Kıbrıs Sayıştayı’nın, Mayıs 2026’da yaşanan ciddi soğutma sistemi arızasının ardından hazırladığı özel rapor Çarşamba günü kamuoyuna açıklandı. Rapora göre Baf Genel Hastanesi morgunun soğutma ünitesinde cesetler aylarca, bazı durumlarda yıllarca saklandı; bir cesedin saklanma süresi 1.040 günü buldu. Rapor, basında soğutucunun bozulduğu ve Devlet Sağlık Hizmetleri Kurumu OKİPİ tarafından morgun geçici olarak durdurulduğu haberlerinin ardından Mayıs 2026’da yapılan habersiz denetim sonrası hazırlandı.
Rapora eklenen tabloda soğutma ünitesindeki beş cesedin saklanma süreleri sırasıyla 1.040, 533, 234, 172 ve 39 gün olarak kaydedildi. Altıncı bir cesedin süresi ölüm tarihi bilinmediği için hesaplanamadı.
İnsan Dokusu Kurumu’nun yönergelerine göre soğutma ünitesinde uygun saklama süresinin yaklaşık 30 gün olduğu belirtildi. OKİPİ’nin verdiği yanıtta, 30 günü aşan cesetlerin dondurucuya aktarılması gerektiği ifade edildi. Morgun bu uluslararası standartları uygulamadığı, bunun da hem cesetlerin korunması hem de onurlu biçimde muamele görmeleri açısından sonuçlar doğurduğu vurgulandı. Sayıştay, uluslararası standartların uygulanmadığını tespit ettiğini ve bunun yanlış kimlik tespiti ile ihtiyaç halinde cesetlerin bulunmasında güçlük yaratabileceğini kaydetti.
Sağlık Bakanlığı ise verdiği yanıtta, otopsi ve adli soruşturma tamamlandıktan, yeterli süre geçtikten ve gerekli belgeler ile defin emirleri adli tabipten alındıktan sonra sahiplenilmeyen cesetlerin defnedildiğini bildirdi.
Kimlik tespiti ve izlenebilirlik eksiklikleri
Arıza fark edildiğinde morgda 11 ceset bulunuyordu; dördü dondurucuda, yedisi soğutucuda saklanıyordu. OKİPİ, arıza gününde morgun sadece ceset saklama amacıyla kullanıldığını, otopsi yapılmadığını, soğutucunun bozulduğu ancak dondurucunun çalışmaya devam ettiğini açıkladı. Yedi cesetten altısı Limasol Genel Hastanesi’ne nakledilirken, yedincisinin defni yakınları tarafından üstlenildi.
Yedinci cesedin bilgileri, nakledilmemesine rağmen teslim ve transfer formuna işlenmişti. Sayıştay ilgili formu istediğinde kendisine aynı belge gönderildi; belgede teslim alan imzası yoktu ve üzerinde tarih ya da imza taşımayan el yazısıyla yapılmış bir düzeltme vardı. Sayıştay, hatanın ne zaman fark edilip düzeltildiğini doğrulayamadığını ve cesetlerin takip ve doğrulama mekanizmalarında boşluklar tespit ettiğini açıkladı. Devlet Sağlık Hizmetleri Kurumu OKİPİ ise formdan çıkarılan kaydın, defnedilmek üzere zaten teslim edilmiş düşük bir cenine ait olduğunu ve belgenin düzeltildiğini doğruladı. Kurum ayrıca, morg görevlisinin Mayıs 2026’da ayrılmasının ardından sahipsiz cesetler dosyasının zamanında devredilmediğini kabul etti.
Alarm sistemi çalışmıyordu
Morgda sistematik bir sıcaklık kaydı tutulmuyor, arıza, onarım veya bakımlar için merkezi bir kayıt defteri bulunmuyordu. Arıza, teknik bir uyarıyla değil, hastanede hissedilen yoğun koku sayesinde fark edildi. Bakım sözleşmesinde sıcaklık sapmaları için sesli ve görsel alarm öngörülmesine rağmen, yapılan incelemede kurulu sistemin kullanılamaz durumda olduğu ortaya çıktı. İlk yükleniciden farklı bir firma tarafından kurulan yeni alarm sistemi 5 Haziran 2026’da devreye alındı.
Sayıştay, bakımların sözleşmede öngörülen sıklıkta yapıldığını da doğrulayamadı; yüklenicinin zayıf performansına ve OKİPİ’nin yetersiz denetimine dikkat çekti. Sayıştay yazışmalardan OKİPİ’nin morgların işletmesinin kendi sorumluluğunda olduğu gerçeğini görmezden geldiğini ve kritik ekipmanın bakımı konusunda yetersizlik olduğunu tespit etti. OKİPİ, bakım sözleşmesini Elektromekanik Hizmetler Dairesi’nin koordine ettiğini ve bu aşamada morg ekipmanının bakımından sorumlu olmadığını, ancak söz konusu sözleşme sona erdiğinde bu görevi devralmayı öngördüğünü belirtti. Kurum, bakım koordinatörünün Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı Elektromekanik Hizmetler Dairesi olduğunu da kaydetti.
Sağlık Bakanlığı ise kamu hastanelerinin işletme ve yönetim sorumluluğunun, kurumu kuran 2017 tarihli yasa uyarınca OKİPİ’de olduğunu vurguladı. Bakanlık, soğutucu bakım sözleşmesi dahil ilgili sözleşmelerin zaten bakanlıktan OKİPİ’ye devredildiğini ve tesislerin mülkiyet durumunun çözümü için çalışmaların sürdüğünü kaydetti. Sayıştay’ın görüşüne göre ise bakım sorumluluğu hangi kurumda olursa olsun, kritik hastane ekipmanının kullanıcısı olarak Baf Genel Hastanesi’nin ekipmanın durumunu izlemek ve arızaları derhal bildirmek için gerekli mekanizmalara sahip olması gerekirdi.
Personel boşluğu ve belirsiz sorumluluklar
Mayıs 2026’ya kadar tek bir morg görevlisi; cesetlerin taşınmasından, sıcaklık takibinden, kayıt tutulmasından ve temizliğin denetlenmesinden sorumluydu. Bu kişinin Lefkoşa’ya tayin edilmesinin ardından yerine kimse atanmadı ve resmi bir görev devri yapılmadı. Ceset taşıma görevlerinin bir kısmını Acil Servis hademeleri üstlendi; rapora göre bu personelin morg yönetimi konusunda özel eğitimi ya da deneyimi yoktu.
Sağlık Bakanlığı, Adli Tıp Servisi bünyesinde “Baf Morg Görevlisi” kadrosu bulunmadığını açıkladı. Söz konusu görevlinin, saat ücretli kamu personeli için geçerli hareketlilik düzenlemesi kapsamında geçici olarak Baf Genel Hastanesi’ne görevlendirildiğini, ardından hizmet ihtiyaçları nedeniyle asıl işe alındığı görev yeri olan Lefkoşa’ya geri çağrıldığını belirtti. OKİPİ, görevlinin ayrılmasının morgun işleyişinde operasyonel bir boşluk yarattığını kabul etti ve özel kadrolar oluşturulması ile ilgili görevlerin personel hizmet planlarına dahil edilmesini değerlendirdiğini bildirdi.
Arıza durumuna karşı plan yok
Sayıştay, soğutma sistemi arızası durumunda izlenecek adımları, sorumlu kişileri ve kullanılacak alternatif tesisleri belirleyen bir iş sürekliliği planı bulunmadığını tespit etti ve benzer arızaların geçmişte de yaşandığına dikkat çekti. Denetimde arıza halinde cesetlerin konulacağı alternatif bir yerin olmadığı ve morgun personel yetersizliğiyle çalıştığı da belirtildi. OKİPİ ise önceden belirlenmiş bir plan olmamasına rağmen Limasol-Baf bölge yönetiminin derhal harekete geçtiğini ve cesetlerin geçici nakli için Limasol hastanesinde alternatif tesis sağlandığını bildirdi.
2023’e uzanan uyarılar
Rapora göre sorunlar ilgili makamlar için bilinmeyen şeyler değildi. Baf Genel Hastanesi personeli, yakın çalışma alanlarını etkileyen yoğun çürüme kokusu, ceset yoğunluğu ve hijyen eksikliği konusunda şikayette bulunuyordu. Sayıştay, personele ait tekrarlanan uyarılara rağmen OKİPİ yönetiminin hiçbir düzeltici önlem almadığını vurguladı. Sayıştay, “Bu tür koşullar sadece ölüye ve ailelerine gösterilmesi gereken saygıyla ilgili değil. Hijyen, çalışma ortamı güvenliği ve daha geniş anlamda halk sağlığının korunmasıyla ilgilidir” değerlendirmesinde bulundu.
OKİPİ, bulguları ve tavsiyeleri gereken ciddiyetle ele aldığını; alarm sistemlerinin kurulması, merkezi ekipman kaydı oluşturulması, iş sürekliliği planı hazırlanması ve morgların temizlik ile dezenfeksiyonu için sözleşme yapılması konularında adımların halihazırda atıldığını ya da planlandığını açıkladı.
Sayıştay’ın tavsiyeleri
Sayıştay; cesetlerin uluslararası standartlara uygun saklanmasını, otomatik sıcaklık izleme sisteminin düzgün bakımını, kritik ekipman için arıza, bakım ve onarımların kaydedileceği merkezi bir defter tutulmasını, onaylanmış yazılı bir acil durum planı hazırlanmasını ve morgların işletme ve yönetim sorumluluğunu net biçimde tanımlayan bir Sağlık Bakanlığı-OKİPİ anlaşmasının tamamlanmasını istiyor.
Değerlendirmesini özetleyen Başdenetçi, genel tablonun münferit bir teknik arızaya değil; yönetim, denetim, personel ve bakım alanlarında uzun süredir devam eden zafiyetlere ve belirsiz sorumluluk hatlarına işaret ettiğini söyledi. Sayıştay ayrıca yapılan habersiz denetim sırasında, o sırada morgda dezenfeksiyon çalışması yürütüldüğü için tesise fiziki erişim sağlanamadığını da belirtti. Rapora göre bulgular; Baf hastanesi, Sağlık Bakanlığı, OKİPİ ve Elektromekanik Hizmetler Dairesi personeliyle yapılan görüşmelerin yanı sıra denetim sırasında elde edilen belge, kayıt ve yazışmalara dayanıyor.
