Yaklaşık 59.000 yıl önce bir Neandertal, alt çenesindeki azı dişlerinden birinde derin bir çürük yüzünden korkunç bir diş ağrısı çekiyordu. Bilim insanları bu dişi şimdi bir Sibirya mağarasında buldu. Diş, çürüğü temizlemek ve ağrıyı dindirmek için küçük bir taş aletle yapıldığı anlaşılan diş cerrahisinin izlerini taşıyor.
Araştırmacılara göre bu diş, Neandertallerin bu tür karmaşık diş prosedürlerini kendi türümüzden on binlerce yıl önce gerçekleştirebildiğini gösteriyor. Bulgu, Homo sapiens'in soyu tükenmiş yakın akrabaları olan bu insanların bilişsel yetenekleri ve teknik becerileri hakkında yeni kanıtlar sunuyor.
Diş, Rusya'da Chagyrskaya Mağarası'nda ortaya çıkarıldı. Mağara, güney Sibirya'daki Altay Dağları'nın eteklerinde, Charysh Nehri'nin sol kıyısında yer alıyor ve zengin bir Neandertal fosili topluluğuna ev sahipliği yapıyor.
Azı dişinin merkezinde, sinir uçlarının ve kan damarlarının bulunduğu pulpa odasına kadar uzanan derin bir delik bulunuyor. Araştırmacılar, diş üzerindeki belirgin izlerin ve deliğin şeklinin bunun kazara oluşmuş bir hasar değil, bilinçli bir müdahale olduğunu kanıtladığını söyledi. Diş üzerindeki rutin aşınma izleri, bu bireyin ameliyat sonrası uzun bir süre bu dişi kullanarak yaşadığını gösteriyor.
Modern üç insan dişi üzerinde yapılan deneyler, aynı mikroskobik oluk desenlerini taşıyan bu şekilde bir deliğin, Chagyrskaya Mağarası'nda bulunanlara benzer bir taş aletle azı dişini delerek oluşturulabileceğini ortaya koydu.
Çalışmanın kıdemli yazarı, Rusya Bilimler Akademisi Sibirya Şubesi Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü'nden arkeolog Ksenia Kolobova, bu dişin bilinen en eski invazif diş cerrahisi örneğini temsil ettiğini söyledi. Çalışma çarşamba günü PLOS One dergisinde yayımlandı.
Kolobova şunları söyledi: "Bu önemli, çünkü Neandertallerin planlama, hassas motor beceriler ve bilinçli tıbbi strateji dahil sofistike bilişsel yeteneklere sahip olduğunu kanıtlıyor. Böylece bu tür karmaşık davranışların yalnızca modern insanlara özgü olduğu eski görüş çürütülmüş oluyor."
Kolobova, prosedürün ağrının kaynağını teşhis etmeyi, çürük dokunun çıkarılmasının rahatlama sağlayabileceğini anlamayı, uygun bir taş alet seçmeyi ve kontrollü parmak hareketleriyle hassas bir delme işlemi gerçekleştirmeyi gerektirdiğini belirtti.
Azı dişi, diş prosedürünü geçiren Neandertalin yetişkin olduğunu gösterdi. Ancak araştırmacılar bireyin cinsiyetini bilmiyor.
St. Petersburg'daki Büyük Petro Antropoloji ve Etnografya Müzesi'nden (Kunstkamera) çalışmanın baş yazarı antropolog Alisa Zubova, "Bu, derin çürük lezyonların tedavisine ilişkin modern anlayışla tutarlıdır" dedi.
Ayrıca Neandertallerin, bu azı dişinin sahibi olan birey de dahil olmak üzere, dişlerinden yiyecek kalıntılarını çıkarmak için kürdan kullandığına dair kanıtlar da bulunuyor.
Bugüne kadar bilinen en eski diş cerrahisi kanıtı, İtalya'da bulunan ve yaklaşık 14.000 yıl öncesine ait bir Homo sapiens dişiydi. Bu dişte de taş aletle kazınmış ve temizlenmiş bir çürük vardı.
Homo sapiens'ten daha sağlam yapılı ve daha belirgin kaşlara sahip olan Neandertaller, zekiydiler. Sanat eserleri ürettiklerine, karmaşık grup avcılığı yöntemleri, sembolik nesneler ve konuşma dili kullandıklarına dair kanıtlar mevcut.
Neandertaller yaklaşık 40.000 yıl önce yok oldu. Günümüzde insanların çoğu, Neandertaller ile Homo sapiens arasındaki antik çiftleşmeler nedeniyle az miktarda Neandertal DNA'sı taşıyor.
Neandertaller, Chagyrskaya Mağarası'nı yaklaşık 59.000 ile 49.000 yıl önceleri arasında kullandı. Mağara, bizon ve at etinin kesilip yendiği bir üs kampı ve çocukların yetiştirildiği bir yaşam alanı olarak hizmet etti. Bunun kanıtı olarak mağarada bebek dişleri de bulundu.
Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü'nden traseolog ve çalışmanın ortak yazarı Lydia Zotkina, bu ameliyata katlanmanın çok acı verici olacağını belirtti.
Zotkina şunları söyledi: "Bana öyle geliyor ki bu, aynı zamanda inanılmaz bir irade gücünün de kanıtı. Anestezi veya özel ekipman olmadan böyle bir operasyonu yapabilecek kaç kişi tanıyorsunuz? Ya da buna kendisi katlanabilecek kaç kişi? Bunu her düşündüğümde hayranlık duyuyorum."
Azı dişindeki delik, çiğneme yüzeyinin neredeyse tamamını kaplıyordu.
Kolobova, "Deneysel olarak yapılan tekrar denemeler, küçük bir taş aletle döner veya el ile delme hareketinin en etkili teknik olacağını gösterdi" dedi.
Zotkina deneyleri, bir tür kuvars olan jasper taşından yapılmış küçük bir aletle gerçekleştirdi. Chagyrskaya Mağarası'nda Neandertal yerleşimine tarihlenen benzer jasper aletler bulunmuştu.
Zotkina, "Oluşan boşluğun belki balmumu gibi bir maddeyle doldurulmuş olabileceğini de varsaydık" dedi, ancak böyle bir kanıt bulunamadığını ekledi.
