Tüketiciler satın alma güçleri azalırken ve hane halkı bütçeleri giderek artan baskı altında kalırken akaryakıt fiyatlarının yükselmesini endişeyle izliyor. Önümüzdeki haftalara ilişkin görünüm iyimserlik için fazla neden sunmuyor; uzmanlar mevcut baskıların orta 2027’ye kadar sürebileceği uyarısında bulunuyor.
Yetkililer de alarmda. Kıbrıs ve diğer AB ekonomileri stagflasyon riskiyle karşı karşıya ve ABD’nin ihracatı kısıtlamaya yönelik adımlarının ardından olası yakıt tedarik sorunları endişe yaratıyor.
Motorin rekor seviyeye ulaştı
Kıbrıs’ta motorinin ortalama fiyatı Cuma günü litre başına rekor 1,997 euro’ya yükseldi ve 100’den fazla benzin istasyonu fiyatı 2 euro’nun üzerine çıkardı.
Tüketici Koruma Servisi’nin Yakıt Fiyatı Gözlemevi’ne göre motorin litre başına 1,879 euro ile 2,098 euro arasında satılıyor.
Ortalama, 12 Temmuz 2022’de kaydedilen 1,989 euroluk önceki rekoru aştı; Kıbrıs Tüketiciler Derneği Başkanı Marios Drousiotis Kıbrıs Haber Ajansı’na söyledi.
Drousiotis, artışların istasyonlara yansımaya devam etmesiyle ortalama motorin fiyatının Cumartesi’ye kadar litre başına 2 euro’yu aşabileceğini tahmin etti. Akaryakıt şirketlerinin fiyat artışlarını tüm istasyonlarda eş zamanlı duyurmadığını ve istasyonların genellikle artışı iki ya da üç gün içinde kademeli olarak yansıttığını açıkladı.
Petrol İstasyonları Sahipleri Derneği Başkanı Savvas Procopiou, fiyatını henüz ayarlamamış istasyonların hafta sonu yerine Pazartesi günü bunu yapabileceğini söyledi.
Isıtma yağı da son haftalarda önceki rekor seviyesinin üzerinde işlem görüyor.
Ortalama fiyatı litre başına 1,608 euro; Temmuz 2022’de 1,515 euroydu. İstasyonlar tek tek 1,489 euro ile 1,735 euro arasında fiyat uyguluyor.
Kurşunsuz 95 benzin litre başına ortalama 1,718 euroya mal oluyor, 1,613 euro ile 1,798 euro arasında değişiyor. Bu nedenle Temmuz 2022’deki 1,828 euroluk rekorunun altında kalıyor.
Hükümetten destek çağrısı
Kıbrıs Tüketiciler Derneği ve Petrol İstasyonları Sahipleri Derneği, akaryakıttaki KDV’nin düşürülmesini ve fiyat artışlarından elde edilen ek vergi gelirinin tüketicilere iade edilmesini talep ediyor.
Drousiotis, fiyat artışlarının hükümetin litre başına benzin üzerinden 7,5 cent, motorin üzerinden 11 cent ve ısıtma yağı üzerinden 12,34 cent ek KDV toplaması anlamına geldiğini söyledi.
“Artışlardan kaynaklanan ek devlet geliri tüketicilere iade edilmeli” diye ekledi.
Tüketiciler Derneği Başkanı, elektriğe uygulanan uygulamaya benzer şekilde KDV’nin %19’dan %5’e indirilmesini önerdi ve böyle bir adımın Avrupa Komisyonu onayı olmadan yapılabileceğini savundu.
Drousiotis, beklenen ısıtma yağı sübvansiyonunu “tek yönlü bir yol” olarak nitelendirdi ve fiyatın Mart ayından bu yana litre başına 65 cent yükseldiğine işaret etti. Sübvansiyonun istasyonlar tarafından emilmek yerine tüketicilere fayda sağlamasını garanti altına alacak güvencelerin gerekli olduğunu vurguladı.
Procopiou, akaryakıt fiyatlarının yükselişinin Avrupa çapında bir sorun haline geldiğini belirterek AB çapında akaryakıttaki KDV indiriminin değerlendirilmesi gerektiğini ve Kıbrıs’ın bu konuda öncülük edebileceğini söyledi.
KDV indirimi mümkün olmazsa, hükümetlerin ek geliri tüketicilere iade etmeyi düşünmesi gerektiğini söyledi.
Kıbrıs’ta gerçekçi ulaşım alternatiflerinin bulunmadığına da işaret etti; fiyatlar yükselirken yakıt tüketiminin diğer ülkelerdeki kadar azalmadığını belirtti.
“Ülke olarak bir muafiyet talep edebiliriz” dedi ve bazı diğer AB üye devletlerinde toplu taşımanın nüfusun %90’ına hizmet verebildiğini savundu.
Tüketici Koruma Servisi Direktörü Constantinos Karagiorgis, birkaç gün önce yaptığı açıklamada, önümüzdeki dönemde beklenen yakıt sevkiyatlarının fiyatları hakkında sorulduğunda “gelecekte ne olacağını öngöremeyiz” dedi.
Bununla birlikte mevcut koşullar ve rafineri fiyatlarındaki devam eden artışlara atıf yaparak “durumun çok iyimser olduğunu söyleyemeyiz” diye ekledi.
Ellinas baskının 2027’ye kadar sürebileceği konusunda uyarıyor
Görünüm daha da zorlaşabilir.
Enerji uzmanı Charalambos Ellinas’a göre Kıbrıs’ta motorin fiyatları önümüzdeki bir ila iki ay içinde litre başına 2,10-2,20 euro’yu aşabilir.
Kıbrıs Haber Ajansı’na yaptığı son açıklamalarda Ellinas, özellikle motorin ve havacılık yakıtı olmak üzere petrol ürünlerindeki yüksek fiyatların orta 2027’ye kadar sürebileceği uyarısında bulundu.
Baskıyı Ukrayna’daki insansız hava saldırılarında Rus rafinerilerinin uğradığı hasara ve savaş nedeniyle Körfez’den gelen motorin ve petrol ürünü ihracatının %50’den fazla düşmesine bağladı.
“Sorunlarla karşılaşmayı beklemeli ve uzun bir süre boyunca başa çıkmaya hazırlanmalıyız” dedi ve maktu vergideki indirimin 2027’ye kadar devam etmesi gerektiğini ekledi.
Stagflasyon endişeleri büyüyor
Avrupa’da kalıcı yüksek petrol ve doğal gaz fiyatları yeniden enflasyon baskısına işaret ederken stagflasyon endişeleri büyüyor.
Avrupa Merkez Bankası, enflasyonu %2 hedefine yaklaştırmak için mevduat faiz oranını %2’den %2,5’e çıkaracak şekilde euro bölgesi faiz oranlarını iki kez artırdı. ECB Eylül’de üç ana faiz oranını 25 baz puan daha yükseltti ve Orta Doğu’daki gerilimlerin enflasyonist baskı yaratmaya devam ettiğini söyledi.
ECB, gelecekteki kararlarının veri bağımlı kalacağını ve önceden belirlenmiş bir faiz oranı yoluna bağlanmayacağını, toplantı toplantı alınacağını vurguladı. Eylül projeksiyonlarına göre euro bölgesi enflasyonu 2026’da ortalama %3, 2027’de %2,5 ve 2028’de %2,1 olacak.
Yüksek enflasyonun yüksek borçlanma maliyetleriyle birleşmesi ekonomik büyümeyi yavaşlatma ve AB üyesi ülkelerdeki hane halkı gelirlerini sıkıştırma riski taşıyor.
Körfez krizi 2027’nin başına kadar sürerse, Avrupa büyümesinin önümüzdeki çeyreklerde ne ölçüde zayıflayabileceği konusundaki endişeler devam edecek.
ABD ihracat kısıtlamaları tedarik endişelerini artırıyor
Sadece 15 gün önce Avrupa Komisyonu, AB’nin motorin tedarik sorunu yaşamadığını, talebin artan Avrupa üretimi ve alternatif ithalatla karşılandığını belirterek Avrupalıları rahatlatmaya çalışmıştı.
Tablo, ABD’nin iç fiyatların yükselmesiyle daha fazla motorini yurt içinde tutmak için önlemler düşünmesiyle daha belirsiz hale geldi.
ABD Enerji Bakanı Chris Wright başlangıçta ihracat yasağının geçici bir iç motorin fazlası yaratabileceğini ve pompa fiyatlarını düşürebileceğini, ancak Amerikan rafinerilerinin üretimi kısmasına neden olarak yakıt arzını azaltıp fiyatları yeniden yükseltebileceğini savundu.
3 Kasım ara seçimleri öncesinde Cumhuriyetçi siyasetçiler arasında kısıtlamalar için baskı da arttı; yüksek motorin fiyatları giderek daha belirgin bir ekonomik sorun haline geldi.
Avrupa ekonomileri aynı zamanda pahalı ithal enerjinin daha geniş etkileriyle de karşı karşıya; bu durum enflasyonist baskıları besliyor ve hane halklarının reel gelirlerini eritiyor.
AB ülkeleri tüketicileri ve ekonomilerini desteklemek için giderek daha fazla önlem uygulamaya başladı.
Almanya, petrol ve motorindeki enerji vergisini 2026 sonuna kadar litre başına 14 cent düşürüyor. İlişkili KDV indirimi eklendiğinde rahatlama litre başına yaklaşık 17 cente ulaşıyor ve 1 Ekim’den itibaren yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Kıbrıs’ta 8,3 centlik maktu vergi indirimi Kasım sonuna kadar uzatıldı.
