İnsanlar bunaldıklarında, kaygılandıklarında veya kararsız kaldıklarında genellikle konuşacak birini ararlar. Artık bu kişi giderek daha sık bir insan değil. ChatGPT gibi yapay zeka sohbet robotları; kullanıcıların ilişki, iş, stres veya kişisel meseleler hakkındaki endişelerini paylaştığı, duygusal sıkıntı anlarında tavsiye veya güven aradığı yerlere dönüşüyor.
Psikologlar bu yönelimin anlaşılır olduğunu söylüyor. Yapay zeka anında yanıt, anonimlik ve yargılamama sunuyor; tüm bu özellikler bir insanla konuşmaya kıyasla içini dökmeyi kolaylaştırabiliyor.
Son araştırmalar pek çok kişinin duygusal destek için yapay zekayı kullandığını gösteriyor. Journal of Medical Internet Research dergisinde yayımlanan 2025 tarihli bir çalışma, kullanıcıların sıklıkla yapay zeka sohbet robotlarına başvurduğunu ortaya koydu. Diğer anketler ise özellikle genç kullanıcıların kaygılı, üzgün veya bunalmış hissettiklerinde üretken yapay zeka araçlarına yöneldiğini bildiriyor.
Lisanslı danışman psikolog Evie Michailidou, “Önemli faktörlerden biri kolaylık ve anındalık” diyor. “Bireyler, bir endişe oluştuğunda düşüncelerini her an her yerde yazabilir ve anında yanıt alabilir. Bu da o anda rahatlatıcı ve sarmalayıcı hissettirebilir.”
Michailidou sözlerine şöyle devam ediyor: “Yapay zekayla iletişim kurmak, bir terapistle konuşmaktan daha az ürkütücü hissettiriyor. Algılanan bir yargılama yok, yanlış anlaşılma korkusu yok ve başka birinin önünde kırılganlığını ortaya koymak gibi bir durum yok.”
Bazı insanlar, özellikle hızlı bir güvence ihtiyacı duyduklarında yapay zekayla konuşmayı destekleyici buluyor. Sohbet robotları her an erişilebilir ve anında yanıt veriyor; bu durum geleneksel destek sistemlerinde her zaman mümkün olmuyor. Ancak psikologlar, yapay zekayı yararlı kılan aynı özelliklerin kısa vadeli rahatlamayla gerçek psikolojik desteği ayırt etmeyi zorlaştırabileceğine dikkat çekiyor.
Bazı araştırmacılar, duygusal tavsiye için yapay zekaya artan bağımlılığın özellikle ciddi ruh sağlığı durumlarında bireylerin rehberliği nasıl yorumladığını etkileyebileceği konusunda uyarıyor.
Michailidou şunları söylüyor: “Terapi; zaman, duygusal çaba ve çoğu zaman rahatsız edici öz değerlendirme ile kişisel gelişime girme isteği gerektiren bir süreçtir. Her zaman keyifli değildir ve anında rahatlama sunmaz. Buna karşılık yapay zeka, psikolojik değişimin gerektirdiği daha derin duygusal çalışmayı talep etmeden hızlı rahatlama veya yapılandırılmış geri bildirim sunabilir.”
Bazıları için yapay zeka, düşünceleri işlemek veya tavsiye almak için zararsız bir yol olarak kullanılıyor. Uzmanlar ise profesyonel yardım aramak yerine yapay zekaya güvenmenin ciddi riskler taşıdığı konusunda uyarıyor.
Michailidou, “Eğitimli bir ruh sağlığı uzmanı yerine yapay zekaya güvenmenin ana risklerinden biri, yapay zekanın makine tabanlı bir sistem olmasıdır; karşıda bir insan yoktur” diyor. “Veri odaklı öneriler veya başa çıkma ipuçları üretebilse de insandan insana iletişimin derinliğini, uyumunu ve duyarlılığını yerine koyamaz.”
Çünkü daha önceki çalışmalar, danışan ile terapist arasındaki ilişkinin önemini zaten ortaya koymuştur ve yapay zeka bunu sağlayamaz.
Michailidou şöyle açıklıyor: “Araştırmalar tutarlı biçimde gösteriyor ki olumlu terapötik sonuçların en güçlü göstergelerinden biri terapist-danışan ilişkisinin niteliğidir. Güven, empati ve duygusal uyum üzerine inşa edilen bu ilişkisel bağ, bir yapay zeka aracı tarafından gerçek anlamda taklit edilemez.”
Yapay zekanın bir diğer sınırlılığı yanıt verme biçimidir. Sohbet robotu danışanla empati kuruyor gibi görünse de aslında üzerinde eğitildiği büyük veri kümesinden öğrendiği örüntülere göre yanıt veriyor.
Michailidou, “Yapay zeka sistemleri genellikle verideki örüntülere ve sorunun ifade edilme biçimine göre yanıt üretir” diyor. “Bu da sağlanan rehberliğin; kişinin geçmişinin, duygusal durumunun veya sözsüz iletişiminin nüanslı bir anlayışından doğmaktan çok, kullanıcının kelimeleri tarafından şekillendirilebileceği veya yönlendirilebileceği anlamına gelir.”
Karmaşık psikolojik sorunlarla uğraşanlar için bu derin anlayış eksikliği önemli sonuçlar doğurabilir.
Michailidou, “Yapay zeka; klinik yargı, etik sorumluluk ve karmaşık durumlarda risk değerlendirme yeteneğinden yoksundur. Bunlar profesyonel ruh sağlığı bakımının vazgeçilmez bileşenleridir” diyor. Kıbrıs'ta insanların yapay zekayı bu konuda ne kadar yaygın kullandığına dair henüz çok fazla veri bulunmasa da Michailidou yerel düzeyde de bu eğilimin geliştiğini fark etmeye başladığını belirtiyor.
Michailidou, “Sunacak ampirik verilerim olmasa da deneyimlerime ve sosyal ağlardan yaptığım gözlemlere dayanarak Kıbrıs'taki bazı bireylerin kişisel veya duygusal sorunlarla başa çıkarken ChatGPT gibi yapay zeka araçlarını kullanma eğiliminin arttığını fark ettim” diyor.
Bu kaygılara rağmen psikologlar yapay zekanın ruh sağlığı alanında sınırlı ve olumlu kullanımları olabileceğini de kabul ediyor. Michailidou, “Yapay zeka, ruhsal iyilik halinde sınırlı ve daha yapıcı biçimlerde potansiyel olarak kullanılabilir” diyor. “Örneğin uykusuzluk, stres yönetimi, gevşeme teknikleri veya zaman yönetimi stratejileri gibi yaygın zorluklara dair genel bilgilere veya pratik ipuçlarına erişmek için yararlı olabilir.”
Bu anlamda yapay zeka kullanma süreci, ruh sağlığı ve eğitime ilişkin internette bilgi aramaya benzetilebilir. Ancak bu, herhangi bir psikolojik destek biçimiyle eşdeğer tutulmamalıdır.
Michailidou, “Her bireyin psikolojik deneyimi benzersizdir; anlamlı ve terapötik değişim derinlik, kişisel keşif ve bireyselleştirilmiş anlayış gerektirir” diyor.
Teknoloji insanların tavsiye arama biçimini yeniden yazmaya devam ederken psikologlar, duygusal iyiliğin hâlâ insanlığın özünde yer alan bir şeye bağlı olduğunu söylüyor: bağlantı.
Michailidou, “Yapay zeka geçici güvence veya genel rehberlik sunabilir” diyor. “Ancak insan psikolojik desteğinin getirdiği derinliği, ilişkisel güveni ve profesyonel sorumluluğu yerine koyamaz.”
