ABD Başkanı Donald Trump Çarşamba günü, Tahran ile iki haftalık ateşkes üzerinde anlaşmaya varmasının ardından sadece birkaç saat sonra İran'a askeri silah tedarik eden tüm ülkelere yüzde 50 gümrük vergisi uygulayacağını açıkladı. Bu hamle, Çin ve Rusya ile yeni bir gerilim yaratma ihtimalini gündeme getirirken Trump'ın vergileri hangi yasal yetkiyle uygulayacağı da belirsiz kaldı.
Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda şunları yazdı: "İran'a askeri silah tedarik eden her ülke, Amerika Birleşik Devletleri'ne sattığı tüm mallar üzerinden derhal yüzde 50 gümrük vergisiyle karşılaşacaktır. Hiçbir istisna veya muafiyet olmayacaktır!"
Trump herhangi bir ülke ismi vermedi. Ancak Çin ve Rusya, yıllar boyunca İran'ın askeri kapasitesini artırmasına yardım ederek füze, hava savunma sistemi ve teknoloji tedarik etti. Her iki hükümet de mevcut çatışma sırasında silah tedarik ettiğini reddetti; ancak Moskova'ya yönelik iddialar devam etti. Reuters'ın Şubat ayındaki haberine göre İran, Çin'den süpersonik gemisavar seyir füzeleri satın almayı değerlendiriyordu. Mart ayında ise iki üst düzey Trump yönetimi yetkilisine dayanan haberlerde, Çin'in önde gelen yarı iletken üreticisi SMIC'in İran ordusuna çip üretim araçları gönderdiği bildirildi.
Yasal yetki belirsiz
Trump'ın paylaşımında vergileri hangi yasal mekanizmayla uygulayacağına dair hiçbir işaret yoktu. Bu durum, Yüksek Mahkeme'nin Şubat ayında verdiği bir kararın ardından ciddi bir engel oluşturuyor. Yüksek Mahkeme, Trump'ın geniş çaplı küresel gümrük vergileri uygulamak için Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'nı (IEEPA) kullanmasını anayasaya aykırı bulmuş ve alt mahkeme bir yıl boyunca toplanan yaklaşık 166 milyar dolarlık verginin iadesine karar vermişti.
Alternatif yasal yollar mevcut ancak kısıtlamalar taşıyor. Trump'ın ilk döneminde Çin mallarına uygulanan Bölüm 301 haksız ticaret uygulamaları vergileri genişletilebilir, ancak bunun için kamuya açık bir bildirim süreci gerekiyor. 1962 tarihli Ticaret Genişletme Yasası'nın 232. Bölümü ulusal güvenlik gerekçesiyle sektöre özel gümrük vergilerine izin veriyor; ancak bu yol birkaç ay süren yeni bir soruşturma ve kamuoyu görüşü süreci gerektiriyor.
Çin mallarını hedef alan yeni gümrük vergileri, hassas bir dönemde Pekin ile gerginliği tırmandırma riski de taşıyor. Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile görüşmek ve dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki kırılgan ticaret ateşkesini pekiştirmek üzere Çin'e gitmeye hazırlanıyor. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer Salı günü Washington'ın Pekin ile çatışma arayışında olmadığını, Çin'in ürettiği nadir toprak mineralleri ve mıknatıslara erişimi korurken mevcut gümrük vergisi düzeylerini sürdürmek istediğini söyledi.
Rusya tarafında ise doğrudan ticari kaldıraçlar daha sınırlı. ABD'nin Rusya'dan yaptığı ithalat, Moskova'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinden bu yana keskin biçimde düşmüştü; ancak 2025'te paladyum, gübre ve zenginleştirilmiş uranyum ağırlıklı olmak üzere yüzde 26,1 artarak 3,8 milyar dolara çıktı. Ticaret Bakanlığı, bir anti-damping soruşturmasının ardından Rus paladyumuna yönelik cezai gümrük vergileri üzerinde çalışmalarını sürdürüyor.
