«Tek seferlik ödemeden sürekli gelire geçişi planlı ve tutarlı şekilde yapmalıyız» dedi dün Filippos Mannaris, Kıbrıs ve Orta Doğu için Aon’un Wealth Solutions ortağı ve başkanı.
17. Emeklilik Forumu kapsamında yaptığı açıklamada Mannaris, emeklilik reformunun mevcut verilerle uyumlu ve gelecekteki gelişmelere ayak uyduracak şekilde şekillenmesi gerektiğini vurguladı.
Aynı forumda konuşan uzmanların çoğunluğunun refah fonlarının zorunlu hale getirilmesi yönünde görüş bildirdiği görüldü.
Mannaris konuşmasında demografik gelişmelere hem küresel hem de yerel düzeyde değindi. Verdiği bilgilere göre 2050’ye kadar 65 yaş üstü küresel nüfus 1,6 milyar kişiye ulaşacak ve 2021’e kıyasla ikiye katlanacak. 2080’e kadar yaşlıların sayısı çocukları geçecek.
Avrupa’da bağımlılık oranı son 50 yılda yüzde 52’den yüzde 56’ya yükseldi ve 2050’de yüzde 75’e yakın seviyeye çıkması bekleniyor. Bu durum, 400 trilyon doları aşması öngörülen küresel emeklilik açığıyla birlikte hükümetler, işverenler ve vatandaşlar üzerinde çalışma hayatının uzatılması ve yeni finansman kaynakları bulunması yönünde baskı oluşturuyor.
Mannaris Kıbrıs işgücü piyasasına da değindi ve emeklilik kapsamındaki boşluğa işaret etti. Resmi verilere göre 2023’te Kıbrıs’taki çalışanların sadece yüzde 27’si mesleki bir fona katılıyor. Bu rakam 492 bin 886 çalışan içinde 132 bin kişiye karşılık geliyor. VII. Kolu planlar eklendiğinde oran yüzde 30’a yaklaşıyor. Kendi hesabına çalışanlar ve kamu sektörü bu sayıya dahil değil. Mannaris, birinci ayak reformunun 2027’de görüşüleceğini, ikinci ayak yani mesleki emeklilik reformu için kritik istişarelerin başladığını belirtti. Aon, İşverenler Federasyonu OEB ve Kıbrıs Ticaret ve Sanayi Odası KEBE’nin kurumsal danışmanı olarak görev yapıyor.
Refah fonlarının zorunluluğu
Forumda konuşan uzmanların büyük bölümü refah fonlarının zorunlu olması gerektiğini savundu. Kamu Maliyesi Konseyi Başkanı Andreas Haralampous, birinci ayağın gelecekteki emeklilikleri güvence altına almaya yetmeyeceğini söyledi. Zorunluluk konusunda Haralampous, birinci ayağın zorunlu olmasının gerekçeleriyle aynı gerekçelerin geçerli olduğunu ifade etti.
Kıbrıs Üniversitesi Finans Profesörü Andreas Milidonis, Kıbrıs’ın emeklilik ikamesi oranında sondan beşinci sırada olduğunu belirtti. «Hedef yüzde 70, biz yüzde 41’deyiz» dedi. İkinci ayak için İrlanda örneğini verdi; orada işçi, işveren ve devletin katkı sağladığı zorunlu bir refah fonu uygulanıyor.
Eski milletvekili ve eski Maliye Bakanı Haris Georgiadis, George Z Georgiou and Associates LLC’de danışman olarak görev yapıyor. Georgiadis, Kıbrıs’taki birinci ayağın Avrupa’daki benzerleriyle kıyaslanabilir olduğunu söyledi. Eksikliğin ikinci ayakta olduğunu belirten Georgiadis, devlet müdahalesi ve bir tür zorunluluğun gerekli olduğunu kaydetti. Ekonomi ve Rekabet Konseyi Başkanı Dimitris Georgiadis de Haris Georgiadis’in zorunluluk konusundaki yaklaşımını benimsediğini ifade etti.
67’ye kadar gönüllü çalışma
Çalışma Bakanı Marinos Musiouttas, «F» gazetesinin dün gündeme getirdiği 63 yaşında emeklilik konusundaki görüşünü netleştirdi. Sigorta sürelerinin 33 yıldan 38 yıla çıkarılması önerisiyle 63 yaşında emeklilik koşulları zorlaşıyor.
Bakan, beş yıl sonra 63 yaşında ayrılmanın zor hale geleceğini ve kişilerin 65’e kadar kalmaya, gönüllü olarak 67’ye kadar çalışmaya teşvik edileceğini vurguladı.
Musiouttas’a göre 67’ye kadar çalışanlar ödül olarak yüzde 15 artış alacak. Beş yıl sonrasında 63’te ayrılmak isteyenler ise yaklaşık yüzde 15’lik bir düşüşle karşılaşacak.
Refah fonlarının zorunlu olup olmayacağı sorusuna Bakan net bir yanıt vermedi. «Bu siyah-beyaz bir konu değil, altın ortayı bulabiliriz» dedi ve ikinci ayağın herkesin gerekli gördüğü bir konu olduğu konusunda uzlaşı olduğunu kaydetti.
