ABD Başkanı Donald Trump, İran hakkında "oldukça iyi haberler" olduğunu söyleyerek Ortadoğu'daki savaşı sona erdirmeye yönelik barış görüşmeleri konusunda iyimserlik mesajı verdi. Ancak Trump, Çarşamba gününe kadar bir anlaşma sağlanamazsa ateşkesin uzatılmayabileceğini belirtti.
İran, saatler önce ABD aracılığıyla İsrail ve Lübnan arasında varılan ayrı bir ateşkes anlaşmasının ardından Hürmüz Boğazı'nı geçici olarak yeniden açmıştı. Ancak her iki taraftan gelen açıklamalar, küresel petrol ticaretinin kritik geçiş noktasından deniz trafiğinin ne kadar çabuk normale döneceği konusundaki belirsizliği artırdı.
Trump, Cuma gecesi Air Force One'da gazetecilere konuştu ancak iyi haberin ne olduğunu açıklamadı.
"Ortadoğu'da İran konusunda işler gayet iyi gidiyor gibi görünüyor" diyen Trump, Phoenix, Arizona'dan Washington'a dönerken şunları ekledi: "Hafta sonu boyunca müzakere ediyoruz. İşlerin iyi gitmesini bekliyorum. Bu konuların birçoğu müzakere edildi ve üzerinde anlaşıldı."
"Asıl mesele, İran'ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiğidir. İran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin veremezsiniz ve bu diğer her şeyin üzerindedir" dedi.
Ancak bunun tam aksine Trump, savaşı sona erdirecek uzun vadeli bir anlaşma Çarşamba günü sona ermeden önce sağlanamazsa İran ile ateşkesi bitirebileceğini söyledi ve İran limanlarına yönelik ABD ablukasının süreceğini ekledi.
28 Şubat'ta ABD-İsrail ortak saldırısıyla başlayan İran savaşı, binlerce kişinin ölümüne ve petrol fiyatlarının fırlamasına neden oldu. Bunun başlıca sebebi, yakın zamana kadar dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasıydı.
Trump, Reuters'a bu hafta sonu muhtemelen İran ile ABD arasında daha doğrudan görüşmeler yapılacağını söyledi. Bazı diplomatlar, görüşmelerin yapılmasının beklendiği İslamabad'da lojistik zorluklar nedeniyle bunun pek olası olmadığını belirtti.
Geçen hafta sonu 1979 İslam Devrimi'nden bu yana en üst düzey ABD-İran müzakerelerinin anlaşmasız sona erdiği Pakistan başkentinde, Cumartesi sabahı erken saatlerde görüşme hazırlığına dair herhangi bir belirti yoktu.
Kilit Pakistan arabulucusu Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir, Çarşamba gününden bu yana Tahran'da görüşmeler yürütüyor.
Arabuluculuk çabalarından haberdar bir Pakistan kaynağı, İran ile ABD arasındaki bir toplantının ilk mutabakat muhtırası üretebileceğini ve ardından 60 gün içinde kapsamlı bir barış anlaşmasının gelebileceğini söyledi.
Durumu karmaşıklaştıran faktörler arasında İran Meclis Başkanı ve kıdemli müzakereci Muhammed Bakır Kalibaf, sosyal medyada ABD ablukası devam ederse Hürmüz Boğazı'nın "açık kalmayacağını" paylaştı.
Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, sosyal medyadan boğazın, İsrail ve Lübnan tarafından Perşembe günü üzerinde anlaşılan 10 günlük ateşkesin geri kalan süresi boyunca tüm ticari gemilere açık olduğunu duyurmuştu. Lübnan, İran destekli Hizbullah militan grubunun savaşa katılmasının ardından İsrail tarafından işgal edilmişti.
Gemi trafik verileri, Cuma akşamı konteyner gemileri, dökme yük gemileri ve tankerler dahil yaklaşık 20 gemiden oluşan bir grubun Körfez'den Hürmüz Boğazı'na doğru hareket ettiğini gösterdi. Ancak nedeni net olmasa da çoğu geri döndü. Grup, yorum yapmayı reddeden Fransız denizcilik grubu CMA CGM tarafından işletilen üç konteyner gemisini de içeriyordu.
Öte yandan Dubai'de mahsur kalan Celestyal Discovery adlı yolcu gemisi boğazı geçti ve Cumartesi sabahı Marine Traffic gemi takip verilerine göre Umman'a yöneldi.
İran, boğazı geçen tüm gemilerin İslam Devrim Muhafızları Ordusu ile koordinasyon sağlaması gerektiğini açıkladı; savaş öncesinde böyle bir gereklilik yoktu. Savunma Bakanlığı, devlet televizyonu tarafından aktarılan bir açıklamada askeri gemilerin ve "düşman güçlere" — ABD ve İsrail'e — bağlı gemilerin geçişine hâlâ izin verilmediğini belirtti.
Denizcilik şirketleri, gemilerin Körfez'e giriş noktasından geçmesi için mayın riski de dahil olmak üzere açıklamalara ihtiyaç duyduklarını söyledi.
ABD Donanması, suyolunun bazı bölgelerindeki mayın tehdidinin tam olarak anlaşılamadığı konusunda denizcileri uyardı ve bölgeden kaçınmalarını tavsiye etti.
İran'ın nükleer programının nasıl ele alınacağı da belirsizliğini koruyor. Nükleer program, barış görüşmelerinde kilit bir anlaşmazlık noktası olmaya devam ediyor. İran, sivil nükleer enerji programı olduğunu savunarak hakkını müdafaa ediyor.
Trump, Reuters'a ABD'nin İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını kaldıracağını söyledi. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bagaei ise devlet televizyonuna malzemenin hiçbir yere transfer edilmeyeceğini belirtti.
Ayrı bir gelişmede, üst düzey bir İranlı yetkili Tahran'ın önümüzdeki günlerde ön anlaşmaya varılabileceğini umduğunu söyledi.
Petrol fiyatları, boğazdan deniz trafiğinin yeniden başlama ihtimaliyle Cuma günü yaklaşık yüzde 10 düştü ve küresel hisse senetleri yükseldi.
Cuma günü yapılan bir video konferansın ardından, İngiltere'nin açıklamasına göre on iki'den fazla ülke, koşullar elverdiğinde boğazda deniz taşımacılığını korumak için uluslararası bir misyona katılmaya hazır olduğunu bildirdi.
Üst düzey bir İranlı yetkili Reuters'a, anlaşmanın bir parçası olarak milyarlarca dolarlık İran varlıklarının serbest bırakılması konusunda mutabakat sağlandığını söyledi ancak bir zaman çizelgesi vermedi. Cuma günü ilerleyen saatlerde, barış anlaşmasını sürekli "anlaşma" veya "işlem" olarak nitelendiren Trump, Arizona'daki bir mitingde "hiçbir şekilde para el değiştirmeyecek" dedi.
Geçen hafta sonundaki görüşmelerde ABD, İran'ın tüm nükleer faaliyetlerinin 20 yıl askıya alınmasını önerirken, İran 3 ila 5 yıllık bir durdurma teklif etti.
İki İranlı kaynak, stokun bir kısmının kaldırılmasını sağlayacak bir uzlaşma sinyallerinin bulunduğunu söyledi.
Trump, Reuters'a ABD'nin hızlı hareket etmeyebileceğini belirtti. Telefon röportajında "İran'a gireceğiz, rahat bir tempoda, büyük makinelerle kazı yapmaya başlayacağız. ABD'ye geri getireceğiz" dedi.
Trump'ın iyimserliğine rağmen İranlı kaynaklar Reuters'a ön anlaşma öncesinde "kapatılması gereken boşluklar olduğunu" söylerken, kıdemli din adamları Cuma namazında meydan okuyan bir tavır sergiledi.
"Halkımız aşağılanarak müzakere etmez" diyen din adamı Ahmed Hatemi sert mesajlar verdi.
