ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile perşembe günü yaptığı görüşmede maliyetli ve halk nezdinde popülerliğini yitirmiş savaşı ele aldıktan sonra İran'a karşı sabrının tükendiğini söyledi. Aynı gün Birleşik Arap Emirlikleri açıklarında bir geminin İranlı personel tarafından el konulduğu bildirildi.
Beyaz Saray, Trump ve Xi'nin Pekin'deki görüşmelerinde Hürmüz Boğazı gemicilik hattının açık tutulması gerektiği konusunda anlaştığını duyurdu. İran, 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail saldırılarına yanıt olarak su yolunu fiilen kapatmış ve küresel enerji arzında benzeri görülmemiş bir aksamaya yol açmıştı. Çin, İran'a yakın bir ülke ve İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda.
ABD, geçen ay İran'a yönelik saldırılarını durdurdu ancak ülkenin limanlarına abluka uygulamaya başladı. Çatışmayı sona erdirmeyi amaçlayan görüşmeler, İran'ın nükleer programını sonlandırmayı ya da zenginleştirilmiş uranyum stokunu teslim etmeyi reddetmesi nedeniyle çıkmaza girdi.
Trump, Fox News'in "Hannity" programında perşembe akşamı yayınlanan röportajda "Çok daha sabırlı olmayacağım" dedi ve ekledi: "Bir anlaşma yapmalılar."
İran'ın gizli zenginleştirilmiş uranyum stoku konusunda Trump, bu stokun yalnızca halkla ilişkiler açısından ABD tarafından güvence altına alınması gerektiğini öne sürdü.
Trump röportajda, "Halkla ilişkiler açısından dışında gerekli olduğunu düşünmüyorum" dedi.
"Aslında elimde olsa daha iyi hissederim. Ama bence bu, başka herhangi bir şeyden çok halkla ilişkilerle ilgili."
Ticaret yolundaki son olaylarda, Afrika'dan BAE'ye canlı hayvan taşıyan bir Hindistan kargo gemisi çarşamba günü Umman kıyılarındaki sularda batırıldı.
Hindistan saldırıyı kınadı ve 14 mürettebatın tamamının Umman sahil güvenliği tarafından kurtarıldığını açıkladı. İngiliz denizcilik güvenlik danışmanlık şirketi Vanguard, geminin patlamaya yol açan bir füze ya da insansız hava aracı tarafından vurulduğunun düşünüldüğünü belirtti.
Ayrıca İngiliz denizcilik güvenlik ajansı UKMTO, perşembe günü BAE'nin Fucayra limanı açıklarında demirli bir gemiye "yetkisiz personelin" çıktığını ve gemiyi İran'a doğru yönlendirdiğini bildirdi.
Vanguard, bir şirket güvenlik görevlisinin "geminin demirdeyken İranlı personel tarafından ele geçirildiğini" bildirdiğini açıkladı.
Trump ve Xi arasındaki görüşmelerin ardından Beyaz Saray, liderlerin boğazın açık olması gerektiği konusunda anlaştıklarını ve Xi'nin boğazın silahlandırılmasına ve kullanımı için geçiş ücreti alınmasına yönelik girişimlere karşı olduğunu net biçimde ortaya koyduğunu duyurdu.
Trump, Xi'nin İran'a askeri teçhizat göndermeyeceğine de söz verdiğini belirtti. Trump "Hannity" programında "Askeri teçhizat vermeyeceğini söyledi, bu çok önemli bir açıklama" dedi.
Xi ayrıca Çin'in gelecekte boğaza olan bağımlılığını azaltmak için daha fazla Amerikan petrolü satın almakla ilgilendiğini ifade etti. Beyaz Saray açıklamasına göre liderler, İran'ın asla nükleer silah elde etmemesi gerektiği konusunda da anlaştı. Tahran ise böyle bir silah peşinde olduğunu reddediyor.
DİPLOMASİ BEKLEMEDE
Trump, kasım ayındaki kritik ABD ara seçimlerine doğru sürüklenen ve seçim açısından bir yüke dönüşen savaşı sona erdirmek için Çin'in desteğini almaya istekli. Ancak analistler, İran'ın ABD'ye karşı stratejik bir denge unsuru olarak taşıdığı değer göz önüne alındığında Xi'nin İran'ı sert biçimde sıkıştırmaya ya da askeri desteğini kesmeye razı olmayacağından şüphe ediyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Pekin'den CNBC'ye verdiği röportajda Çin'in boğazı açmak için "ellerinden geleni yapacağına" inandığını ve bunun "çok ama çok kendi çıkarlarına uygun olduğunu" söyledi. Savaştan önce küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte biri bu su yolundan geçiyordu.
Ancak diplomasi, İran ve ABD'nin geçen hafta birbirlerinin en son önerilerini reddetmesinin ardından askıya alındı.
Fucayra, BAE'nin tek petrol limanı olup Hürmüz Boğazı'nın hemen dışında Umman Körfezi'nde yer alıyor ve bazı sevkiyatların boğazdan geçmeden pazarlara ulaşmasına imkân tanıyor.
İran'ın, Tahran'ın koşullarını kabul eden ülkelerle bazı gemilerin boğazdan geçişine izin vermek için daha fazla anlaşma yaptığı görülüyor.
Japon Başbakanı'nın İran Cumhurbaşkanı'ndan yardım talep ettiğini açıklamasının ardından bir Japon tankeri çarşamba günü boğazdan geçti. Aynı gün dev bir Çin tankeri de geçiş yaptı ve İran'ın Fars haber ajansı perşembe günü bazı Çin gemilerinin geçişine izin verilmesi konusunda anlaşma sağlandığını bildirdi.
İran Devrim Muhafızları, çarşamba akşamından bu yana 30 geminin boğazdan geçtiğini açıkladı. Bu rakam savaştan önceki günlük ortalama 140 geminin oldukça gerisinde olsa da, doğrulanması halinde ciddi bir artışa işaret ediyor.
Denizcilik analiz şirketi Kpler'e göre son 24 saatte yaklaşık 10 gemi boğazdan geçiş yaptı; son haftalarda günlük geçiş sayısı beş ila yedi arasında değişiyordu.
İRAN TEHDİDİ "ÖNEMLİ ÖLÇÜDE AZALDI"
Savaşın ilk haftalarında ABD ve İsrail hava saldırılarında binlerce İranlı hayatını kaybetti. Savaşın İsrail ile İran destekli Hizbullah arasındaki çatışmayı yeniden alevlendirmesinin ardından Lübnan'da da binlerce kişi öldü.
Kıdemli bir Dışişleri Bakanlığı yetkilisine göre, Lübnanlı ve İsrailli yetkililerin perşembe günü Washington'da yaptığı görüşmeler verimli ve olumlu geçti. Yetkili, görüşmelerin cuma günü süreceğini belirtti.
Trump, savaşı başlatma amaçlarının İran'ın nükleer programını yok etmek, komşularına saldırma kapasitesini sona erdirmek ve İranlıların hükümetlerini devirmesini kolaylaştırmak olduğunu söyledi.
Üst düzey bir ABD amirali, perşembe günü ABD Senatosu komitesine İran'ın komşularını ve bölgedeki ABD çıkarlarını tehdit etme kapasitesinin "önemli ölçüde azaldığını" söyledi.
Amiral Brad Cooper, "Artık ne bölgesel ortaklarımızı ne de Amerika Birleşik Devletleri'ni eskiden olduğu gibi her alanda tehdit edebiliyorlar" dedi.
Ancak Cooper, Reuters ve diğer haber kuruluşlarının İran'ın önemli füze ve insansız hava aracı kapasitesini koruduğuna ilişkin haberlerine doğrudan yanıt vermekten kaçındı.
Yılın başında hükümet karşıtı protestoları güç kullanarak bastıran İran yönetimi, savaşın başlamasından bu yana örgütlü bir muhalefetle karşılaşmadı. Boğazı kapatmaları ise müzakerelerde ellerine ek bir koz verdi.
Washington, Tahran'dan uranyumu teslim etmesini ve daha fazla zenginleştirmeden vazgeçmesini istiyor. İran ise yaptırımların kaldırılmasını, savaş hasarı için tazminat ödenmesini ve boğaz üzerindeki kontrolünün tanınmasını talep ediyor.
