Euronews'un özel haberi, Lefkoşa'nın eski ve terk edilmiş bir binasının bölgenin en önemli yenilikçi teknoloji merkezlerinden birine dönüşümünü ele alıyor. Eski şehrin pazar alanında, eskiden belediye pazarının faaliyet gösterdiği binada kurulan CYENS Mükemmeliyet Merkezi, bölgesel bir araştırma ve teknoloji merkezine dönüşüyor. Merkezdeki çalışmalar yapay zekâdan sanal gerçekliğe, tıptan tarıma ve kent yönetimine kadar pek çok alana uzanıyor. Merkezin işleyişiyle bağlantılı kentsel canlandırma projesi de Avrupa'nın sosyal uyum girişimleri arasındaki kısa listeye girdi.
Eski Lefkoşa'nın tam kalbinde, çoğunluğu araştırmacı, yazılımcı ve teknisyen olan yaklaşık 110 çalışan, 50'den fazla araştırma projesinde görev alıyor. Kısmen Avrupa Birliği tarafından finanse edilen CYENS, disiplinlerarası araştırma ekiplerini, girişimleri ve araştırma faaliyetinden doğan şirketleri bir araya getiriyor. Merkez, Avrupalı, yerel ve iş dünyasından kuruluşlarla birlikte çalışıyor.
Lefkoşa'yı sanal gerçeklik üzerinden görmek
Merkezde geliştirilen uygulamalardan biri şehrin etkileşimli haritalarını oluşturmaya yönelik. Bu haritalar yapay zekâ, artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik araçlarından yararlanıyor. Bilgisayar bilimcisi Panayotis Haralambus'un ekibi, trafik, gürültü, çevre ve hava kirliliği gibi verileri gerçek zamanlı olarak gösterebilen dijital görseller üzerinde çalışıyor. Ekip ayrıca erişimi kısıtlı olan tarihi anıtları da dijital ortamda canlandırabiliyor.
Haralambus, Euronews'a yaptığı açıklamada sanal gerçekliğin dijital ortamlarla etkileşimde yeni yollar sunduğunu anlattı. Bu teknolojiyle kullanıcılar uzaklık nedeniyle ya da hareket güçlüğü yüzünden gidemeyecekleri bir mekânın içinde olabiliyor.
Ekip bir de çocukların dijital oyuncuları kullanarak kendi tiyatro oyunlarını yapabileceği bir uygulama geliştiriyor. Kullanıcılar karakterlerin duygusal tepkilerini ve hareketlerini seçebilecek, sahneye nesneler yerleştirebilecek, oyuncuların hareketlerini ve ışıklandırmayı belirleyebilecek. Böylece dijital ortam, etkileşimli bir tiyatro atölyesine dönüşüyor.
Sağlık ve spor için teknoloji
Dikkat çeken projelerden biri de Senssos. Kas etkinliğini ve vücut hareketlerini izlemek için sensörleri kullanan bu teknoloji, müzisyenlerin performansını geliştirmeye yardımcı olabiliyor. Sistem, icra sırasındaki dengesizlikleri tespit ederek müzisyenlere yardımcı oluyor. Fizyoterapistler ise sistemden aldıkları verilerle hastalarını değerlendirip tedavi süreçlerini planlayabiliyor.
Senssos'u geliştiren şirketin ortak kurucusu ve araştırmacı Hristos Yoannu, ekiplerinin piyasadaki hazır sistemlerin yerini alabilecek kendi donanımlarını geliştirdiğini anlattı. Yoannu, amacın daha ekonomik, daha kullanışlı ve daha hızlı bir çözüm sunmak olduğunu söyledi. Sensörlerin hem evde hem de rehabilitasyon ve antrenman merkezlerinde kullanılabildiğini ekledi.
Spor alanında da benzer bir uygulama geliştiriliyor. Darefore şirketinin teknolojisi koşu temposu, ayağın yere temas süresi ve kalp atış hızı gibi parametrelerin izlenmesini sağlıyor. Sporcular antrenman sırasında anlık geri bildirim alıyor. Verileri de sürekli bir antrenörün bulunmasına gerek kalmadan, daha sonra sporcunun kendisi, antrenörü ya da bir uzman inceleyebiliyor.
Atölyelerden tarlalara ve belediyelere
CYENS'te geliştirilen teknoloji yalnızca araştırma laboratuvarlarıyla sınırlı değil. Bunlardan biri tarım sektörüne yönelik. Yazılım mühendisi Hari Psallidopoulos, çiftçilerin yetiştirme yöntemlerini iyileştirmelerine ve üretimlerini artırmalarına yardımcı olabilecek sanal gerçeklik ve yapay zekâ uygulamaları üzerinde çalışıyor.
Psallidopoulos'a göre çiftçiler, yapay zekânın, genişletilmiş gerçekliğin ve robotik sistemlerin kullanılması fikrine olumlu yaklaşmış. Ancak çiftçiler, bu teknolojilerin kendi sektörlerinde zaten kullanıma hazır olduğunu bilmiyormuş.
Öte yandan araştırma ekipleri, ağaçların ve yeşil alanların şehirlerde kaydedilmesi, korunması ve daha iyi yönetilmesi için araçlar geliştiriyor. Cyprus Trees Initiative girişimi sayesinde belediye hizmetleri, budama ya da yeni ağaç dikimi gereken noktaları daha kolay tespit edebiliyor. Veriler ayrıca kentsel ısı adacığı etkisi ve şehirlerdeki sıcaklık artışına ilişkin çalışmalarla birleştiriliyor. Amaç, belediyelerin sıcaklığı azaltmak için yapacakları müdahaleleri daha etkili planlamasını sağlamak.
Lefkoşa Belediyesi bu çözümlerden bazılarını şimdiden kullanıyor. Öne çıkan uygulamalardan biri DumpMapper. Bu sistem, küçük boyutlu olanlar dahil, yasa dışı atık döküm alanlarını tespit etmeye ve kayıt altına almaya yardımcı oluyor. Lefkoşa'nın 50 kilometrekarelik bir bölgesinde bu teknolojiyle 98 yasa dışı atık döküm olayı tespit edildi. Olaylar, atığın türüne göre haritada işaretleniyor.
Lefkoşa Belediye Başkanı Haralambos Prountzos, CYENS'i şehir için önemli bir sosyoekonomik unsur olarak nitelendiriyor. Prountzos, merkezin varlığıyla akademisyenlerin, araştırmacıların, belediyenin ve iş dünyasının bir araya geldiğini vurguladı. Bu birliktelikle günlük hayatta uygulanabilecek pratik çözümler üretilmesinin hedeflendiğini de sözlerine ekledi.
Yeni bilim insanlarının Kıbrıs'ta kalması hedefi
Merkez, teknolojik uygulamaların yanı sıra Kıbrıs'tan uzmanlaşmış bilim insanlarının göçünün önlenmesinde de önemli bir rol üstlenmek istiyor. CYENS'in genel müdürü Yorgos Hrisantu, insan yeteneğinin korunup geliştirilmesinin, Kıbrıs ekonomisini turizmin ötesine taşımanın temel koşulu olduğunu savunuyor.
Hrisantu, Kıbrıs'ın ağır sanayide büyük ekonomilerle rekabet edemeyeceğini belirtiyor. Ancak ülkenin uzmanlaşmış mühendislere, araştırmacılara ve öğrencilere sahip olduğunu, bu insanları ülkede tutması ve teknoloji alanında yeni ekonomik faaliyetler yaratarak değerlendirmesi gerektiğini söylüyor.
Merkez ayrıca görüntü işleme ve bilgisayar grafikleri alanlarında da çalışıyor. Gerçek zamanlı nesne tanıma ve takip sistemleri geliştiriliyor. Bu sistemlerin kullanım alanları eğlence sektöründen denizde güvenliğe kadar uzanıyor. Merkezin araştırmacıları ayrıca tıbbi bilgilerin analizi için veri bilimi ve makine öğrenmesi üzerinde çalışıyor. Hedef, hastaların daha doğru teşhis edilmesi, prognozun daha iyi öngörülmesi ve tedavilerin daha etkili uygulanması.
Kültür alanında ise Magic Lantern projesi kitapları, müzeler, galeriler, kütüphaneler ve arşivlerde kullanılabilecek etkileşimli artırılmış gerçeklik deneyimlerine dönüştürmeyi amaçlıyor. Projenin geliştiricileri, bir kitabı fiziksel olarak elde tutmanın ekrandan okumaktan farklı bir deneyim sunduğunu ve öğrenme sürecini güçlendirebileceğini belirtiyor.
Merkez, yapay zekânın yaratıcı olanaklarıyla deneyler yapan sanatçıları da bünyesine çekmeyi başardı. Sanatçılar Ting Hun Liu ve Leon Etienne Kir, bu girişimlerden birinde yapay zekâ sistemlerinden insan yönlendirmesi olmadan görseller üretmelerini istedi. Böylece makinelerin yalnızca birbirleriyle etkileşime girdiğinde ortaya neler çıkabileceği araştırıldı.
CYENS'in faaliyetleri, merkezin ortak düzenlediği FLOWS sanat festivalinde de kendini gösterdi. Festivale 15 ülkeden 60 sanatçı proje önerisi sundu. Eski belediye pazarındaki bir binadan bugün Lefkoşa'ya bilimin, teknolojinin, girişimciliğin ve kültürün buluştuğu bir alan kazandırılmış durumda. Merkez, bu buluşmanın şehir ve Kıbrıs için yeni fırsatlar yaratacağını umuyor.
