İran ve ABD, Körfez'deki savaşa kalıcı bir son vermek için yürütülen müzakerelerde hâlâ anlaşamazken, üst düzey bir İranlı kaynak Haziran ayında varılan geçici anlaşmayı canlandırmak ve uygulama takvimini belirlemek için yapılan görüşmelerde hiçbir ilerleme kaydedilmediğini açıkladı.
Bu açıklama, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran liderlerine yönelik sert eleştirilerini sürdürdüğü ve Salı günü bölgede gemilere yönelik düzenlenen yeni saldırıların ardından krizin çözümü umutlarına darbe vurduğu bir dönemde geldi.
Haziran ayında imzalanan anlaşma, tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sonlandırılmasını öngörüyordu. Ancak anlaşma kısa sürede çöktü; Trump 7 Temmuz'da anlaşmanın bittiğini ilan ederken, İran Dışişleri Bakanlığı bir hafta sonra anlaşmayı askıya aldıklarını duyurdu.
ABD, İran'ı anlaşma kapsamında hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı gemi geçiş yolunu yeniden açmama konusunda anlaşmaya uymamakla suçluyor. Tahran ise Washington'ın İran limanlarına uygulanan ablukayı kaldırma ve dondurulmuş İran varlıklarını serbest bırakma dahil olmak üzere taahhütlerinden döndüğünü savunuyor.
İranlı kaynak konuyla ilgili olarak, Arabulucular aracılığıyla tartışılan konulardan biri, ABD'nin geçici anlaşmaya geri dönmesi ve taahhütlerin uygulanması için bir takvim belirlenmesi. Bu konuda kesinlikle hiçbir ilerleme kaydedilmedi dedi.
Trump Çarşamba günü yaptığı açıklamada, ABD'nin Hürmüz Boğazı üzerinde tam kontrole sahip olduğunu iddia etti.
Ancak İran'ın bu su yolunu yönetmek için kurduğu kurum olan Basra Körfezi Boğazı Otoritesi, boğazın hâlâ kapalı olduğunu ve İran'ın koşulları kabul edilene kadar yeniden açılmayacağını duyurdu.
Trump, Truth Social platformundan yaptığı paylaşımda, İran sadece laf üretiyor ve icraatı yok, Ortadoğu'nun Zorbası artık öyle değil ifadelerini kullandı.
Çatışma süreci boyunca Trump, tırmanma tehditleri ile barış anlaşmasının yakın olduğu yönündeki iddiaları arasında gidip geldi.
UZATMA SÖZ KONUSU DEĞİL
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırı başlatmasından bu yana, çoğunluğu İran ve Lübnan'da olmak üzere çatışmalarda binlerce kişi hayatını kaybetti.
İran, Umman, Ürdün, Kuveyt, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan gibi ülkelerdeki ABD varlıklarına ve altyapısına saldırılar düzenledi.
Haziran ayındaki geçici ateşkes anlaşması, İran ve ABD'nin Tahran'ın nükleer programını sınırlayacak ve ABD yaptırımlarını kaldıracak nihai bir anlaşmaya varması beklenen, karşılıklı mutabakatla uzatılabilir 60 günlük bir süre belirlemişti.
İranlı kaynak, Türkiye'nin Anadolu Ajansı'nın Çarşamba günü Pakistan hükümet kaynaklarına dayandırdığı ve bu 60 günlük sürenin uzatılmasının kabul edildiği yönündeki haberini yalanladı.
Kaynak Reuters'a yaptığı açıklamada, Uzatma söz konusu değil çünkü İran'ın bakış açısına göre başlamış bir süre yok ve dolayısıyla uzatılacak bir şey de yok. ABD, geçici anlaşmaya varıldıktan 48 saat sonra anlaşmayı ihlal etti ve birkaç gün sonra da çekildi dedi.
GEMİLERE YÖNELİK SALDIRILAR
İran ve Umman arasında yer alan ve Körfez'in giriş kapısı olan dar bir su yolu Hürmüz Boğazı, savaştan önce küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışının beşte birini karşılıyordu.
Kıyas ölçüsü olan Brent ham petrol vadeli işlemleri, Şubat ayında savaşın başlamasından bu yana keskin bir yükseliş yaşayarak varil başına 126 dolarlık zirveyi gördü; bu da savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 75 üzerinde bir rakam. Dalgalı seyreden işlemler, Körfez petrol arzındaki kesintilere ilişkin endişeleri ve barış görüşmelerine dair değişen sinyalleri yansıtıyor.
Salı günü birbirinden bağımsız olaylarda, şüpheli Husi saldırısında Babülmendep Boğazı'nda küçük bir kargo gemisinde dört mürettebat üyesi hayatını kaybederken, ABD Donanması'na ait bir MH-60 helikopteri Panama bayraklı bir kargo gemisinin dümen mekanizmasını devre dışı bırakmak için iki Hellfire füzesi ateşledi.
Petrol fiyatları, tahmincilerin 2026 petrol talebi projeksiyonlarını düşürmesinin ardından Çarşamba günü dalgalı işlemlerde yükseldi ve ardından dengelendi. Brent ham petrol vadeli işlemleri varil başına yaklaşık 88 dolardan, ABD Batı Teksas Intermediate ham petrolü ise yaklaşık 83 dolardan işlem görüyor.
