bölge ekonomilerine yönelik tehdit yüksek olmayı sürdürüyor.
Son günlerde nisan başında başlayan ateşkesten bu yana boğaz çevresindeki çatışmalarda en büyük tırmanmalar yaşandı.
Pazar günü Birleşik Arap Emirlikleri, İran'dan gelen iki insansız hava aracını düşürdüğünü açıkladı. Katar, Abu Dabi'den gelen bir kargo gemisine sularında yapılan drone saldırısını kınadı. Kuveyt ise hava savunmasının hava sahasına giren düşman drone'larıyla mücadele ettiğini bildirdi.
16 Nisan'da ABD aracılığıyla ilan edilen ateşkese rağmen güney Lübnan'da İsrail ile İran destekli Hizbullah arasındaki çatışmalar da devam ediyor.
Netanyahu, "60 Minutes" röportajında İran ile düşmanlıkların sona ermesinin Lübnan'daki savaşın da sona ermesi anlamına gelmeyeceğini söyledi. İsrailli planlayıcıların İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği boğma kapasitesini hafife aldığını da kabul etti.
Netanyahu, "Bu riskin ne kadar büyük olduğunu anlamaları biraz zaman aldı, şimdi anlıyorlar" dedi.
