ABD Başkanı Donald Trump'ın, Avrupa'daki NATO üyelerinin Hürmüz Boğazı'nın ablukasını kaldırmak için gemi göndermeyi reddetmesi nedeniyle ABD'nin askeri ittifaktan çekilmesini değerlendirdiğini açıklamasıyla birlikte Washington ile NATO müttefikleri arasındaki gerilim alevlendi.
Avrupa ülkeleri, ABD ve Kanada'yı bünyesinde barındıran NATO, 1949 yılında Sovyet saldırı riskine karşı kuruldu ve o günden bu yana Batı'nın güvenlik mimarisinin temel taşı olma özelliğini koruyor.
Trump'ın Çarşamba günkü açıklamaları, Savunma Bakanı Pete Hegseth'in ABD'nin NATO'nun kolektif savunma taahhüdünü yeniden onaylamayı reddetmesinin sadece birkaç saat sonrasına denk geldi. Kolektif savunma kavramı ittifakın temel ilkesini oluşturuyor.
"Kâğıttan Kaplan"
Trump, İngiltere'nin Daily Telegraph gazetesine verdiği röportajda şunları söyledi: "NATO beni hiçbir zaman ikna edemedi. Onların kâğıttan bir kaplan olduğunu her zaman biliyordum ve bu arada Putin de bunu biliyor." Trump, ABD üyeliğini "yeniden değerlendirmenin ötesine geçtiğini" de ekledi.
Uzmanlar uzun süredir, ABD'nin NATO taahhütlerini yerine getirmeyebileceğini ima eden açıklamaların Rusya'yı NATO üyelerinin hazırlığını test etmeye teşvik edebileceği konusunda uyarıda bulunuyordu. NATO'nun 5. Maddesi, bir üye devlete yönelik silahlı saldırının tüm üyelere yönelik bir saldırı sayılacağını hükme bağlıyor.
Fransa, Trump'ın NATO'dan ayrılma tehdidine doğrudan değinmeden tepki gösteren ilk Avrupa NATO üyelerinden biri oldu.
Fransa Savunma Bakan Yardımcısı Alice Rufo şunları söyledi: "NATO'nun ne olduğunu hatırlatayım. NATO, Avrupa-Atlantik bölgesindeki toprakların güvenliğiyle ilgilenen bir askeri ittifaktır. Uluslararası hukuka uygun olmayan Hürmüz Boğazı'nda operasyon yürütmek NATO'nun amacı değildir."
Sağduyu Çağrısı
Polonya Savunma Bakanı Wladyslaw Kosiniak-Kamysz sağduyuya çağrıda bulundu.
Kosiniak-Kamysz şöyle konuştu: "Bugün ABD Başkanı'nı çevreleyen duyguların ortasında bir sükûnet anının geleceğini umuyorum. Neden mi? Çünkü ABD olmadan NATO olmaz ve bu sükûnetin gelmesi bizim çıkarımızadır. Ama NATO olmadan Amerikan gücü de olmaz."
NATO konuya ilişkin anında yorum yapmadı.
Bir Alman hükümeti sözcüsü, Trump'ın açıklamasına tepki olarak Almanya'nın NATO'ya bağlılığını sürdürdüğünü belirtti. Sözcü, düzenli basın toplantısında Trump hakkında şunları söyledi: "Bunu ilk kez yapmıyor ve tekrarlanan bir olgu olduğu için sonuçlarını muhtemelen kendiniz değerlendirebilirsiniz."
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, tüm "gürültüye" rağmen ülkesinin çıkarları doğrultusunda hareket edeceğini söyledi. Starmer, İran savaşının yarattığı istikrarsızlığın İngiltere'nin Avrupa ile daha yakın ekonomik ve savunma bağlarına yönelmesi gerektiğini ortaya koyduğunu ifade etti.
Kolektif Savunma Sorgulanıyor
İran savaşı, Trump'ın ikinci döneminin başlangıcından bu yana ticaretten NATO müttefiki Danimarka'nın özerk topraklarından Grönland'ın sahipliği talebine kadar birçok konuda tırmanan ABD-Avrupa gerilimini daha da derinleştirdi.
Avrupa ayrıca Trump'ın Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşa son vermek için yürüttüğü arabuluculuk çabalarını da endişeyle izliyor. Bazı üst düzey Avrupalı yetkililer, Trump'ın Moskova lehine bir anlaşmayı desteklediğinden kaygı duyuyor.
Hegseth, Salı günü ABD'nin NATO'nun kolektif savunmasına hâlâ bağlı olup olmadığı sorulduğunda şu yanıtı verdi: "NATO konusunda bu karar Başkan'a bırakılacaktır. Ancak şunu söyleyeyim: birçok gerçek gün yüzüne çıktı."
Hegseth sözlerine şunu ekledi: "Size ihtiyaç duyduğunuzda yanınızda durmaya istekli olmayan ülkeler varsa, pek de bir ittifakınız yok demektir."
Fransa, İsrail'in İran'a karşı savaşta kullanılan Amerikan silahlarını taşıyan bir uçağa hava sahasını kullanma izni vermedi. İtalya ise ABD askeri uçaklarının Ortadoğu'ya gitmeden önce Sicilya'daki Sigonella hava üssüne inmesine izin vermedi. Her iki ülke de bunun standart politika olduğunu ve hiçbir şeyin değişmediğini açıkladı.
İspanya ise İran'a yönelik saldırılara katılan ABD uçaklarına hava sahasını tamamen kapattığını alenen duyurdu.
Trump ayrıca İngiltere'yi savaşa katılmadığı için defalarca eleştirdi.
(Reuters)
