Yıllardır mercek altında
İşçi kiralama konusu geçen hafta Parlamento'da ele alındı. Olayın yaygınlaştığı görülüyor ve Çalışma Dairesi başta olmak üzere işverenler, sendikalar ve yetkili kurumlar farklı görüşler ortaya koydu. Bazılarına göre işçi kiralama terimi modern köleliğin hafifletilmiş bir tanımı, diğerlerine göre ise meşru hizmet alımı ile yasa dışı istihdam arasında net ayrım yapılması gerekiyor.
Yorumlama zorluğu, Çalışma Dairesi'nin 2024-2026 arasında incelediği 52 dosyadan yalnızca üçünde potansiyel iş hukuku ihlali tespit edilmesinden anlaşılıyor.
Yetkili Çalışma Dairesi işçi kiralama olgusunu yıllardır inceliyor, ilgili şikayetlerin artması üzerine kontroller 2023'ten itibaren yoğunlaştı. Ancak iş hukuku ihlalini ispat etmek zor; bir olayın gerçek bir hukuki hizmet satın alımı mı yoksa mevzuat ihlali mi olduğu belirlenebilmesi için saatler süren soruşturma ve yerinde denetim gerekiyor.
Öte yandan mevcut yasal düzenlemeler yetkililere bazı vakaları netleştirme imkanı veriyor. İnşaat ve otel sektörlerinde mevzuat işçi kiralama uygulamasını açıkça yasaklıyor; bunu Çalışma Komitesi Başkanı George Koukoumas birkaç gün önce de vurguladı. Kıbrıs'ta şu anda yalnızca üç onaylı geçici istihdam ajansı faaliyet gösteriyor, bu nedenle başka bir şirket veya kişinin kaynaklı benzer bir faaliyet yüksek derecede şüpheli sayılmalı.
Denetim göstergeleri ve ayrım
Yerinde denetimlerde Çalışma Dairesi görevlileri işçinin yasal ya da yasa dışı istihdam edilip edilmediğini belirlemek için belirli göstergelere odaklanıyor. Öncelikle ücret ödemesinden sorumlu gerçek işverenin kim olduğu tespit ediliyor. Denetçiler ayrıca günlük talimatları kimin verdiği, çalışma süresinin ne olduğu, çalışma programları ve iş araç-gereçlerinin kimin sağladığını da inceliyor.
Örneğin bir otel çalışanı farklı bir şirket tarafından ücretlendirildiğini söylese de otel üniforması giyiyor, otel amirlerinden talimat alıyor ve tesis ekipmanını kullanıyorsa, yetkililer bu unsurları değerlendirerek usulsüz personel yerleştirme olup olmadığına karar veriyor.
Çalışma Dairesi, bir işçinin dolaylı işverene atanmasının seferde en fazla dört ay sürebileceğini, toplam sürenin 12 ayı aşamayacağını açıkladı. Belirlenen süre dolduktan sonra aynı pozisyon başka bir geçici istihdam ajansıyla doldurulması yasak. Üç onaylı ajansın son denetimlerinde sunulan verilere göre ihlal tespit edilmediğinden, temel sorunun gerekli lisansa sahip olmadan yerleştirme ajansı gibi faaliyet gösteren yetkisiz kuruluşlar olduğu belirtiliyor.
Paydaş görüşleri ve sendika uyarıları
Kıbrıs İşverenler ve Sanayiciler Federasyonu (OEB) yasa dışı işçi yerleştirme ile yasal hizmet alımı veya alt yüklenicilik arasındaki ayrımı vurguladı ve alt yüklenici işçilerinin doğrudan alt yüklenicinin sorumluluğunda kaldığını kaydetti.
Kıbrıs İşçi Konfederasyonu (SEK) gerekli lisansa sahip olmadan geçici istihdam ajansı gibi çalışan şirketlere odaklandı ve bunu birincil sorun olarak tanımladı. Bu arada Kıbrıs Pan Kıbrıs İşçi Federasyonu (PEO) durumu "istihdam ortaçağcılığı" olarak nitelendirdi ve ana yüklenicilerin şantiyedeki tüm işçiler için kayıt tutması, ihlallerden sorumlu tutulması ve etkili yaptırımlarla karşılaşması gerektiğini, bunun yanı sıra bakanlık denetimleri için personel artırılması gerektiğini savundu.
Çalışma Komitesi Başkanı George Koukoumas, parlamento tartışmasının inşaat ve turizm gibi uygulamanın kesin olarak yasak olduğu sektörlerde bile işçi kiralamanın yaygın kullanımına ilişkin tüm sendika örgütlerinden gelen şikayetler üzerine yapıldığını açıkladı. Sendikaların aktardığı şikayetlere göre uygulama sık sık insan kaçakçılığıyla ilişkilendiriliyor; yetkisiz operatörler işçileri minibüslerle inşaat alanlarına ve işyerlerine, aşağılayıcı koşullar ve ücretler altında taşıyor. Koukoumas, devlet yetkililerinin bu tür olguların varlığını kabul ettiğini ve Parlamentonun şimdi Çalışma Bakanlığı'ndan kesinleşmiş dosyalar, yaptırımlar ve ceza davalarına ilişkin veri beklediğini ekledi.
