Macaristan'ın milliyetçi lideri Viktor Orban'ın pazar günkü seçimde yenilmesiyle Avrupa aşırı sağı en büyük şampiyonlarından birini kaybetti.
Orban hükümeti, sağ popülist ve illiberal politikacılar için bir yol haritası oluşturmuş; ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin gibi isimlerden övgü toplamıştı.
Orban, 16 yıllık iktidarı boyunca etnik milliyetçiliği teşvik etti, sivil toplum ve medya üzerindeki baskıları artırdı, göç, LGBTİ+ hakları ve liberalizme karşı mücadele etti. Aynı zamanda Trump'ın MAGA hareketiyle en yakın bağlara sahip Avrupalı liderdi. Bunu, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in geçen hafta Budapeşte'ye gelerek Orban'a destek vermesi açıkça ortaya koymuştu.
Macarların ekonomiden, yolsuzluktan ve demokratik özgürlüklerin kısıtlanmasından duydukları memnuniyetsizlik bu yenilginin başlıca nedeni olarak gösteriliyor. Bu kayıp, büyüyen Avrupa aşırı sağını yalnızca bir model olmaktan değil, aynı zamanda bu ideolojileri desteklemek için yüz milyonlarca dolar harcayan güçlü bir müttefikten de mahrum bıraktı.
ABD merkezli Avrupa aşırı sağı ve demokratik erozyon üzerine çalışan doktora araştırmacısı Gabriela Greilinger, "Orban son birkaç yıldır Avrupa aşırı sağının ve hatta ötesinin simge ismi olmuştu" dedi.
Greilinger, "Orban bir model haline gelmişti çünkü bu kadar uzun süre iktidarda kalmayı ve ideolojisini devlete yerleştirmeyi başardı. Diğer aşırı sağ partilerin çoğu bunu henüz yapamadı" diye ekledi.
Orban'ın MAGA hareketiyle yakınlığı artık bazı aşırı sağ politikacılar tarafından çift taraflı bir kılıç olarak değerlendiriliyor. Trump'ın Grönland'ı ele geçirme tehditleri ve İran ile savaş, ABD başkanının Avrupa'daki derin popülersizliğine katkıda bulunuyor.
Almanya için Alternatif (AfD) milletvekili Matthias Moosdorf, pazartesi günü X platformunda şunları yazdı: "Orban'ın mevcut ABD yönetimiyle gösterişli dostluğu, boynundaki bir değirmen taşı gibi ağırlık yaptı."
AB'deki Veto Gücü
Orban'ın Avrupa Birliği'nde Macaristan'ın veto hakkını düzenli olarak kullanma mirası, özellikle Ukrayna'ya finansman sağlanmasını veya Rusya yaptırımlarını engellemek için, bloğun zayıflatılmasını isteyen diğer siyasi liderlerden övgü toplamıştı.
Geçen yıl İngiltere'de kurulan göç karşıtı Advance UK partisinin lideri Ben Habib, "O, AB'nin canını sıkan biriydi ve bu iyi bir şeydi" dedi.
Orban'ın AB yanlısı Peter Magyar karşısında yenilmesinin ardından Almanya için Alternatif eş başkanı Alice Weidel, X platformunda şunları yazdı: "Vatanı için kazanımları ve Avrupa'ya katkıları, egemen uluslardan oluşan bir kıta için mücadele etmemiz konusunda bize ilham vermeye devam ediyor."
Orban'ın etkisi yalnızca ülke içindeki başarısından değil, fikirlerini ve politikalarını yayma becerisinden de kaynaklanıyordu.
Orban, devlet fonları ve kurumsal hisseler aracılığıyla Mathias Corvinus Collegium (MCC) ve Danube Enstitüsü gibi kuruluşlara bir milyar doların üzerinde kaynak aktardı. Bu kuruluşlar, Fidesz partisinin ideolojik kolları olarak faaliyet gösterdi.
Washington'daki Atlantic Council düşünce kuruluşu üyesi Daniel Fried, "Budapeşte bir hac yerine dönmüştü. MAGA dünyasından insanlar sürekli oradaydı, dolayısıyla başarılı bir stratejiydi" dedi.
Budapeşte'de düzenlenen siyasi konferanslar, Avrupa'nın diğer bölgelerinden ve ABD'den grupları bir araya getirdi. Bunlar arasında mevcut Trump yönetimindeki en etkili kuruluşlardan Heritage Foundation, America First Policy Institute ve Alliance Defending Freedom gibi isimler yer aldı.
Alman Dış İlişkiler Konseyi araştırma görevlisi Jacob Ross, Trump ikinci başkanlık dönemine hazırlanırken Orban'a bağlı enstitülerin Washington'daki etkisinin hissedilir düzeyde olduğunu söyledi. Ross, "Orada ne kadar çok Macar heyetinin bulunduğunu ve Macar büyükelçiliğinin Heritage ile ne kadar aktif etkileşimde olduğunu görmek beni gerçekten şaşırttı" dedi.
Magyar, pazartesi günü hükümetin artık MCC gibi kuruluşları veya siyasi parti etkinliklerini finanse etmek için vergi mükelleflerinin parasını kullanmayacağını açıkladı.
Ancak Greilinger'e göre bu enstitüler zaten etkili olmuş durumda ve fonları değişse bile ortadan kalkmaları pek olası değil. Greilinger, "Bu kuruluşların çoğu, liderin iktidarının ötesinde bu fikirlerin yaşamasını sağlamak için de var. Bu durumda Viktor Orban'ın iktidarının ötesinde" dedi.
Orban'ın Müttefikleri İyimser
Orban'ın Avrupa'daki müttefikleri ivmenin hâlâ kendi taraflarında olduğuna inandıklarını belirtti. Uzun süre iktidarda kalan hükümetlerin artan memnuniyetsizlikle karşılaşmasının doğal olduğunu ifade ettiler.
Fidesz'in de dahil olduğu Avrupa Parlamentosu'ndaki Avrupa için Vatanseverler grubunun üyesi Tânger Corrêa, "Macar hükümetinin desteğini özleyeceğiz ama bundan sonra nasıl yol alacağımızı görelim" dedi.
Corrêa, Fransa'daki Ulusal Birlik partisi için gelecek yılki cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde anketlerin umut verici olduğunu ve kendi Chega partisinin geçen yıl Portekiz'de ikinci en büyük parlamento gücü haline geldiğini söyledi.
Corrêa, "Grubumuzun üyelerinden birinin seçim kaybetmesi hoş değil ama hayat bu, yolumuza devam ediyoruz" dedi.
