AB finansmanlı CiROCCO projesi, Güney Lefkoşa-İdalion Belediyesi'nde hava kalitesi izleme ağı kurdu ve partikül kirliliği için üç günlük tahminler sunan bir web uygulaması geliştirdi. Proje, Kıbrıs'ı çöl tozu olaylarına hazırlama çalışmaları kapsamında çarşamba günü açıklama yaptı.
CiROCCO projesini Kıbrıs'ta Kıbrıs Üniversitesi, Çalışma Denetimi Dairesi (DLI) ve belediye yürütüyor. Proje bölgeye beş düşük maliyetli sensör ile bir üst düzey kaliteli AQMesh istasyonu kurdu. Sensörler bir ilkokul, yerleşim alanları, bir endüstriyel tesis, tarımsal bir topluluk ve hayvancılık yapılan kırsal bir alana yerleştirildi. AQMesh istasyonu ise İdalion Belediyesi Kültür Merkezi'nde bulunuyor.
Partikül maddeleri ve hava koşullarını ölçen ağın en az üç çöl tozu olayı kaydettiği, proje tarafından bildirildi.
Kıbrıs, sık sık Kuzey Afrika ve Orta Doğu'dan taşınan tozun etkisinde kalıyor. Bu toz, trafik, sanayi ve diğer yerel kaynaklardan gelen kirliliğin üzerine, ince partiküllerin (PM10 ve PM2.5) yoğunluğunu keskin biçimde artırabiliyor. Yüksek seviyeler özellikle çocuklar, yaşlılar, solunum veya kalp rahatsızlığı olanlar ve uzun süre dışarıda vakit geçirenler için endişe yaratıyor.
Tahminler ve uyarılar
Yeni CyEnvHub web uygulaması, CiROCCO, Kıbrıs Üniversitesi ve DLI'nin verilerini etkileşimli harita ve grafiklerde bir araya getiriyor. Uygulama ayrıca kullanıcının seçtiği bir bölge için AB'nin Copernicus Atmosfer İzleme Hizmeti'ne (CAMS) dayanan 72 saatlik PM10 tahminleri sunuyor.
Uygulama, PM10 seviyelerinin belirlenen eşikleri aşacağı tahmin edildiğinde ya da yüksek konsantrasyonlar tespit edildiğinde kayıtlı kullanıcılara bildirim gönderecek şekilde tasarlandı. Böylece kullanıcılar dışarıdaki etkinliklerini buna göre düzenleyebilecek. Tahminlerin doğruluğu, uyarıların iletimi ve kullanıcı testlerine ilişkin son kontroller ise hâlâ sürüyor.
Güney Lefkoşa-İdalion Belediye Başkanı Stavros Hatzigiannis, “Zamanında yapılan hava kalitesi uyarıları, sakinlerimizin günlük hayatında gerçek bir fark yaratabilir” dedi.
Düşük maliyetli sensörlerin güvenilirliğini test etmek için Kıbrıs Üniversitesi, bir sensörü İdalion 3. İlkokulu'nda DLI'nin istasyonunun yanına yerleştirdi. DLI istasyonu, referansa eşdeğer bir ölçüm sistemi kullanıyor. Proje, sensör verilerinin resmi hava kalitesi ölçümlerinin yerini tutmadığını, ancak onları tamamlayabileceğini vurguladı.
DLI'nin hava kalitesi biriminin başkanı Chrysanthos Savvides, Kıbrıs'ın Kuzey Afrika ve Orta Doğu çöllerine yakınlığının “atmosferinde çöl tozu olaylarının sık görülmesine zemin hazırladığını” söyledi. Savvides, CiROCCO gibi araştırmaların hükümetin halka, çalışanlara ve savunmasız gruplara kendilerini korumaları için doğru ve zamanında bilgi sunma çabalarını desteklediğini de ekledi.
Kıbrıs pilot projesinin bilimsel lideri Kıbrıs Üniversitesi'nden Petros Mouzourides ise izleme, uydu gözlemleri ve tahminleri bir araya getirerek “sürdürülebilir bir erken uyarı hizmetinin temellerini atıyoruz” dedi.
Proje ayrıca Limasol ilçesindeki Amathounta Belediyesi'ne iki düşük maliyetli sensör ile bir AQMesh istasyonu kurdu. Bu bölgede devreye alma ve kontroller sürüyor. Projeye göre bu tür ağların uzun vadede çalışıp çalışamayacağı; bakım, güvenilir veri aktarımı, kalite güvencesi ve hangi kurumların sorumlu olacağına dair mutabakata bağlı olacak.
Kıbrıs Üniversitesi'nin 2025'te yayımladığı ve hakemli Natural Hazards and Earth System Sciences dergisinde çıkan bir çalışma, CAMS dahil 11 operasyonel toz tahmin modelini Doğu Akdeniz'de yer seviyesindeki ölçümlerle karşılaştırdı. Bu değerlendirmeye Kıbrıs'taki yoğun çöl tozu olayları da dahil edildi.
Projeye göre Güney Lefkoşa-İdalion Belediyesi, 5 Ekim'de düzenlenen 8. Tüm Kıbrıs Çevre Ödülleri'nde toz izleme girişimleri nedeniyle hava kategorisinde ‘Kıbrıs'ın Yeşil Şehri 2025’ ödülünü aldı.
Yunanistan'da Haberleşme ve Bilgisayar Sistemleri Enstitüsü (ICCS) tarafından koordine edilen CiROCCO, 1 Mart 2023 ile 30 Kasım 2026 arasında sürüyor ve yedi ülkeden 12 kuruluşu bir araya getiriyor. Projenin toplam bütçesi 3.583.218,75 euro olup bunun 3.147.975 eurosunu AB karşılıyor. Projenin final etkinliği ise 30 Kasım'da Atina'da yapılacak.
