Kıbrıs İstatistik Servisi ve Eurostat'ın 21 ekimde açıklanan resmi verilerine göre Kıbrıs, 2025 yılında 1,36 milyar euro fazla kaydetti. Bu tutar, gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3,6'sına karşılık geliyor.
Devletin gelirleri 15,895 milyar euroya ulaştı. Artışın başlıca nedeni, gelir ve servet vergilerinden ile sosyal katkı paylarından yapılan tahsilatların yükselmesi oldu.
Bu mali sonuçlar, hükümetin sosyal politikaya önemli kaynak ayırmasına ve pahalılıkla mücadele etmesine olanak tanıyor. Akaryakıt fiyatları yükseldiği için bu üründen alınan vergilerle hükümetin geliri de epey arttı.
Kamu ulaşımı bulunmadığı için insanların biraz nefes alabilmesi adına akaryakıt üzerindeki vergilerin daha da indirilmesi gerekiyor. Kış geldiğinde ise ısınma petrolündeki vergi ciddi ölçüde düşürülmeli.
Hükümetin zaman zaman aldığı önlemler hedefli olsa da daha fazla önleme ve çok daha hedefli adımlara ihtiyaç var. Bu özellikle devletin ekonomik radarının altında kalan nüfus grupları için geçerli.
Önümüzdeki yıldan itibaren yürürlüğe girecek son vergi reformuyla yıllık vergi muafiyeti geliri 22.000 euroya çıkacak. Ayrıca ilk çocuk için 1.000 euro, ikinci çocuk için 1.250 euro, üçüncü ve sonraki her çocuk için 1.500 euro vergi indirimi uygulanacak. Tek ebeveynler için bu tutarlar iki katına çıkıyor. Kira ya da konut kredisi faizi için de 2.000 euroya kadar indirim sağlanacak.
Bu verileri de hesaba kattığımızda, İstatistik Servisi'ne göre Kıbrıslı çalışanların yüzde 28,9'unun aylık brüt kazancı 1.500 euronun altında. Yani bu kişilerin kazancı mevcut vergilendirilebilir gelirin de altında kalıyor. Vergi muafiyetinin 22.000 euroya çıkarılmasıyla bu oran, çalışanların yüzde 50'sine yaklaşıyor. Bu da demek oluyor ki onbinlerce düşük ücretli aile vergi reformundan hiçbir şekilde yararlanamayacak.
Pahalılık insanın belini büküyorken hükümet bu kesimi destekleyecek yollar bulmalı. Gelirleri vergilendirilebilir geliri aşan ailelerde her çocuk için vergi indirimi uygulanıyor. Gelirleri vergi muafiyeti sınırının altında kalan çalışanlar için de her bağımlı çocuk başına yıllık belirli bir tutar verilebilir. Böylece daha fazla maddi ihtiyacı olan düşük ücretli aileler ekonomik olarak fayda sağlamış olur.
Kıbrıs'ın karşılaştığı en büyük toplumsal sorunlardan birinin demografik sorun olduğu sıkça dile getiriliyor. Resmi verilere göre çocuğu olan ailelerin yüzde 50,45'i, yani 55.500 aile, yalnızca bir çocuğa sahip. 44.400 aile (yüzde 40,36) iki çocuklu, yalnızca 10.100 aile (yüzde 9,18) ise üç ya da daha fazla çocuğa sahip. Genel doğurganlık oranı 1,3%'te, yani ülke nüfusu kendini yenileyemiyor. Bu gidişle birkaç yıl içinde emekli sayısı çalışan sayısını geçecek. Bunun Sosyal Sigortalar Fonu ve emekli maaşları üzerinde çok olumsuz sonuçları olacak.
Rakamlar bu kadar iyi görünürken hükümetin aileyi ve özellikle düşük gelirli aileleri nasıl desteklediğine bakması gerekiyor. Demografik sorun konusundaki uyarılar yerinde; dolayısıyla bu soruna yönelik ek teşvikler verilmeli. İkinci ya da üçüncü çocuk sahibi olmak isteyen bir aile, annenin evde kalacağı dönemde, birkaç ay da olsa, yaşanacak gelir kaybını hesaplıyor.
Sorunu çözmenin yollarından biri de aile gelirinin birlikte vergilendirilmesi. Bu uygulamaya göre, bir yanda toplam vergilendirilebilir geliri 44.000 euro olan bir çiftin vergi reformuyla birlikte gelir vergisi ödememesi, diğer yanda ise erkeğin geliri de 44.000 euro olduğu halde eşin evde kalıp bir ya da iki çocuğa baktığı bir çiftin toplam 5.000 euro vergi ödemesi kabul edilemez.
Çözümler var. Peki ya irade?
