Obezite ile yaşayan insanlar için kilo verme iğneleri, yıllarca kilo vermeye çalıştıktan sonra umut verebiliyor. Ancak ilaca erişmek yolculuğun yalnızca bir parçası. Hastaların ayrıca tıbbi rehberliğe, gerçekçi beklentilere ve ilerlemelerini sürdürmelerine yardımcı olacak desteğe de ihtiyacı var.
Larnaka'dan 45 yaşındaki Alexandra Monis için kilo vermek hiçbir zaman daha az yemek yemek ya da daha fazla spor yapmak kadar basit olmadı. Doktorları ondan 60 kilo vermesini istediğini söylüyor. Ancak depresyon, düzensiz adet dönemleri, kas ve eklem ağrıları, siyatik ve süregelen migren bu yolculuğu daha da zorlaştırdı.
“Nefes almakta zorlanıyorum. Cevap aramak için doktorlar, diyetisyenler ve diğer sağlık çalışanları arasında gidip geliyorum. Bu çok yorucu, sinir bozucu ve doğru dürüst bir geri bildirim olmadan yapılan bir sürü laf kalabalığı,” diyor.
Gesy kapsamındaki yeni kurallar bazı hastalara başka bir seçenek sunabilir. 15 Ekim'den itibaren Mounjaro geri ödeme kapsamına alındı. Bu kapsam, obezite tedavisi kriterlerini karşılayan yetişkinler ile tip 2 diyabet hastalarını içeriyor. Onay, ilgili tıbbi koşullara ve önceden yetkilendirmeye (ön onay) bağlı.
Ancak bu ilaçlar herkes üzerinde aynı şekilde çalışmıyor ve her hasta için uygun değil.
Gesy kapsamında kimler yararlanabilir?
Obezite tedavisi için yetişkinlerin vücut kitle indeksinin (BMI) en az 40 olması gerekiyor. BMI'si 35 ile 40'ın altında olanlar da ateroskleroz kaynaklı kalp ve damar hastalığı tanısı almışlarsa ya da orta ila ağır obstrüktif uyku apnesi varsa kriterleri karşılayabilir.
Başlangıçta Mounjaro yalnızca devlet hastanelerinin eczanelerinden verilecek. Diğer obezite ve diyabet ilacı Ozempic ise güncellenen tip 2 diyabet protokolü kapsamında özel eczanelerden temin edilmeye devam edecek. Güncellenen Gesy rehberine göre, tip 2 diyabet hastaları için iki ilaç arasında Ozempic ilk tercih olarak öneriliyor. Bu öneri, hastanın vücut ağırlığına bakılmaksızın geçerli.
Her iki ilacın reçete yazma yetkisi endokrinoloji, uzman patoloji ve geriatri uzmanlarıyla, ayrıca belirlenmiş yetişkin genel tıp hekimleriyle sınırlı.
Hastalar ilgili kriterleri karşılamalı ve gerekli tıbbi belgeleri sunmalı. Geri ödeme otomatik değil.
Hastalar kriterleri karşılamaya devam ettikleri sürece tedavi en fazla iki yıl boyunca geri ödenebilir.
Farklı hastalar, farklı sonuçlar
Mounjaro ve Ozempic ikisi de tip 2 diyabet tedavisinde kullanılıyor, ancak farklı şekilde etki ediyorlar. Mounjaro, kan şekeri düzenlemesi ve iştahta rol oynayan iki hormon reseptörü üzerinde etki gösteren tirzepatid içeriyor. Ozempic ise bu reseptörlerden birine etki eden semaglutid içeriyor.
İki ilaç da haftada bir kez alınıyor ve kilo kaybı bilinen bir etki.
Klinik çalışmalar, belirli karşılaştırmalarda tirzepatidin semaglutide göre ortalama olarak daha fazla kilo kaybına yol açabildiğini ortaya koydu. Ancak bireysel deneyimler önemli ölçüde farklılık gösterebiliyor.
Yakın zamanda tip 2 diyabet teşhisi konan 27 yaşındaki bir erkek, Mounjaro kullanmaya başladığı ilk iki haftada 11 pound (yaklaşık 5 kilo) verdiğini söyledi. İlk üç gün ishal yaşadığını, ancak bunun daha sonra geçtiğini belirtti. Ayrıca egzersiz yapmayı ve protein alımını artırmayı planladığını anlattı.
Ozempic'i yaklaşık 18 aydır kullanan başka bir hasta, Mounjaro'ya geçtikten sonra kan şekerinin daha iyi kontrol altına alındığını bildirdi. Hasta, şubattan bu yana 51 pound (yaklaşık 23 kilo) verdiğini ve geçişten sonra mide rahatsızlığı yaşamadığını söyledi.
Diğerleri için deneyim daha zor oldu.
Ozempic kullanan 58 yaşındaki bir kadın, ortalama kan şekeri düzeyinin bir ölçüsü olan HbA1c değerinin 0,7 yüzde puan düştüğünü bildirdi. Ancak aynı zamanda yorgunluk, anksiyete, uykusuzluk ve karın şişkinliği yaşadığını da anlattı. Kilo vermediğini ve doktor görüşü almaya çalıştığını söyledi.
Ozempic kullanmaya başladıktan altı ay sonra sindirim sistemi sorunları yaşayan başka bir hasta, dikkate değer bir kilo kaybı olmadığını ve başka bir ilaca geçmeyi düşündüğünü anlattı.
Bu deneyimler, hastaların tedaviye ne kadar farklı tepkiler verebileceğini gösteriyor. Ancak bu örnekler, ilaçların bildirilen her belirtiye yol açıp açmadığını ya da başka bir hastanın ne yaşayabileceğini ortaya koymuyor.
Doktorlar, kilo verme iğnelerinin sağlıklı alışkanlıkların yerini tutmaması gerektiğini vurguluyor. Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve günlük rutinlerde yapılan değişiklikler, kilo yönetiminin önemli parçaları olmaya devam ediyor.
Tıbbi denetim önemli
Bulantı, kusma, ishal, kabızlık ve karın rahatsızlığı, iki ilacın da bilinen yan etkileri arasında. Daha ağır vakalarda sindirim sistemi belirtileri yeterince yemek ya da içmeyi zorlaştırabilir ve susuzluk riskini artırabilir. Belirtiler şiddetli ya da kalıcıysa hastaların doktora başvurması gerekiyor.
Adının açıklanmasını istemeyen bir endokrinolog, hastaların tedaviye başlamadan önce kapsamlı bir beslenme değerlendirmesinden geçmesi gerektiğini söyledi.
“İğneleri reçete etmeden önce hastanın beslenme alışkanlıklarını değerlendirmek ve diyet değişikliklerinin ya da diğer yaşam tarzı önlemlerinin hedeflerine ulaşmasında yardımcı olup olamayacağını araştırmak önemli,” dedi.
“Bu ilaçlar bulantı, kusma ve ishal dahil sindirim sistemi yan etkilerine yol açabilir. Bu yüzden hastaların olası riskleri anlaması ve tedavi boyunca düzgün şekilde değerlendirilip izlenmesi gerekiyor.”
Tedavi sona erdiğinde ne olacağına dair de sorular var. Bir doktor, Ozempic ya da Mounjaro kullanmayı bıraktıktan sonra iştahın geri dönebileceği ve kilonun artabileceği konusunda uyarıyor. Bu nedenle uzun vadeli kilo yönetimi ve tıbbi takip büyük önem taşıyor.
Hastalar dozlarını değiştirmeden, tedaviyi bırakmadan ya da ilaç değiştirmeden önce doktorlarına danışmalı. Ayrıca sıvı alımı, beslenme ve kullandıkları diğer ilaçları da konuşmalılar.
Reçetenin ötesinde
Gesy'nin güncellenen kuralları tedaviyi daha fazla uygun hastanın erişimine açabilir. Ancak aynı zamanda sağlık çalışanlarına yeni sorumluluklar getiriyor. Doktorlar, eczacılar ve bakım ekibinin diğer üyeleri, hastaların gereklilikleri anlamasına, yan etkileri yönetmesine ve tedavi sürecinde güvenle ilerlemesine yardımcı olmak zorunda kalacak.
Monis için mücadele terazideki rakamdan çok daha fazlası. Onun deneyimi, obezitenin bir kişinin sağlığının farklı yönlerini nasıl etkileyebileceğini ve tedavinin bu daha geniş sorunları neden hesaba katması gerektiğini gösteriyor.
Mounjaro ve Ozempic bazı hastalara yardımcı olabilir, ancak hiçbiri garantili bir çözüm değil. Potansiyel faydaları; riskler, yan etkiler ve süregelen tedavinin getirdiği bağlılıkla birlikte tartılmalı.
Yıllardır çözüm arayan insanlar için ilaca erişim önemli bir adım olabilir. Ancak bireysel ihtiyaçları dikkate alan doğru tıbbi destek ve tedavi planı da en az bu kadar önemli olabilir.
