Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) üst düzey bir yetkilisi Cuma günü, İran'ın Hürmüz Boğazı için yaptığı tek taraflı düzenlemelere güvenilemeyeceğini söyledi. Bu açıklama, savaşı sona erdirme çabalarının çıkmaza girdiği bir dönemde tüm taraflar arasındaki derin güvensizliğin bir göstergesi oldu.
Çatışmanın ikinci ayında hayati deniz yolu, İran ablukası nedeniyle büyük ölçüde kapalı kalmaya devam ediyor. ABD Donanması ise İran ham petrol ihracatını engelliyor. Abluka, dünya petrol ve doğalgaz arzının yüzde 20'sini kesti; küresel enerji fiyatlarını yükseltti ve ekonomik durgunluk endişelerini artırdı.
8 Nisan'dan bu yana ateşkes yürürlükte olmasına rağmen, ABD Başkanı Donald Trump'a İran'ı müzakereye zorlamak için yeni askeri saldırı planları sunulacağı haberleri, Perşembe günü küresel petrol fiyatlarını dört yılın en yüksek seviyesine taşıdı.
İki üst düzey İranlı kaynak Reuters'a isimsiz olarak yaptığı açıklamada, İran'ın hava savunmalarını etkinleştirdiğini ve kısa süreli yoğun bir ABD saldırısı ve ardından olası bir İsrail saldırısı beklentisiyle geniş çaplı bir karşılık planladığını belirtti.
'HAİNCE SALDIRGANLIK'
Washington bir sonraki adımlarını açıklamadı. Trump Salı günü İran'ın son teklifinden memnun olmadığını söyledi. Arabulucu Pakistan ise binlerce kişinin hayatını kaybettiği —özellikle İran ve Lübnan'da— savaşı sona erdirmek için yeni görüşme tarihi belirlemedi.
28 Şubat'taki ABD ve İsrail hava saldırılarının ardından İran, Körfez ülkelerindeki ABD üslerine, altyapıya ve ABD bağlantılı şirketlere saldırdı. İran destekli Lübnan örgütü Hizbullah ise İsrail'e füze fırlattı; İsrail de Lübnan'a karşı saldırılarla yanıt verdi.
Körfez ülkelerinin endişelerini vurgulayan BAE cumhurbaşkanlığı danışmanı Anwar Gargash, boğazdan serbest geçişin birincil güvencesinin "kolektif uluslararası irade ve uluslararası hukuk hükümleri" olduğunu söyledi.
Gargash, "Tüm komşularına yönelik haince saldırganlığının ardından İran'ın hiçbir tek taraflı düzenlemesine güvenilemez veya itibar edilemez" diye yazdı.
Trump, 1973 Savaş Yetkileri Kararı kapsamında savaşı sona erdirmesi veya Kongre'ye süresinin uzatılması gerekçesini sunması için Cuma günü resmi bir ABD son tarihiyle karşı karşıya kaldı.
Üst düzey bir yönetim yetkilisi, Tahran ile Washington arasındaki Nisan ayı ateşkesi nedeniyle çatışmaların sona erdiğini belirtmesinin ardından, bu tarihin savaşın seyrini değiştirmeden geçmesi bekleniyor.
Finans ve enerji piyasaları, müzakerelerdeki çıkmaz ve Hürmüz Boğazı'nın uzun süreli kapalı kalma olasılığı nedeniyle tedirginliğini korudu.
Küresel petrol göstergesi Brent ham petrol vadeli işlemleri Cuma günü yeniden yükseldi. Fiyatlar varil başına 111 doların üzerinde seyretti ve Perşembe günü Mart 2022'den bu yana en yüksek seviye olan varil başına 126 dolara ulaştıktan sonra haftalık yüzde 5,7 kazanç sağlamaya hazırlandı.
İran: Görüşmelerden Hızlı Sonuç Beklemeyin
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmaeil Baghaei, Perşembe günü görüşmelerden hızlı sonuç beklenmemesi konusunda uyardı.
İran Devrim Muhafızları'nın üst düzey bir yetkilisi, sınırlı bile olsa yeni bir ABD saldırısının ABD'nin bölgesel konumlarına "uzun ve acı verici saldırıları" başlatacağını söyledi. Havacılık Kuvvetleri Komutanı Majid Mousavi ise İran medyasına şu açıklamayı yaptı: "Bölgesel üslerinize ne olduğunu gördük, aynı şeyin savaş gemilerinize de olacağını göreceğiz."
Trump Perşembe günü İran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin verilmeyeceğini yineledi. Kasım ayındaki ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçi Parti için önemli bir konu olan benzin fiyatlarının savaş sona erer ermez "taş gibi düşeceğini" söyledi.
İran, nükleer programının yalnızca sivil amaçlı olduğunu belirtiyor.
Trump Perşembe günü İran ekonomisinin "felaket" durumda olduğunu söyledi. Ancak analistler, Trump İran'ın ekonomik baskı oyununda önce geri adım atmasını bekliyorsa uzun süre bekleyebileceğini değerlendirdi.
Çatışma İran'ın ağır ekonomik sorunlarını derinleştirdi ve savaş sonrası bir felaketle karşı karşıya kalma riskini artırdı. Ancak İran, ABD ablukasının enerji ihracatını kesmesine rağmen şimdilik Körfez'deki çıkmazda ayakta kalabilecek görünüyor.
Axios haber sitesinin haberine göre, Perşembe günü planlanan üst düzey ABD askeri liderlerinin brifinginde Trump'a sunulacak planlardan biri, boğazın bir bölümünü ele geçirerek ticari deniz trafiğine yeniden açmak için kara kuvvetlerinin kullanılmasını içeriyor. Yetkililere göre Trump ayrıca ABD ablukasını genişletmeyi veya tek taraflı zafer ilan etmeyi de değerlendiriyor.
Washington planlarına ilişkin herhangi bir ayrıntıyı hemen açıklamadı.
ABD'nin çatışmaların sona erdiği bir senaryoyu da öngördüğünün bir işareti olarak, 1 Mayıs'a kadar ortak ülkelere sözlü olarak iletilmesi planlanan bir Dışişleri Bakanlığı yazışması, gemilerin boğazdan geçmesini sağlamak için "Denizcilik Özgürlüğü Yapısı" adlı yeni bir koalisyona katılma daveti içeriyordu.
Fransa, Birleşik Krallık ve diğer ülkeler bu tür bir koalisyona katkı sağlama konusunda görüşmeler yürüttü; ancak boğazın açılmasına yalnızca çatışma sona erdiğinde yardım edeceklerini belirtti.
