ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Pazartesi günü yaptığı açıklamada ABD'nin İran ile ya iyi bir anlaşma yapacağını ya da konuyu "başka bir yolla" çözeceğini söyledi. Washington, üç aydır süren savaşta yakın bir atılım beklentilerini dizginlemeye çalışıyor.
Rubio, Yeni Delhi'de gazetecilere yaptığı açıklamada, Başkan Donald Trump'ın Pazar günü temsilcilerine İran anlaşmasını aceleye getirmemelerini söylemesinin ardından ABD'nin "alternatifleri" araştırmadan önce diplomasiye her türlü şansı tanıyacağını belirtti.
Rubio, "Boğazı açmaları, Hürmüz Boğazı'nı açmaları, nükleer mesele konusunda gerçek, kapsamlı ve süre sınırlı bir müzakereye girmeleri açısından masada oldukça sağlam bir teklif var ve umarız bunu başarabiliriz" dedi.
Bir gün önce Trump, Truth Social'da İran gemilerine yönelik ABD ablukasının Hürmüz Boğazı'nda "bir anlaşma yapılıp onaylanana ve imzalanana kadar tüm gücüyle devam edeceğini" yazmıştı.
Trump, "Her iki taraf da acele etmeden doğru kararı vermeli" diye ekledi.
İran hükümetinden anında bir yanıt gelmedi. Ancak İran Devrim Muhafızları'na yakın Tesnim haber ajansı, ABD'nin potansiyel anlaşmanın bazı bölümlerini engellemeye devam ettiğini ve Tahran'ın dondurulan fonların serbest bırakılması talebinin karşılanmadığını bildirdi.
İran Meclis Sözcüsü İbrahim Rezai, Pazartesi günü yaptığı açıklamada askeri çatışmada İran'ın taktiğinin "göze göz", diplomatik çatışmada ise "aksiyona karşı aksiyon" olduğunu söyledi.
Rezai, X platformunda İran'ın baskı veya tehditlere boyun eğmeyeceğini, ABD bir anlaşma istiyorsa müzakere etmesi gerektiğini, ancak 6 dolarlık benzin istiyorsa blöf yapmaya devam edebileceğini belirtti.
ABD ile İran'ın barış anlaşmasına yaklaştığı yönündeki iyimserliğin artmasıyla petrol fiyatları yüzde 6 düşerek iki haftanın en düşük seviyesine geriledi.
Trump, Cumartesi günü Washington ile Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açacak bir barış anlaşması üzerine mutabakat muhtırasını "büyük ölçüde müzakere ettiklerini" söyleyerek anlaşma beklentilerini artırmıştı.
Çatışma öncesinde bu kritik su yolu, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarının beşte birini taşıyordu.
İki taraf, İran'ın nükleer hırsları, İsrail'in Lübnan'da İran destekli Hizbullah milisine karşı sürdürdüğü savaş ve Tahran'ın yaptırımların kaldırılması ile yabancı bankalarda dondurulan on milyarlarca dolarlık İran petrol gelirinin serbest bırakılması talepleri gibi birçok zorlu konuda anlaşmazlığını sürdürüyor.
Anlaşmanın Çözülmesi Gereken Noktaları
Üst düzey bir Trump yönetimi yetkilisi, müzakere edilen konuların son durumunu açıkladı. Kimliğinin gizli kalması koşuluyla konuşan yetkili, İran'ın ABD'nin deniz ablukasını kaldırması karşılığında Hürmüz Boğazı'nı açmayı ve Tahran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu elden çıkarmayı "prensipte" kabul ettiğini söyledi.
Yetkili, ABD'nin İran Yüce Lideri Ayetullah Mücteba Hamaney'in anlaşmanın genel çerçevesini onayladığını anladığını ekledi.
İran'dan anında bir onay gelmedi ve "prensipte" anlaşmanın ne anlama geldiğine dair ayrıntı verilmedi.
ABD'li yetkili, Washington'un önce boğazın yeniden açılmasını ve ABD deniz ablukasının kaldırılmasını öngördüğünü belirtti. Nükleer önlemlerin ayrıntılarının müzakere edilmesi daha fazla zaman alacak.
Yetkili, İran'ın stoklanmış zenginleştirilmiş uranyumunu elden çıkarmayı kabul etmediği yönündeki iddiaları reddetti. Yetkili, "Mesele nasıl yapılacağı" dedi.
İkinci bir üst düzey yönetim yetkilisi, Pazar günü önerilen çerçevenin müzakerecilere nihai anlaşmaya ulaşmaları için 60 gün süre tanıyacağını söyledi.
İranlı kaynaklar Reuters'a, ilerleyen aşamalarda yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoku anlaşmazlığını çözmek için BM nükleer denetim kurumu gözetiminde materyalin seyreltilmesi de dahil olmak üzere "uygulanabilir formüller" bulunabileceğini söylemişti.
İran, ABD ve İsrail'in nükleer silah peşinde olduğu yönündeki suçlamalarını uzun süredir reddediyor ve uranyumu sivil amaçlarla zenginleştirme hakkına sahip olduğunu savunuyor. Ancak ulaştığı saflık düzeyi, enerji üretimi için gereken seviyenin çok üzerinde.
Savaşın ABD enerji fiyatlarına etkisi nedeniyle onay oranları düşen ve Kongre'nin savaş yetkilerini kısıtlama girişimleriyle karşı karşıya kalan Trump, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail tarafından başlatılan çatışmayı sona erdirmek için sürekli olarak anlaşma olasılığını öne çıkardı.
Nisan ayı başından bu yana kırılgan bir ateşkes yürürlükte.
Trump, müzakereleri yürütme biçimine ve İran'la uzlaşmaya istekliliğine yönelik eleştirilere karşılık verdi. "İran ile bir anlaşma yaparsam, bu iyi ve uygun bir anlaşma olacaktır… Bu yüzden hiçbir şey bilmedikleri konuda eleştiri yapan kaybedenleri dinlemeyin" diye yazdı.
Mevcut kırılgan ateşkesi güçlendirecek herhangi bir anlaşma piyasaları rahatlatacak, ancak yakıt, gübre ve gıda maliyetlerini artıran küresel enerji krizini hemen çözmeyecek.
ABD-İsrail'in İran'a yönelik bombardımanı, Nisan ayı başında askıya alınmadan önce İran'da binlerce kişinin ölümüne yol açtı.
İsrail ayrıca Hizbullah militan grubunun peşinden girdiği Lübnan'da binlerce kişiyi daha öldürdü ve yüz binlerce kişiyi evinden etti. İran'ın İsrail ve komşu Körfez ülkelerine yönelik saldırıları ise düzinelerce kişinin ölümüne neden oldu.
