Kıbrıs'ta talasemi hastalarına yapılacak kan transfüzyonları, doktor ve hastaların “benzeri görülmemiş” dediği iki aylık kan kıtlığı sırasında defalarca ertelendi. Bu bilgi perşembe günü Meclis Sağlık Komitesi'nde dile getirildi.
Gönüllü bağışçıları çekmek ve elde tutmak için görüşülen parasal olmayan teşvik paketine göre kan bağışçıları kademeli araç vergisi indirimi, ücretsiz ya da daha ucuz otopark, toplu taşıma indirimi ve belirli hizmetlerde öncelikli tedavi hakkından yararlanabilecek.
Ulusal Kan Stratejisi 2026-2030'un önümüzdeki hafta Bakanlar Kurulu'na gitmesi bekleniyor, komiteye bu bilgi verildi. Strateji, ulusal kan stoklarını üç ila beş günlük ihtiyacı karşılayacak düzeyde tutmayı ve gereksiz transfüzyonları 2025 seviyelerine kıyasla en az yüzde 30 azaltmayı hedefliyor. Hedef, hastaların ihtiyaç duyduğu transfüzyonları değil, uygun tıbbi protokollerle önlenebilecek transfüzyonları kapsıyor.
Komiteye aktarılan bilgiye göre geçmişteki kıtlıklar genellikle birkaç gün sürüyordu. Ancak bu kez durum haftalardır devam ediyor ve transfüzyonlar hâlâ normale dönmedi.
Makarios Hastanesi Talasemi Kliniği'nde görevli doktor Sotiroula Christou, kıtlığın süresinin benzeri görülmemiş olduğunu söyledi. Tekrarlanan ertelemelerin hastaların sağlığına zarar verebileceği konusunda uyardı. Christou'ya göre tek bir erteleme mutlaka hemen bir tıbbi komplikasyona yol açmıyor. Ancak transfüzyonlar üst üste ertelendiğinde hastalar daha uzun süre düşük hemoglobin seviyeleriyle kalıyor ve tedavi protokollerinde belirlenen hedeflerin gerisinde kalıyor. Hastalar planlarını defalarca yeniden düzenlemek, işten izin almak ve ertelenen transfüzyonlar için yeniden hastaneye gitmek zorunda kalıyor.
Kıbrıs Hasta Dernekleri Federasyonu (OSAK) ve Tüm Kıbrıs Talasemi Derneği'nin başkanı Miltos Miltiadous, komiteye hastaların artık birkaç günlük ara sıra yaşanan kıtlıklarla değil, iki aydır süren bir durumla karşı karşıya olduğunu söyledi. Talasemi hastası bir kadının anlatımını da aktardı. Kadın, ertelemelerin ve planlanandan daha az kan ünitesi verilmesinin yarattığı güçlükleri anlattı.
Sağlık Sigorta Örgütü (HIO), talasemi hastaları için kan transfüzyonu ihtiyacını azaltmayı amaçlayan bir tedaviyi Genel Sağlık Sistemi'ne (GHS) ekledi. Eczacılık Hizmetleri'nin bir temsilcisi, son günlerde ikinci bir tedavinin kaydedilip fiyatlandırıldığını söyledi. HIO da bu tedaviyi değerlendirmeye hazır olduğunu açıkladı. HIO temsilcisi, hızlandırılmış erişim programının hazırlandığını belirtti ve yeni tedavinin bu programa dahil edilmesini umduğunu ifade etti.
Personel ve dağıtım
Kan Merkezi Başkanı Andri Panayiotou, bağışçılara yönelik teşviklere destek verdi. Hasta temsilcileri de aynı görüşteydi. Panayiotou, son yıllarda daha fazla bağışçının öne çıktığını ama bunun artan talebi karşılamaya yetmediğini söyledi. Kan bağışı asistanı eksikliğinin, çalışma saatlerini uzatma ve istasyonların dışında daha fazla kan bağışı etkinliği düzenleme imkânını sınırladığını ekledi.
Panayiotou, Limasol'da çalışma saatlerini uzatmanın ayda 100 saatten fazla fazla mesai gerektirdiğini söyledi. Larnaka, Baf ve Gazimağusa'da ise personel eksikliği nedeniyle istasyonların saatlerini aynı şekilde uzatamadığını belirtti. Ayrıca çalışanların kan vermek istediklerinde karşılaştıkları engellere dikkat çekti, izin meselesini gündeme getirdi ve gönüllü kan bağışı konusunda eğitimin okulda başlaması gerektiğini söyledi.
Sorun kanın dağıtımında da yatıyor. Tüm Kıbrıs Özel Hastaneler Birliği (PASIN) Başkanı Marios Karaiskakis, bazı durumlarda bir hastanenin buzdolaplarında kan ünitelerinin beklediğini, diğer hastanelerin ise kan sıkıntısı yaşadığını komiteye anlattı.
“Bu yüzden tek bir elektronik sistemin kurulmasını talep ediyoruz” dedi. Sistemin, Kıbrıs genelinde her kan ünitesinin nerede olduğunu kaydedeceğini ve gerektiğinde stokların yeniden dağıtımını kolaylaştıracağını ekledi.
Sağlık Bakanlığı Hastane Kan Bankaları Müdürü Maria Adamou da kanın akılcı biçimde kullanılması gerektiğini vurguladı. Ortak kuralların ve transfüzyonların sistematik olarak izlenmesinin de önemine dikkat çekti.
PASIN, transfüzyon ihtiyacını ameliyat sırasında azaltabilecek cihazların büyük hastanelerde zaten bulunduğunu, ancak HIO'nun cihazın çalışması için gereken sarf malzemesinin bedelini geri ödemediği için büyük ölçüde kullanılmadığını söyledi. Bu malzemenin vaka başına yaklaşık 600 euroya mal olduğunu belirtti.
Ameliyat sırasında kan geri kazanım cihazları, ameliyat sırasında hastanın kaybettiği kanı toplayıp işliyor ve uygun olduğunda aynı hastaya geri veriyor. PASIN, her kullanımda ortalama dört ünite kan tasarruf edildiğini belirtti ve HIO'nun bu yöntemin bedelini geri ödemesini istedi.
PASIN'in sunduğu bir muhtıraya göre sağlık bakanı, talebin 4 Mart'ta HIO'ya yeniden sunulmasını emretti. Ancak şimdiye kadar bir sonuç alınmadı. Bir HIO temsilcisi, kurumun ameliyathanelerdeki kan geri kazanım yöntemleri hakkında bilgilendirildiğini ve bu yöntemlerin kan tasarrufunda yardımcı olup olamayacağını incelediğini doğruladı.
Strateji, Ulusal Kan Bağışı Konseyi'nin çalışmaları kapsamında 2 Eylül'de son haline getirildi. Strateji ayrıca kamu ve özel hastanelerde kan kullanımının sistematik olarak izlenmesini ve hemovijilans (kan ürünlerinin güvenliğinin izlenmesi) sisteminin güçlendirilmesini öngörüyor.
İlk adım olarak Bakanlar Kurulu 21 Ekim'de yönetmelikleri onayladı. Bu yönetmelikler, transfüzyonları izleyecek, istenmeyen olayları kaydedecek ve ilgili protokollere uyulup uyulmadığını kontrol edecek hemovijilans ve transfüzyon gözetim komitelerinin kurulmasını sağlayacak.
