ABD, Reuters'ın görüntülediği bir Dışişleri Bakanlığı yazışmasına göre, Hürmüz Boğazı'nda seyir serbestisini yeniden sağlamak için uluslararası koalisyon oluşturma çağrısında bulunuyor. Bu gelişme, küresel yakıt tedarikinde uzun vadeli aksamalar yaşanacağı endişesiyle petrol fiyatlarının dört yılın en yüksek seviyesine fırladığı bir dönemde yaşanıyor.
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın üzerinden iki ay geçti. Bu süre zarfında hayati deniz yolu kapalı kalmaya devam ederek dünya petrol ve gaz arzının yüzde 20'sini kesiyor. Bu durum küresel enerji fiyatlarını hızla yükseltirken ekonomik durgunluk riskine ilişkin kaygıları da derinleştirdi.
Çatışmayı çözme çabaları çıkmaza girdi. ABD, İran'ın ekonomik can damarı olan petrol ihracatına deniz ablukası uygulayarak bu çıkmazı aşmaya çalışıyor.
Görüşmeler tıkanırken ABD Başkanı Donald Trump, Axios'un Çarşamba akşamı yayımladığı habere göre, İran'ı müzakere masasına geri döndürmek amacıyla planlanan yeni askeri saldırılar hakkında Perşembe günü brifing alacak.
Bu gelişme petrol fiyatlarında büyük yükselişe neden oldu. Brent ham petrol varil başına bir ara 125 doları aştı. Bu artışta Perşembe günü sona erecek kontratın vadesiyle ilgili teknik faktörler de etkili oldu.
Yılbaşından bu yana Brent fiyatları iki kattan fazla artarak Perşembe günü Mart 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Bu durum enflasyonu körüklerken dünya genelinde akaryakıt fiyatlarını siyasi açıdan sancılı seviyelere taşıdı.
İran, tehdit altında olduğu sürece boğaz trafiğini engellemeye devam edeceğini taahhüt etti. Bu da binlerce kişinin hayatını kaybettiği çatışma nedeniyle Orta Doğu'nun petrol arzında daha fazla aksama yaşanabileceği anlamına geliyor.
Tahran, Çarşamba günü ABD'nin İran bağlantılı gemileri ablukaya almaya devam etmesine karşı "emsalsiz askeri eylem" uyarısında bulundu. Trump, İran'ın nükleer silaha sahip olamayacağını belirtirken Tahran nükleer hedeflerinin barışçıl olduğunu savunuyor.
Trump Çarşamba günü bir sosyal medya paylaşımında, "Nükleer anlaşmayı nasıl imzalayacaklarını bilmiyorlar. Bir an önce akıllanmaları gerekiyor!" dedi ancak böyle bir anlaşmanın ne içereceğini açıklamadı. Paylaşımda Trump'ın siyah gözlük takıp makineli tüfek taşıdığı bir montaj fotoğraf yer alıyordu. Fotoğrafın altında "Artık Bay İyi Adam yok" yazıyordu.
Washington ve Tahran karşılıklı tehditler savururken, arabulucu Pakistan her iki taraf olası bir anlaşma üzerinde mesaj alışverişinde bulunurken tırmanmayı önlemeye çalıştığını bir Pakistan kaynağı Çarşamba günü belirtti.
Trump Salı günü petrol şirketlerinin yöneticileriyle görüştü. Bir Beyaz Saray yetkilisi, görüşmede "Başkan Trump'ın küresel petrol piyasalarını rahatlatmak için attığı adımlar ile mevcut ablukayı aylarca sürdürmek ve Amerikan tüketicileri üzerindeki etkiyi en aza indirmek için atılabilecek adımlar ele alındı" dedi.
URANYUM ANLAŞMAZLIĞI VE BASKI ALTINDAKI EKONOMİ
Savaş ABD ordusuna şimdiye kadar 25 milyar dolara mal oldu. Üst düzey bir Pentagon yetkilisi bu rakamı açıklayarak çatışmanın maliyetine ilişkin ilk resmi tahminleri paylaştı.
Dışişleri Bakanlığı yazışması, ABD'nin diğer ülkeleri "Denizcilik Özgürlüğü Yapısı" adlı yeni bir uluslararası koalisyona katılmaya davet ettiğini ortaya koydu. Bu koalisyon, trafiğin durduğu Hürmüz Boğazı'ndan gemilerin geçişini sağlayacak. Önerilen koalisyon istihbarat paylaşımı, diplomatik koordinasyon ve yaptırımların uygulanmasına yardımcı olacak.
Fransa, İngiltere ve diğer ülkeler böyle bir koalisyona katkı sağlama konusunda görüşmeler yaptı ancak boğazı ancak çatışma sona erdikten sonra açmaya yardımcı olabileceklerini belirtti.
İran, barışçıl ve sivil amaçlı olduğunu söylediği uranyum zenginleştirme hakkının ABD tarafından tanınmasını istiyor. İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yaklaşık 440 kilogram uranyum stoku bulunuyor. Bu miktar daha fazla zenginleştirilirse birkaç nükleer silah üretimine yetebilir.
İran Meclis Başkanı ve baş müzakereci Mohammad Baqer Qalibaf, Trump'ın İranlıları bölmeye ve abluka yoluyla İran'ı teslim olmaya zorlamaya çalıştığını söyledi. Qalibaf, Telegram mesajlaşma uygulamasında yayımladığı sesli mesajda "Düşmanın yeni komplosuyla yüzleşmenin tek çözümü, tüm düşman kompolarının belası olan birliği korumaktır" dedi.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk'ün Çarşamba günkü açıklamasına göre İran, ABD ve İsrail ile savaşın başladığı iki ay içinde en az 21 kişiyi idam etti ve ulusal güvenlikle ilgili suçlamalarla 4.000'den fazla kişiyi tutukladı.
Savaşın İran ekonomisi üzerindeki ağır etkisinin bir göstergesi olarak ülke para birimi Çarşamba günü rekor düşük seviyeye geriledi. Merkez bankası verilerine göre 20 Nisan'a kadar olan aylık enflasyon yüzde 65,8 olarak gerçekleşti.
İRAN ÖNCE ÇATIŞMANIN RESMEN SONA ERMESİNİ İSTİYOR
İran'ın savaşı çözmek için sunduğu son teklif, 8 Nisan'dan bu yana ateşkes anlaşması kapsamında askıya alınan müzakerelerde nükleer programının tartışılmasını çatışma resmen sona erene ve deniz taşımacılığı sorunları çözülene kadar ertelemeyi öngörüyor. Bu teklif Trump'ın nükleer meselenin en baştan ele alınması talebini karşılamıyordu.
Pakistan kaynağı, ABD'nin İran'ın teklifi hakkında "gözlemlerini" paylaştığını ve artık yanıt verme sırasının İran'da olduğunu belirtti. Kaynak Reuters'a "İranlılar hafta sonuna kadar süre istedi" dedi.
Üst düzey yönetim yetkilileri tarafından görevlendirilen ABD istihbarat birimleri, Trump'ın tek taraflı zafer ilan etmesi durumunda İran'ın nasıl tepki vereceğini araştırıyor. Bu bilgiyi iki ABD yetkilisi ve konuya yakın bir kaynak doğruladı.
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a hava saldırıları başlatmasından bu yana Tahran, kendi gemileri dışında Körfez'den Hürmüz Boğazı yoluyla tüm deniz trafiğini büyük ölçüde engelledi. ABD ise bu ay kendi ablukasını başlattı.
Hava saldırıları İran'ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney dahil çok sayıda üst düzey siyasi ve askeri ismi öldürdüğünden beri İran'da iktidarın zirvesinde tartışmasız tek bir dini otorite bulunmuyor.
Hamaney'in yaralı oğlu Mücteba'nın yerine getirilmesi, İranlı yetkililer ve analistlere göre seçkin İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun sert çizgili komutanlarına daha fazla güç verdi.
Bu arada Trump, yükselen benzin fiyatlarıyla boğuşan Amerikan halkına farklı gerekçeler sunduğu savaşı sona erdirmesi yönünde iç baskıyla karşı karşıya kalıyor.
