ABD ve İran, Pazartesi günü Körfez'de yeni saldırılar başlattı. İki ülke, Hürmüz Boğazı üzerinde karşılıklı deniz ablukalarıyla kontrol mücadelesine girişti ve kırılgan ateşkes sarsıldı.
Yeni füze ve insansız hava aracı saldırıları, ABD Başkanı Donald Trump'ın boğazda mahsur kalan tankerleri ve diğer gemileri geçirmek için yeni bir girişim başlatmasının ardından geldi. Hayati öneme sahip bu enerji ticaret geçidi, ABD ve İsrail'in Şubat ayında İran'a saldırılar başlatmasından bu yana fiilen kapalı durumda. Savaş bölge genelinde binlerce kişinin ölümüne yol açtı.
Pazartesi günü sona ermeden Körfez'deki birkaç ticaret gemisi patlama veya yangın bildirdi. ABD altı küçük İran askeri botunu imha ettiğini açıkladı. Büyük bir ABD askeri üssüne ev sahipliği yapan Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki bir petrol limanı ise İran füzeleriyle ateşe verildi.
Trump, sosyal medyada duyurduğu ve “Özgürlük Projesi” adını verdiği yeni girişimin ayrıntılarını açıklamadı. Açıklama, ABD yasalarına göre savaş için Kongre'den yetki alması gereken yasal sürenin dolmasından iki gün sonra yapıldı. Trump Kongre'ye savaşın “sonlandırıldığını” ve sürenin geçersiz olduğunu söyledi. Bazı milletvekilleri bu iddiaya itiraz etti.
Bu girişim, geçen ayki ateşkes ilanından bu yana dünyanın en önemli enerji nakliye rotasını açmak için askeri güç kullanma yönünde yapılan ilk belirgin denemeydi. İran İslam Devrim Muhafızları, boğazın yalnızca kendi izniyle açılabileceğini söylemişti. Gemicilik sigorta maliyetleri de fırladı. ABD Donanması haftalardır İran'ın deniz ticaretini abluka altına almış durumda. İran ise bu ablukayı bizzat bir savaş eylemi olarak nitelendiriyor.
Ancak Trump'ın son hamlesi en azından başlangıçta ters tepti. Ticaret gemisi trafiğinde bir artış yaşanmazken, İran'dan vaat edilen güç gösterisi geldi. Tahran her tırmanmaya ABD askerlerine ev sahipliği yapan komşu ülkelerine yeni saldırılarla karşılık vereceği tehdidinde bulunmuştu. Büyük gemicilik şirketleri, boğazı geçmeye çalışmadan önce muhtemelen düşmanlıkların üzerinde anlaşılmış bir sona ermesini bekleyeceklerini açıkladı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Pazartesi günkü olayların krize askeri çözüm olmadığını gösterdiğini söyledi. Erakçi, Pakistan'ın arabuluculuğunda barış görüşmelerinin ilerlediğini belirtti. ABD ve BAE'yi “kötü niyetli kişiler tarafından bir bataklığa” çekilmeye karşı uyardı.
Sosyal medyada “Özgürlük Projesi, Çıkmaz Projesidir” yazdı.
Buna rağmen ABD ordusu, iki ABD ticaret gemisinin Donanma güdümlü füze muhriplerinin desteğiyle boğazı geçtiğini açıkladı. Geçişin tam zamanı verilmedi. İran son saatlerde herhangi bir geçişin gerçekleşmediğini söylerken, Maersk şirketi ABD bayraklı Alliance Fairfax gemisinin Pazartesi günü ABD ordusu eşliğinde Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez'den çıktığını duyurdu.
Bölgedeki ABD kuvvetleri komutanı, filosunun altı küçük İran botunu imha ettiğini söyledi. İran bunu da reddetti. Amiral Brad Cooper, İran kuvvetlerini görevi yürüten ABD askeri varlıklarından uzak durmaları konusunda “güçlü bir şekilde uyardığını” belirtti.
İranlı yetkililer kendi kontrolleri altında olduğunu söyledikleri genişletilmiş bir deniz alanının haritasını yayımladı. Harita boğazın çok ötesine uzanıyor ve BAE kıyısının uzun bölümlerini kapsıyor.
Güney Kore, ticaret gemilerinden biri olan HMM Namu'nun boğazda makine dairesinde patlama ve yangın yaşadığını bildirdi. Gemide kimse yaralanmadı. Bir sözcü, yangının saldırıdan mı yoksa içeriden mi kaynaklandığının belirsiz olduğunu söyledi.
İngiliz denizcilik güvenlik ajansı UKMTO, BAE açıklarında iki geminin vurulduğunu bildirdi. BAE petrol şirketi ADNOC ise boş petrol tankerlerinden birinin İran insansız hava araçlarınca vurulduğunu açıkladı.
İRAN BAE PETROL LİMANINI ATEŞE VERDİ
BAE içinde gün boyu süren insansız hava aracı ve füze saldırılarının ardından — ki bunlardan biri önemli bir petrol limanı olan Fujairah'ta yangına yol açtı — BAE, İran saldırılarını ciddi bir tırmanma olarak nitelendirdi ve karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu bildirdi. Fujairah, boğazın ötesinde yer aldığı için Orta Doğu petrolü için boğazdan geçmeyi gerektirmeyen az sayıdaki ihracat rotasından birini oluşturuyor.
BAE hükümeti ayrıca güvenlik nedeniyle okul öğrencileri için uzaktan eğitime geçildiğini açıkladı.
İran devlet televizyonu, askeri yetkililerin “ABD ordusunun maceracılığına” karşılık olarak BAE'ye saldırdıklarını doğruladığını söyledi.
Daha önce İran, boğaza yaklaşan bir ABD savaş gemisine ateş açtığını ve gemiyi geri dönmek zorunda bıraktığını duyurmuştu. İlk İran haberinde bir ABD savaş gemisinin vurulduğu söylenmişti, ancak ABD bunu reddetti. İranlı yetkililer daha sonra ateşi uyarı atışı olarak nitelendirdi.
Reuters, savaşan tarafların çelişkili açıklamaları nedeniyle Pazartesi günü boğazdaki tüm durumu bağımsız olarak doğrulayamadı.
Petrol fiyatları, artan İran saldırılarına ilişkin haberlerle dalgalı işlemde yüzde 5'in üzerinde sıçradı.
İran'ın birleşik komutanlığı, ticaret gemilerine ve petrol tankerlerine kendi silahlı kuvvetleriyle koordineli hareket etmeleri gerektiğini bildirdi.
Komutanlık, “Yabancı silahlı kuvvetlerin, özellikle saldırgan ABD ordusunun, Hürmüz Boğazı'na yaklaşmaya ve girmeye niyet etmeleri durumunda saldırıya uğrayacaklarını uyarıyoruz” açıklamasını yaptı.
ABD ve İsrail dört hafta önce İran'a yönelik bombardımanı askıya almıştı. ABD ve İranlı yetkililer bir tur yüz yüze barış görüşmesi yapmıştı. Ancak yeni toplantılar düzenleme girişimleri başarısız oldu.
İran devlet medyası Pazar günü ABD'nin 14 maddelik İran önerisine cevabını Pakistan üzerinden ilettiğini ve İran'ın bunu incelediğini bildirdi. Her iki taraf da ayrıntı vermedi.
İran önerisi, savaşı sona erdirme ve gemicilik konusundaki gerilimi çözme anlaşmasına kadar İran'ın nükleer enerji ve araştırma programlarının görüşülmesini erteleyecek. Trump hafta sonu öneriyi hâlâ incelediğini ancak büyük olasılıkla reddedeceğini söyledi.
En son ABD istihbarat verileri, savaş başladığından bu yana İran'ın nükleer programına sınırlı hasar verildiğini gösteriyor. Yetkililer Reuters'a bu bilgiyi aktardı. İran nükleer programının tamamen barışçıl bir sivil program olduğunu söylüyor. İran'ın nükleer tesisleri geçen yıl ABD ve İsrail tarafından bombalanmıştı. Trump, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını kaldırmak istiyor. Böylece İran'ın bu uranyumu nükleer silah yapabilecek noktaya kadar işlemesinin önüne geçilecek.
