Kıbrıs’ta yargıçlar, destek personeli eksikliği nedeniyle hizmetli, stenograf ve katip işi yapmak zorunda kalıyor. Bunu ülkenin iki yüksek mahkemesinin başkanları Meclis Maliye Komitesi’ne anlattı.
Yüksek Anayasa Mahkemesi Başkanı Antonis Liatsos, yargıçların günlerinin yarısını yargısal olmayan işlerle geçirmesi durumunda gecikmelerin kaçınılmaz olacağını söyledi. Liatsos, Yüksek Mahkeme Başkanı Katerina Stamatiou ile birlikte yargı organının 2027 bütçesinin görüşüldüğü komitede devletten önemli destek çağrısı yaptı.
“Yargıçların hizmetli, stenograf ve katip işi yapmasına izin veremeyiz” dedi Liatsos. Liatsos, A16 ücret kademesindeki daha üst düzey personelin A7 ve A4 çalışanlarının görevlerinde kullanıldığını da ekledi. Yargıçların kendi işlerine odaklanmaları gerektiğini vurguladı.
Stamatiou, 26 yargıç ve üç Ceza Mahkemesi için yalnızca yedi stenograf bulunduğunu söyledi. Teknolojinin çözüm getirmesini umduğunu belirten Stamatiou, iJustice sisteminin 2030 yılında tamamlanacağını açıkladı.
Liatsos komiteye, her İdare Mahkemesi yargıcının yaklaşık 900 davaya baktığını ve en az iki yargıç daha atanması gerektiğini söyledi. Sığınmacılara ilişkin tutukluluk ve sınır dışı etme kararlarını içeren davaların Uluslararası Koruma Mahkemesi’ne devredilmesi girişiminin sonucunun hâlâ beklendiğini de belirtti.
Uluslararası Koruma İdare Mahkemesi’nde 6.500’ün üzerinde temyiz başvurusu bekliyor. Dört ek yargıç kadrosu onaylandı ve bu kadrolar dolduruluyor, ancak mahkemenin binası sorun olmaya devam ediyor. Liatsos bu binayı tamamen uygunsuz olarak nitelendirdi. Yeni yargıçlar geçici olarak başka bir yerde barındırılacak ve duruşmalar için mahkemeye gidip gelecek.
Liatsos ayrıca Suriyelilerle ilgili çok sayıda bekleyen davanın ciddi bir sorun olduğunu söyledi. Diğer davaların ele alınmasına yol gösterici olarak karar verilmesine imkân tanıyacak bir iç düzenlemenin beklendiğini ekledi.
Liatsos, devletten önemli destek olmadan yalnızca usul değişiklikleriyle İdare Mahkemesi’ndeki gecikmeleri ortadan kaldırmanın insani açıdan imkânsız olduğunu da ekledi. Mali Konsey’in bir raporuna işaret etti. Rapora göre Kıbrıs’ta mahkemelere yapılan kamu harcamaları, AB’de oransal olarak ikinci en düşük seviyede.
İdari Temyiz Mahkemesi’nde 2021 yılına kadar açılan tüm temyiz başvuruları sonuçlandırıldı. 2022’ye ait birkaç dava ile 2023-2026 arasına ait yaklaşık 800 dava bekliyor. Mahkeme, 1 Eylül 2026’dan bu yana her biri üç yargıçtan oluşan iki heyetle çalışıyor.
Liatsos ayrıca yargı organının mali özerkliğine ilişkin taleplerin ve kurumsal öncelik sırasının hemen ele alınması çağrısında bulundu. Bu konuları yargının bağımsızlığı ve kurumsal rolüyle ilişkilendirdi.
Birikmiş davalar ve atamalar
Stamatiou, Toparlanma ve Dayanıklılık Planı’ndaki eylem planına dahil edilen birikmiş davaların yaklaşık yüzde 75’inin sonuçlandırıldığını söyledi. Ancak boş kadrolara uygun yargıç bulmakta yaşanan zorluk, yoğun dava yükü altındaki görevdeki yargıçların işini daha da ağırlaştırıyor.
On iki Kaza Mahkemesi yargıcı ve iki Temyiz Mahkemesi yargıcı kadrosu ilan edildi. Sürecin 2026 yılı sonunda tamamlanması bekleniyor. İki ek Aile Mahkemesi yargıcı atanacak. Gazimağusa’da bir, Baf’ta iki ve Limasol’da üç tam zamanlı yargıç görev yapacak.
Stamatiou, değişen ihtiyaçların yargıçların uzmanlaşmasını zorlaştırdığını söyledi. Borsa ve finans krizleri sırasında medeni davalar artmıştı. Şimdi ise ceza davaları artıyor.
Stamatiou, Deniz Hukuk Mahkemesi’nin barınma ve altyapı sorunlarına rağmen 5 Ekim 2026’dan beri faaliyet gösterdiğini söyledi. Bir Ticaret Mahkemesi için uygun altyapı, destek personeli ve ilgili deneyime sahip avukatların ilgisinin gerektiğini ekledi.
Meclise sunulan rakamlara göre yargı organının 2027 yılındaki harcamalarının 64.185.289 euro olması öngörülüyor. Bu tutar, 2026 yılındaki 60.802.818 euroya göre yaklaşık yüzde 5,6 artış anlamına geliyor. Yargıç ve personel maaşları 43.704.605 euro, yani toplamın yüzde 68,09’unu oluşturuyor. Stenografi, güvenlik kontrolleri ve mahkeme koruması dahil işletme ve diğer giderler ise 15.791.074 euro, yani yüzde 24,6’sını oluşturuyor.
Adli yardım, tercüman ücretleri ve tanık tazminatları için 3.926.000 euro, yani yüzde 6,12 ayrılmış durumda. Geliştirme harcamaları 763.610 euro, yani yüzde 1,19. Bu rakamın içinde, yeni Lefkoşa Kaza Mahkemesi binasının maliyetinin bir bölümüne yönelik 400.000 euro da yer alıyor.
iJustice sisteminin ikinci aşamasının 2027 yılı Mayıs ayı civarında devreye girmesi bekleniyor. Bu aşama, Yüksek Mahkeme ve Yüksek Anayasa Mahkemesi’nin üçüncü derece yargı yetkisini kapsayacak. Yapay zekâ destekli konuşmadan metne dönüştürme (transkripsiyon) ile duruşmaların ses kaydı, uzaktan duruşmalar ve delillerin ekranlarda gösterilmesi de inceleniyor.
Stamatiou, yeni Medeni Usul Kurallarının etkin biçimde uygulanmasının, yargılama sürecindeki herkesin zihniyetinde daha geniş bir değişim gerektirdiğini söyledi.
Bağımsız Yargı Hizmeti
Komite, planlanan Bağımsız Yargı Hizmeti’ni de görüştü. Bu yeni yapı, mahkemelerin yönetimini ve idaresini düzenlemeyi amaçlıyor. Kayıt işlemlerini, personeli ve kaynakları daha iyi organize etmeyi ve yargıçları idari görevlerden kurtarmayı hedefliyor.
Liatsos, bu hizmetin sorumluluklarının kapsamının netleştirilip netleştirilmediğini sorguladı. Görevlerinin değişeceği için endişeli olduklarını söyleyen personelin durumunun da dikkate alınması gerektiğini belirtti.
