Üst düzey üç İranlı kaynağa göre, ABD'nin İran'ın petrol ihracatını abluka altına alarak ve yaptırım kaçakçılığını engelleyerek ekonomisini boğmaya yönelik kampanyası, Tahran tarafından giderek daha zor dayanılır hale geliyor.
Washington, altı aylık çatışmaların bugüne kadar sağlayamadığı tavizleri gelecekteki müzakerelerde koparmak amacıyla son haftalarda Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı artırmaya çalışıyor.
Kaynaklar, İran'ın din adamlarından oluşan yöneticilerinin on yıllardır yaptırımları delmeyi başardığını, ancak ABD'nin son hamlelerinin onları çok daha hassas bir konuma düşürdüğünü ve döviz bulmak ya da mal satın almak için geriye çok az kanal kaldığını belirtiyor.
Özellikle İran'ın ekonomisini ayakta tutmak için uzun süredir kullandığı diğer ülkelerdeki uluslararası finansman ağlarına erişiminin engellenmesi çabası, gerçek ve acil bir tehdit oluşturuyor.
Ekonomik kampanyanın çatışmalardaki aylardır süren çıkmazı kırabileceğine dair herhangi bir işaret, ABD'nin stratejistlerini memnun edecek nitelikte. Ancak İran da bu baskıya askeri bir tırmanışla karşılık verebileceği uyarısında bulunarak riskleri kritik bir anda daha da artırıyor.
PETROL STOKLARI AZALIRKEN PARA BİRİMİ ÇÖKÜYOR
Savaş bu hafta yeniden açık çatışmalara sahne oldu. ABD'nin İran'ın Körfez kıyılarına düzenlediği saldırıların ardından İran, Arap devletlerindeki ABD üslerine misilleme saldırıları düzenledi.
Henüz hiçbir taraf, diğerinin talep ettiği tavizleri vermeye hazır olduğuna dair sinyal vermediği için savaş maliyetli bir çıkmazda devam ediyor, ancak bu durum değişmeye başlamış olabilir.
İran'ın deniz yolunu kesme çabalarına rağmen Hürmüz Boğazı'ndan uluslararası piyasalara daha fazla enerji akışı sağlanırken, ABD'nin İran petrol ihracatına uyguladığı abluka Tahran'ın ana gelir kaynağını tamamen kesti.
İran'ın sorunlarına bir de çatışma öncesinde derin bir krizin içinde olan ekonomi, çöküşe geçen para birimi ve tırmanan enflasyon eklendi. Aylar süren bombalamalar, hasar gören sanayi ve altyapının yeniden inşası için devasa bir fatura çıkardı.
Kaynaklar, ülkedeki finansal sıkışmanın Tahran'ın yaptırım rejimini delme çabalarını da baltaladığını ve yaptırımları yasa dışı yollarla aşmak için ödenmesi gereken yüksek primleri karşılayacak daha az nakit kaldığını belirtiyor.
Rial son günlerde rekor seviyelere gerilerken, üst düzey bir kaynak İran'ın sadece iki aylık benzin stoğunun kaldığını, bunun da yurt içi petrol üretimine rağmen sınırlı rafineri kapasitesi nedeniyle ithal edilmesi gerektiğini söyledi.
İran yöneticileri, ekonomik bir çöküşün yaratacağı risklerin ve bu durumun ocak ayında binlerce göstericinin öldürülmesiyle bastırılan ülke çapındaki kitlesel protestoları yeniden alevlendirebileceğinin çok iyi farkında.
İskoçya'daki St Andrews Üniversitesi'nde modern tarih profesörü olan Ali Ansari, "Çok, çok ağır bir ekonomik baskı altındalar. Boğazlar üzerindeki kontrollerini kaybediyorlar. Asıl mesele müzakere etmeyi seçip seçmeyecekleri ve bence etmek zorunda kalacaklar" dedi.
Savaş aynı zamanda yeni bir aşamaya girerken, her iki taraf da birbirinin siyasetini etkilemeye çalışıyor.
Üst düzey bir İranlı yetkiliye göre İran, enflasyon tehdidinin kasım ayındaki ara seçimlerden önce ABD yönetimini caydıracağını umarken, Washington ise İranlıları isyana teşvik etmeyi amaçlıyor.
ABLUKA VE İKİNCİL YAPTIRIMLAR TEHRAN'I SIKIŞTIRIYOR
ABD'nin son önlemleri, hem petrol satışları hem de kritik mal ve hammadde ithalatını finanse etmek için gereken dolar işlemlerini engellemek amacıyla İran'la iş yapan ülkeleri hedef alan ikincil yaptırımları genişletti.
Üç üst düzey kaynağa göre bu çaba, İran'ın mevcut yaptırım kaçakçılığı ağlarını, yani paravan şirketleri, kayıtsız tankerleri ve kaçakçılığı kullanılamayacak kadar pahalı hale getiriyor.
Emtia analitik firması Kpler'in verilerine göre, İran ham petrol yüklemeleri bu ay bir yıl öncesinin yaklaşık 1,7 milyon varil seviyesinden günde yaklaşık 260.000 varile düştü. Hazne terminallerinden sadece çok az bir miktar kamyon, tren veya Hazar Denizi üzerinden daha küçük teknelerle dağıtılmak üzere hareket edebiliyor.
Tahran, abluka bölgesi dışında tankerlerde depolanan ve satabileceği on milyonlarca varil petrolü olduğunu söylüyor, ancak yetkililerden biri yeni yaptırımlar nedeniyle aracıların ya geri çekildiğini ya da daha fazla para talep ettiğini belirtti.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, toplam ticaretin yüzde 25 ila 35 arasında düştüğünü, ithalatın ihracattan daha sert etkilendiğini belirterek, son haftalarda İran'ın hızla kötüleşen durumu konusunda uyarıda bulunan üst düzey yetkililerden biri oldu.
ABD baskısı ve İran'ın düzenlediği saldırılar, İran ticaretinin ana kanallarından biri olan Birleşik Arap Emirlikleri'ni de sekteye uğrattı. BAE, 19 Ağustos'ta Tahran ile tüm ticari alışverişi ve finansal işlemleri ikinci bir duyuruya kadar durdurduğunu açıkladı.
Tahran'da ithal mallarla uğraşan bir İranlı tüccar, "Bu kanallar kapalı kalırsa, bir tedarikçi nakit ister, anlaşma başka bir ülke üzerinden yürütülür ve sevkiyat daha geç ve daha pahalıya gelir" dedi.
Para birimi, bir yıl önce dolar karşısında 1 milyon rial seviyesindeyken şu anda 2,2 milyon riali aşkın bir değere çakıldı.
İçerideki etkisi halkı çok zor durumda bırakıyor. Resmi rakamlar 12 aylık ortalama enflasyonu yüzde 69,9 olarak gösterirken, gıda, içecek ve tütün fiyatları bu oranın neredeyse iki katında artıyor.
Resmi işsizlik oranı bahar aylarında yüzde 9,1'e yükselirken, iş gücüne katılım oranındaki genel düşüşle birlikte çalışmakta olanların sayısı bir yıl öncesine göre yaklaşık 450.000 kişi azaldı.
Hala çalışmakta olanlar için bile, resmi verilere göre aylık ortalama 450 doları bulan temel hane halkı harcama ihtiyaçlarını karşılamaya, ayda yaklaşık 125 dolar olan ortalama maaş hiçbir şekilde yetmiyor.
Soyadının kullanılmamasını isteyen 34 yaşındaki Tahranlı özel sektör çalışanı Mahnaz, "Her geçen gün daha da fakirleşiyoruz" dedi.
