Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'dan üst düzey diplomatlar, güvenlik odaklı ASEAN Bölgesel Forumu için Perşembe günü bir araya geldi. Toplantıda bakanların, Orta Doğu'da yeniden alevlenen ve şiddetlenen çatışmalara barışçıl bir çözüm çağrısı yapması bekleniyor.
Manila'daki toplantılara ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un yanı sıra Avustralya, İngiltere, Çin, Avrupa Birliği, Hindistan, Japonya ve diğer ülkelerden üst düzey yetkililer katıldı. Gündeme İran'daki savaş ve Hürmüz Boğazı'nın ablukası damgasını vurdu.
Çatışma, toplam gayrisafi yurtiçi hasılası yaklaşık 3,8 trilyon dolar olan ve büyük ölçüde Orta Doğu petrolüne bağımlı bulunan 11 üyeli Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) için önemli bir endişe kaynağı. Bu durum, küresel enflasyonu körükleyen etkilere maruz kalmalarına neden oluyor.
Gruba başkanlık eden Filipinler Dışişleri Bakanı Maria Theresa Lazaro, açılış konuşmasında "Derin jeopolitik ve jeoekonomik belirsizliklerin gölgesinde toplanıyoruz" dedi.
Lazaro, "Bu sorunlar sınırları aşıyor ve hiçbir ülkenin günümüzün karmaşık güvenlik ortamıyla tek başına baş edemeyeceği gerçeğini vurguluyor" ifadelerini kullandı.
ABD ordusu Çarşamba günü İran'a yönelik 12'nci gece üst üste saldırısını tamamlarken, İran destekli Husiler ertesi gün iki Suudi petrol tankerine isabet ettiklerini iddia etti. Bu abluka, Hürmüz Boğazı'nın yanı sıra Kızıldeniz'de de küresel petrol arzına yönelik ikinci bir boğma noktası tehdidi oluşturuyor.
Çin Dışişleri Bakan Yardımcısı Hua Chunying, Perşembe günü ASEAN, Çin, Japonya ve Güney Kore'den yetkililerin katıldığı bir toplantıda dünyanın "yeni bir çalkantı ve dönüşüm dönemine" girdiğini belirterek barış ve istikrara acil ihtiyaç olduğu uyarısında bulundu.
Bir gün önce Rubio, ABD'nin Orta Doğu'da diplomatik bir çözüm istediğini ancak Tahran'ın bu konuda işbirliği yapmadığını söylemişti.
RUBİO VE LAVROV UKRAYNA SAVAŞINI GÖRÜŞTÜ
Rusya Dışişleri Bakanlığı'na göre Rubio, Perşembe günü Lavrov'la bir saate yakın görüştü. Görüşmede Ukrayna savaşı ve ABD-Rusya ilişkilerinin normalleşmesi ele alındı.
Bakanlık açıklamasında Lavrov'un "Rusya'nın çatışmanın siyasi ve diplomatik yollarla çözülmesine hazır olduğunu yinelediği" ve Moskova'nın her iki ülke liderlerinin ortaya koyduğu önerilere bağlı kaldığını Rubio'ya ilettiği belirtildi.
ABD Dışişleri Bakanlığı ise tek paragraflık bir açıklamayla görüşmelerde ikili ilişkiler ve "Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesi ihtiyacının" ele alındığını duyurdu.
Manila'daki görüşmelerin bir diğer odak noktası ise Güney Çin Denizi ile Pekin ile ABD müttefiki Filipinler arasındaki uzun süredir devam eden gerginlik oldu. Washington, anlaşma gereği Filipin gemilerine yönelik bir saldırı durumunda bu ülkeyi savunmakla yükümlü.
Yıllardır anakarasından uzakta geniş çaplı konuşlanan Çin sahil güvenlik güçleri, Pazartesi günü Manila'nın münhasır ekonomik bölgesindeki tartışmalı bir resif yakınında Filipin donanma personeliyle kısa süreli bir arbedeye girdi. Bu olayın ardından iki ülke birbirlerinin büyükelçilerini çağırdı.
'İHLAL EDEN VE TAHRİK EDEN EYLEMLER'
Perşembe günü yaşanan ikinci bir olayda Çin sahil güvenliği, Filipinler'i "tahrik edici eylemlerle" suçladı ve Scarborough Shoal olarak bilinen başka bir tartışmalı bölgede bir izinsiz girişi engellediğini söyledi.
Uzun süredir Pekin'in kontrolünde olan stratejik atol, Manila'nın münhasır ekonomik bölgesi içinde yer alıyor ve Güney Çin Denizi'nin en çok tartışmalı noktası konumunda.
Filipin sahil güvenliği, "tamamen insani bir görev" yürüten bir devlet balıkçı gemisine karşı tazyikli su kullanıldığını açıkladı.
Pekin, Brunei, Endonezya, Malezya, Filipinler ve Vietnam'ın münhasır ekonomik bölgelerinin bir kısmıyla örtüşen neredeyse tüm Güney Çin Denizi üzerinde egemenlik iddiasında bulunuyor.
Çin, bu iddiaların uluslararası hukukta hiçbir dayanağı olmadığına hükmeden 2016 tarihli tahkim kararını tanımıyor.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Perşembe günü Manila'daki foruma katılmadı ve Kırgızistan'da bir bölgesel toplantıya katılması bekleniyor.
Wang, Çarşamba günü ASEAN mevkidaşlarına Güney Çin Denizi'nin "ortak evimiz" olduğunu ve barış ile istikrarın herkesin elinde olduğunu söyledi.
Resmi bir açıklamada Wang'ın, bölge ülkelerinin "yabancı güçlerin kışkırtmalarına direnmesi ve bazı ülkelerin denizi sorun çıkarmak için kullanmasına karşı çıkması" gerektiğini söylediği aktarıldı.
Perşembe günü, Wang ve Rubio'nun Manila'da Tayvan da dahil olmak üzere bir dizi konuyu görüşmesinin ardından Pekin, güneydoğu eyaleti Fujian kıyılarına yakın Tayvan Boğazı'nın bazı bölgelerinde iki günlük canlı atış tatbikatına başladı.
Bu tatbikatlar, Çin'in kendi toprağı olarak gördüğü demokratik yönetime sahip Tayvan adasını çevreleyen en kapsamlı tatbikatlar olan Aralık ayındaki savaş oyunlarının ardından geliyor.
(Reuters)
