Milletvekilleri ve diğer yetkililerin verdiği yeni mal beyannamelerinde mülkler, bugünkü değerleri yerine satın alındığı maliyet üzerinden gösteriliyor. Bu durumda her beyannamenin altındaki “net varlık” rakamı, bazı durumlarda gerçek tutardan yüz binlerce euro farklı olabiliyor.
“Pothen esches” adıyla bilinen yeni mal beyanı yasasına göre varlıklar ve borçlar maliyet bedeliyle listeleniyor. Eski beyannamelerde hem edinildiği andaki değer hem de güncel değer yer alıyordu.
Bu uygulama yasaya uygun. Ancak beyannamelerde “net varlık” ifadesinin maliyete dayandığı açıkça belirtilmediği için rakam kafa karıştırabiliyor ve yanlış sonuçlara yol açabiliyor. Aynı kişinin 2024 ve 2026 beyannamelerini karşılaştırmak da kafa karışıklığına neden olabilir, çünkü iki yılda farklı yöntemler kullanılmış.
Bu tabloya, Meclisin beyannamelerde yer alan ve kamuya açık olmaması gereken kişisel verileri yayımlaması da eklendi.
Farkın nasıl ortaya çıktığı
Mülkler artık güncel piyasa değeri yerine satın alındığı ya da inşa edildiği tarihteki tarihi maliyetle gösteriliyor. Hediye olarak alınan arazi ise sıfır olarak yazılıyor.
Örneğin 2010 yılında 100.000 euroya bir mülk satın alan ve bugün piyasada 600.000 euro değerindeki bu mülkü olan bir milletvekilini düşünelim. Bu milletvekilinin 100.000 euro banka mevduatı ve 100.000 euro tutarında ödenmemiş bir banka kredisi de var. Bu kişinin gerçek net varlığı 600.000 euro. Ancak mülk satın alma fiyatıyla listelendiği için beyannamede net varlık 100.000 euro olarak görünecek. Aradaki fark 500.000 euro oluyor.
Fark, uzun yıllar önce satın alınıp piyasa değeri hızla yükselmiş mülklerde en büyük oluyor.
Zamanla değer kaybeden varlıklarda ise durum tersine dönüyor. Örneğin araba gibi varlıklar bir örnekte 50.000 euroya alınıp bugün 15.000 euro değerinde olabilir. Bu araba hâlâ ilk fiyatıyla gösteriliyorsa, beyanname bugünkü değerinden daha fazlasını gösterir.
Hediye alınan mülklerde fark daha da büyüyebiliyor, çünkü mülkü alan kişi karşılığında bir şey ödemiyor. Yeni sistem kapsamında yayımlanan bazı beyannamelerde hediye edilen mülkler “maliyet/tutar” sütununda sıfır olarak ya da 1 euro gibi sembolik bir tutarla gösteriliyor.
Bu, mülkün değeri olmadığı anlamına gelmiyor. Ancak bu mülk kişinin net varlığına hiçbir zaman dahil edilmiyor. Örneğin bugün 500.000 euro değerinde hediye bir mülk beyannamede sıfır olarak görünüyor. Bu tür birden fazla mülkü olan biri için gerçek net varlık, güncel piyasa değerleriyle hesaplandığında beyannamede görünen rakamın birkaç katı olabilir.
Sistemin amacı
Değişiklik, mal beyanının amacıyla gerekçelendirilebilir. Bu beyanın amacı yalnızca kişinin bugün neye sahip olduğunu göstermek değil, bu varlıkları nasıl ve ne zaman edindiğini ve servetindeki değişikliklerin açıklanıp açıklanamayacağını ortaya koymak.
Güncel değerler beyannameye geri eklenmeyecekse, bir seçenek “net varlık” etiketini yanıltıcı bir izlenim vermeyecek şekilde değiştirmek olabilir. Bankalar bir borçlunun mali durumunu ve net varlığını değerlendirirken mülkün tahmini değerini dikkate alıyor.
