İngiltere'nin kuzeydoğusunda kimya sanayisinin gerilemesiyle atıl kalan araziler yeni bir değer kazandı. Enerji santralleri, su kaynakları ve şebeke bağlantısına sahip bu alanlar, son teknoloji yapay zeka veri merkezi kampüsleri kurmak için gereken tüm özellikleri taşıyor.
Teesside'daki Wilton International sahasının sahipleri en azından bunu umuyor; ancak bu yarışta yalnız değiller.
İngiltere genelinde sanayi sahası sahipleri, spekülatif yatırımcılar, gayrimenkul geliştiriciler ve hatta çiftçiler, teknoloji devlerinin yapay zeka veri merkezlerine harcamayı planladığı milyarlarca dolardan pay almak için arazilerinin niteliklerini parlattırıyor.
İnşaat analiz grubu Barbour ABI'nin verilerine göre 119 veri merkezi projesi için başvuru yapıldı. Bu projeler kullanılmayan bir otomobil fabrikası, eski bir boya fabrikası, eski bir Travelodge oteli ve Heathrow Havalimanı yakınındaki bir alışveriş merkezi gibi çok çeşitli alanlarda planlanıyor.
Geçen yıl Kral Charles'ın ABD Başkanı Donald Trump ve teknoloji patronlarını ziyareti sırasında ağırladığı ziyafette ivme arttı. Google, Microsoft ve Nvidia gibi şirketler İngiltere'nin dijital altyapısına milyarlarca sterlin yatırım sözü verdi.
Yapay zeka altına hücumu, veri merkezi adayları etrafında yepyeni bir sektör doğurdu, arazi değerlemelerini alt üst etti ve şebeke bağlantısı için uzun bekleme kuyruğunda tıkanıklık yarattı. Bu tespitler veri merkezi operatörleri, danışmanlar, avukatlar ve yatırımcılarla yapılan 20'den fazla görüşmeye dayanıyor.
Gayrimenkul danışmanlık şirketi Bidwells'ten Andrew Groves, "Son birkaç yılda özellikle yapay zeka nedeniyle gelen talep patladı. Spekülatörler ve destekçiler bunu daha yüksek getiri elde etme fırsatı olarak gördü" dedi.
Finans sektörü hız açısından veri merkezlerinin yakınında olmasını gerektirirken, yapay zeka söz konusu olduğunda asıl gereksinim işlem gücü. Bu da yapay zeka veri merkezlerinin daha uzak bölgelerde kurulabileceği anlamına geliyor.
Bu durum, Londra'nın yüksek gayrimenkul fiyatlarından uzak, İngiltere'nin ucuz sanayi alanlarına hayat verme potansiyeli taşıyor. Aynı zamanda veri merkezinin çiftçilikten daha iyi kazandırabileceğini düşünen kırsal arazi sahiplerinin de ilgisini çekiyor.
'Enerjili Arazi' Kavramı
Wilton bu tür sahalardan biri. Çoğunluk hissedarı olan altyapı şirketi Sembcorp UK, onlarca yıldır petrokimya müşterilerine hizmet veriyor ancak sektörün gerilemesi şirkete fazla arazi ve enerji kapasitesi bıraktı.
Bu saha, "enerjili arazi" olarak adlandırılan türden bir alan: kendi enerji üretimi veya mevcut yüksek voltajlı şebeke bağlantısına ya da her ikisine birden sahip bir arsa.
Sembcorp, veri merkezi geliştiricisi Digital Reef ile birlikte çalışarak büyük bir teknoloji firmasını — belki de "hiper ölçekleyici" olarak adlandırılan devlerden birini — kiracı olarak çekmeyi hedefliyor. Saha, İngiltere'nin ekonomik olarak en yoksun bölgelerinden birinde yer alıyor.
Singapur merkezli Sembcorp Industries'in bağlı kuruluşu Sembcorp UK'in CEO'su Mike Patrick, "Oldukça hızlı bir şekilde bir şeyler geliştirmeye, istihdam, sanayi ve yatırımı geri getirmeye çalışıyoruz" dedi.
Hiper ölçekleyiciler, yapay zeka dahil devasa bulut bilişim kapasitesi sunan Amazon, Apple, Google, Meta ve Microsoft gibi şirketler ve çok büyük miktarda enerjiye ihtiyaç duyuyorlar.
Sembcorp UK İş Geliştirme Direktörü Peter Ireton, "Wilton, halihazırda büyük bir şebeke bağlantısına ve saha içi enerji varlıklarına sahip olmasıyla neredeyse eşsiz bir konumda. Büyük bir tüketiciyi çekebileceğimizi düşünüyoruz" dedi.
Ancak veri merkezi hedefi olan birçok sahanın enerjisi yok.
Şebeke bağlantısı başvurularında patlama yaşandı. İletim hatlarının iyileştirilmesi ihtiyacıyla birleşen talep, bağlantı için bekleme süresini 12-15 yıla çıkardı.
İngiltere Enerji Bakanlığı, 2025'in ilk altı ayında bağlantı taleplerinin yüzde 460 arttığını açıkladı. Yüksek voltajlı şebekeye katılma talepleri 96 gigawatt kapasiteye ulaşırken, yerel şebekelere katılma talepleri 29 GW daha ekledi.
Karşılaştırma olarak belirtmek gerekirse, İngiltere'nin toplam enerji üretim kapasitesi yaklaşık 72 GW olarak tahmin ediliyor ve geçen yılki en yüksek talep 46 GW'ın biraz altında kaldı.
Ulusal Enerji Sistemi Operatörü (NESO), Mart ayında ana kuyrukta 140 veri merkezi tespit ettiğini ve bunların yaklaşık 50 GW kapasiteyi temsil ettiğini açıkladı.
NESO, spekülatif faaliyetlerin talebi şebekenin destekleyebileceğinin çok ötesine taşıdığını, bunun da uygulanabilir projeleri geciktirdiğini ve enerji dönüşümünü yavaşlattığını belirtti.
Bazı başvurular enerjisi, imar izni ve potansiyel kullanıcısı olmayan arazi sahiplerinden geliyor. "Zombi projeler" olarak adlandırılan bu başvurular sistemi tıkıyor.
ABD gayrimenkul şirketi JLL'nin EMEA veri merkezleri başkanı Tom Glover, "Çok sayıda kişinin spekülasyon yaparak sahaya enerji getirmeye çalıştığını görüyorsunuz" dedi.
Sorunun farkında olan NESO, spekülatif başvuruları ayıklamak ve veri merkezleri dahil stratejik sektörlere öncelik vermek amacıyla Mart ayında başvuru sürecini değiştirme planlarını başlattı. Geçen yıl temiz enerji projeleri kuyruğunu düzenlemek için yapılan benzer bir hamle, başvuruları yarıya indirmişti.
Enerji Konusunda Yaratıcı Çözümler
Aracılar, veri merkezi için uygun enerji kaynağına sahip arazilerin uzun süredir prim taşıdığını ancak yapay zeka talebi ve şebeke tıkanıklığının son birkaç yılda bu primi daha da artırdığını söyledi.
İngiliz gayrimenkul şirketi Savills'e göre Londra'da sanayi arazisi dönüm başına 4,5 ile 6 milyon sterlin arasında satılıyor. Savills ve diğer iki kaynak, veri merkezine uygun arazilerde bu rakamın 8 ile 15 milyon sterline çıktığını belirtti.
ABD'de de durum benzer. Gayrimenkul danışmanlığı Colliers'in Mart ayı raporuna göre enerjili araziler, diğer sanayi arazilerinin iki buçuk katına kadar satılıyor. Kuzey Virginia ve Kuzey Kaliforniya'da bu oran üç katın üzerine çıkıyor.
Diğer geliştiriciler İngiltere'de enerji bulma konusunda yaratıcı olmak zorunda kaldı.
ABD veri merkezi operatörü Equinix'in satın aldığı Londra kuzeyindeki bir sahanın geliştiricisi, batarya depolama projesi için ayrılmış bağlantıya sahip bir grupla ortaklık kurarak bağlantıyı veri merkezine uygun bir talep bağlantısına dönüştürmek zorunda kaldı.
Equinix UK Genel Müdürü James Tyler, Reuters'a yaptığı açıklamada, "Ön imar izni ve onaylanmış şebeke bağlantısı olan bir geliştirme satın almak riski fiilen ortadan kaldırıyor" dedi.
Şirket, bu projeye 3,9 milyar sterlin (5,3 milyar dolar) yatırım yapmayı planlıyor. Bu yatırım ABD dışındaki en büyük yatırımları olacak. 2027 başında inşaata başlamayı ve 2031'de faaliyete geçmeyi hedefliyorlar.
Bazıları için garantili bir bağlantı tarihi bile her zaman kutlama nedeni olmuyor.
Veri merkezi geliştiricisi ve operatörü Pure DC'nin başkanı Dawn Childs, Londra'daki projelerinden biri için sunulan bağlantı tarihinin yaklaşık iki yıl önce ertelendiğini söyledi. Sunulan enerjinin yaklaşık üçte biri beklenmedik şekilde on yıldan fazla ertelendi ve sahayı ticari olarak uygulanabilir kılmak için alternatif bir çözüm bulmak zorunda kaldılar.
DC Byte'ın Reuters için derlediği verilere göre İngiltere, rakip veri merkezi pazarlarının gerisinde kalıyor. 2022 sonundan bu yana takip ettiği 61 projeden yalnızca yüzde 7'si inşa ediliyor veya tamamlandı.
Buna karşılık Almanya'da takip edilen projelerin yüzde 46'sı inşaat halinde veya tamamlanmış durumda. Fransa'da bu oran yüzde 40, ABD'de ise yüzde 24.
Bu durum hükümet, şirketler ve büyük teknoloji firmaları için bir sorun. Hepsi büyük veri merkezlerini ekonomiyi modernize etmenin ve İngiltere'yi yapay zeka süper gücüne dönüştürmenin bir yolu olarak görüyor.
Şebeke bağlantısı kuyruğundaki şişme tek sorun değil. İngiltere aynı zamanda dünyanın en yüksek sanayi elektrik fiyatlarından birine sahip.
ChatGPT'nin yapımcısı OpenAI, yüksek enerji maliyetleri ve düzenlemelerle ilgili endişeler nedeniyle bu ay Wilton sahasından yaklaşık 80 kilometre uzaklıktaki kuzeydoğu İngiltere'de büyük bir veri merkezi kurma planlarını durdurdu.
Buna rağmen sektördeki genel kanı, yapay zeka talebinin gerçek olduğu ve enerji, imar izni ve arazi sunan sahalar için potansiyelin devasa olduğu yönünde.
Tüm bunlar Wilton için iyi haber olabilir. Saha, mevcut 240 MW şebeke bağlantısına ve gaz, biyokütle ile atıktan enerji santralleri dahil kendi saha içi üretim varlıklarına sahip.
Sembcorp, veri merkezi geliştirmesi ilerledikçe yakındaki güneş ve rüzgar enerjisini Wilton'ın enerji karışımına entegre etmeyi ve nihayetinde 1 GW'a ulaşmayı bekliyor. Digital Reef'in kurucusu Piers Slater, bu hedefe ulaşmanın 8-10 yıl içinde yaklaşık 15 milyar sterlinlik bir yatırım gerektireceğini söyledi.
Ortaklar, potansiyel veri merkezi operatörleriyle yapılan görüşmeleri olumlu olarak nitelendirdi.
Slater, "Elbette çok fazla konuşma var; dot-com balonu mu, balon mu? Ama biz yapay zekanın benimsendiğini görüyoruz — ve bu gerçekleşiyor" dedi.
