İsrail'in Channel 12 kanalına göre, ABD Başkanı Donald Trump yönetimi İran'a çatışmayı sona erdirmeye yönelik bir şartlar paketi gönderdi. Rapor, paketin 14'ü açıklanan 15 maddeden oluştuğunu ve İran'a yönelik taleplerin yanı sıra yaptırımların kaldırılması gibi teşvikleri de içerdiğini belirtti.
ABD hükümeti, savaşı sona erdirmek için toplam 15 koşul belirledi. ABD Başkanı da Pazar günü yaptığı açıklamada bu noktayı vurguladı. Rapora göre şartlar, ABD ve İsrail'in çatışma bağlamındaki tüm stratejik hedeflerini kapsıyor.
Ancak İsrail kanalı, Kudüs'te ciddi bir endişe olduğunu aktardı: Donald Trump ve danışmanları, düşmanlıkları sona erdirmeden önce belirli taleplere tam uyum sağlanmasını beklemek yerine İran'la hızlı bir "çerçeve anlaşma, prensipte anlaşma" peşinde koşuyor.
Ayrıntılara hakim üç kaynağa göre, Başkan'ın yakın danışmanları Jared Kushner ve Steve Witkoff, Trump yönetiminin daha önce Gazze ve Lübnan'da aracılık ettiği anlaşmaları model alarak bir aylık ateşkes sürecinde iki tarafın 15 maddelik anlaşmayı müzakere edeceği bir süreç tasarladı.
Donald Trump, Pazar günü kilit bir İranlı muhatapla yürütülen dolaylı müzakerelerde potansiyel anlaşmanın birçok yönünde önemli yakınlaşma sağlandığını söyledi.
Rapora göre, "hızlı ve muğlak bir prensip anlaşması senaryosu İsrail'in siyasi ve askeri liderliğinde ciddi endişeye yol açıyor." Bunun nedeni, şartlar tam olarak belirlenmeden çatışmanın sona ermesi halinde İran'ın avantajlı bir konuma geçme riskidir.
Rapor, bir Batılı kaynağa dayandırarak Washington'un Tahran'a ilettiği iddia edilen talep ve teşviklerin 15 maddesinden 14'ünü şöyle sıraladı:
Tahran'dan istenen 11 madde:
1. İran, mevcut nükleer kapasitelerini ortadan kaldırmalıdır.
2. İran, nükleer silah peşinde koşmayacağını taahhüt etmelidir.
3. İran topraklarında uranyum zenginleştirmesine izin verilmeyecektir.
4. İran, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yaklaşık 450 kilogram uranyum stokunu belirlenen süre içinde Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (UAEA) teslim etmelidir.
5. Natanz, Isfahan ve Fordow'daki nükleer tesisler sökülmelidir.
6. UAEA'ya İran içinde tam erişim, şeffaflık ve denetim imkanı tanınmalıdır.
7. İran, bölgesel "vekalet modeli"nden vazgeçmelidir.
8. İran, bölgesel müttefiklerini finanse etmekten, yönlendirmekten ve silahlandırmaktan vazgeçmelidir.
9. Hürmüz Boğazı açık kalmalı ve serbest denizcilik koridoru olarak işlev görmelidir.
10. İran'ın füze programı hem menzil hem de sayı açısından sınırlandırılmalı, belirli üst limitler daha sonra belirlenecektir.
11. Gelecekte füze kullanımı kesinlikle meşru müdafaa amaçlarıyla sınırlı tutulmalıdır.
Tahran'a sunulan 3 teşvik:
12. Uluslararası toplumun uyguladığı tüm yaptırımlar tamamen kaldırılacaktır.
13. ABD, Buşehr nükleer santralinde elektrik üretimi dahil İran'ın sivil nükleer programını geliştirmesine yardım edecektir.
14. Uyumsuzluk durumunda yaptırımların otomatik olarak yeniden uygulanmasını sağlayan "snapback" mekanizması kaldırılacaktır.
Plan İsrail ile de paylaşıldı
ABD, 15 maddelik planı İsrail ile de paylaştı. Bir İsrail yetkilisi, planın İsrail'in pozisyonlarıyla örtüştüğünü ancak İran'ın Trump'ın tüm taleplerini kabul edip etmeyeceği konusunda temkinli olduklarını söyledi.
İkinci bir İsrail kaynağı, "Trump'ın taleplerinin yalnızca bir kısmı karşılansa bile anlaşmayı kapatıp savaşı bitirmeye karar vermesinden ve geri kalanını net bir çözüm olmadan ileri tarihe ertelemesinden endişe duyuluyor" dedi.
İran'ın kabul ettiği iddia edilen maddeler
Axios'un aktardığı ABD ve İsrail kaynaklarına göre, ABD temsilcisi Steve Witkoff Trump'a İranlıların yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarından vazgeçmek dahil birçok kilit noktayı kabul ettiğini bildirdi. Bu büyük bir taviz anlamına gelir; ancak Tahran'da herhangi bir yetkilinin bu talebi resmi olarak kabul edip etmediği belirsizliğini koruyor.
"Steve Witkoff ve Jared Kushner, İran'la güvenilir bir müzakere kanalı oluşturmaya çalıştı. Ancak ne olacağını ve gerçek, işlevsel bir kanallarının olup olmadığını söylemek için henüz çok erken" diye konuştu kaynak.
ABD, İsrail yetkililerine İran'ın yüzde 60 zenginleştirilmiş 450 kilogram uranyum stokunu teslim etmeyi, BM'nin nükleer tesislere yönelik güçlendirilmiş denetimlerini kabul etmeyi, balistik füzelerinin menzilini sınırlamayı ve vekalet güçlerine desteği azaltmayı kabul ettiğini bildirdi.
Bir İsrail kaynağına göre taslakta İran topraklarında sıfır uranyum zenginleştirmesi şartı yer alıyor. ABD tarafı İran'ın zenginleştirmeyi askıya almayı kabul ettiğini söyledi, ancak bunun ne kadar süreyle geçerli olacağı belli değil.
Bu taahhütleri İran adına kimin verdiği de belirsiz. Rejim daha önce bu ABD taleplerinin çoğunu reddetmişti. İsrail istihbaratı, ABD ile İran'ın pozisyonları arasında hâlâ önemli bir uçurum olduğuna inanıyor.
İki ila üç hafta daha savaş bekleniyor
İki kaynağa göre ABD, İranlı yetkililerin — muhtemelen Mücteba Hamaney'in kendisinin — bu hafta müzakerelere girip girmeyeceğine ilişkin kararını bekliyor.
Tarafların JD Vance ve Beyaz Saray'ın olası arabulucu olarak gördüğü İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf tarafından temsil edilip edilmeyeceği henüz netlik kazanmadı.
Arabulucu bir ülke detaylı müzakerelere imkan tanımak için geçici ateşkes önerdi. Ancak Trump yönetimi baskı altında müzakere etmeyi tercih ediyor çünkü bu sayede elini güçlü tuttuğuna inanıyor.
ABD ve İsrail yetkilileri, müzakereler yapılsın ya da yapılmasın iki ila üç hafta daha sürecek bir savaş planlaması yapıyor.
Beyaz Saray'dan bir yetkili durumu "değişken" olarak nitelendirdi: Trump bir anlaşmaya ulaşılıp ulaşılamayacağını görmek istiyor, ancak "ulaşılamazsa bombalamaya geri döneceğiz" dedi.
Trump'ın İran enerji santrallerine yönelik planlanan saldırıları Cuma gününe kadar askıya aldığı belirtildi.
