Kıbrıs ve Lübnan hükümetleri ile Dünya Bankası, Perşembe günü iki ülkenin elektrik şebekelerinin birbirine bağlanma olasılığına ilişkin bir ön fizibilite çalışması hazırlanması konusunda anlaştı. İki ülke, 2025 yılının sonuna doğru Dünya Bankası'na bu proje için bir fizibilite çalışması talebiyle başvurmuştu. Bu başvuru, Kıbrıs ve Lübnan'ın 26 Kasım 2025'te Münhasır Ekonomik Bölgelerini (MEB) belirleyen anlaşmayı imzalamasının ardından geldi.
Anlaşma, Kıbrıs Enerji Bakanı Michael Damianos ile Lübnanlı mevkidaşı Joseph Al-Saddi tarafından imzalandı. İki hükümet, bunun 'iki ülke arasındaki işbirliğinde önemli bir kilometre taşı' olduğunu belirtti.
Açıklamada, bu adımın 'Doğu Akdeniz'de bölgesel enerji bağlantısını güçlendirme, enerji güvenliğini artırma ve sürdürülebilir ekonomik kalkınmayı teşvik etme fırsatlarını araştırmayı' amaçladığı ifade edildi.
Ayrıca, Dünya Bankası'na planlara verdiği 'sürekli destek' ve 'bu stratejik girişimi ilerletmedeki değerli katkısı' için 'takdir' dile getirildi.
'Bu kapsamda bakanlar, Dünya Bankası'nın bu çalışmanın yürütülmesi için önerdiği aşamalı yaklaşımı onayladı' denildi.
Bu yöntemin, öncelikle 'elektrik arz ve talep dengesinin değerlendirilmesini' ve 'üzerinde anlaşılan senaryolar altında üst düzey bir ekonomik analiz' içereceği belirtildi.
'Olumlu bulgulara bağlı olarak, çalışma daha sonra ayrıntılı bir tekno-ekonomik ön fizibilite değerlendirmesine geçecek' ifadesi kullanılırken, her iki bakanın da bu sıralı yaklaşımın her aşamada bilinçli karar almayı mümkün kılacağını vurguladığı kaydedildi.
Ayrıca, üzerinde anlaşılan yöntemin 'sonraki analizlerin sağlam teknik ve ekonomik kanıtlara dayanmasını' sağlayacağı belirtildi.
İki hükümetin, proje için Dünya Bankası ile 'yakın işbirliği içinde çalışacak' bir 'ortak yönlendirme teknik komitesi' kuracağı ifade edildi.
'İki bakan, ön fizibilite değerlendirmesinin Kıbrıs ile Lübnan arasında bir elektrik bağlantısının fizibilitesini değerlendirmek için sağlam bir temel sağlayacağına ve Doğu Akdeniz'de bölgesel enerji işbirliğini güçlendirmeye yönelik daha geniş çabalara katkıda bulunacağına olan güvenlerini ifade ediyor' denildi.
Kıbrıs gibi Lübnan da komşu şebekelerden izole durumda. Ancak Lübnan, 2 Temmuz'da Suriye ile iki ülke arasında bir elektrik bağlantısı kurulması amacıyla bir anlaşma imzaladı. Kıbrıs'ın şebekesini komşularına bağlamak için daha önce iki plan ortaya atılmıştı, ancak bunlardan yalnızca biri Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından onaylandı.
Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından onaylanan plan, Büyük Deniz Bağlayıcısı (Great Sea Interconnector) adını taşıyor ve tamamlanması halinde Kıbrıs, Yunanistan ve İsrail'in enerji şebekelerini birbirine bağlayacak.
Bu projeyle ilgili son önemli gelişmede, Yunanistan ve Kıbrıs hükümetleri Avrupa Yatırım Bankası'na ortak bir mektup göndererek yeni bir durum tespit çalışması talep etti. Bu, Lüksemburg merkezli bankanın ilerleyen süreçte projenin tamamlanması için fon sağlaması olasılığını değerlendirmek amacını taşıyor.
Proje ayrıca Avrupa Komisyonu'nun da desteğini kazandı. Enerji Komiseri Dan Jorgensen, Cyprus Mail'e yaptığı açıklamada, projenin Kıbrıs'ın enerji izolasyonunu sona erdirecek 'kilit bir stratejik bağlantı' olduğunu, 'tüm ada genelinde elektrik şebekesinin istikrarını güvence altına alacağını' ve 'temelde enerji fiyatlarını düşüreceğini' söyledi.
Jorgensen, 'Kıbrıs'ın ötesinde, bu proje bölgesel arz güvenliğini ve piyasa entegrasyonunu gerçekten artırabilir, ayrıca Doğu Akdeniz'de ucuz ve sürdürülebilir yenilenebilir enerjinin entegrasyonunu hızlandırabilir' dedi.
Türkiye ve Kıbrıslı Türk yetkililer tarafından öne sürülen diğer planlanan bağlantı projesi ise, adanın enerji şebekesini Türkiye'ninkiyle birleştirmek için bir denizaltı kablosu inşa edilmesini öngörüyordu.
Ancak Avrupa Elektrik İletim Sistemi Operatörleri Ağı (Entso-E), on yıllık kalkınma planına Türkiye ile Kıbrıs arasında bir kablo bağlantısı planını dahil etmedi. Entso-E, Büyük Deniz Bağlayıcısı'nın planlarında 'Kıbrıs Cumhuriyeti'ni bağlayan tek bağlantı projesi' olduğunu belirtti.
Entso-E, 'Kıbrıs [iletim sistemi operatörü] TSO'nun onayı olmadan önerilecek veya geliştirilecek hiçbir projeyi [kalkınma planına] dahil etmeyi değerlendirmeyeceğini' ekledi.
Ayrıca, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin TSO'sunun 'AB hukuku kapsamında Kıbrıs Cumhuriyeti'nin tüm toprakları için sertifikalandırılmış tek iletim sistemi operatörü' olduğu vurgulandı.
