ABD Enerji Bakanlığı Çarşamba günü yaptığı açıklamada, ABD ile Suudi Arabistan'ın sivil nükleer enerji alanında tarihi bir anlaşmaya vardığını duyurdu. Anlaşma, Suudi Arabistan'a Amerikan teknolojisini kullanarak nükleer reaktör inşa etme ve uranyum zenginleştirme izni veriyor.
Suudi Arabistan'la sivil nükleer anlaşma, hem eski Başkan Donald Trump'ın ilk döneminde hem de eski Başkan Joe Biden yönetiminde yıllardır gündemdeydi. Ancak daha önce hiçbir anlaşmaya varılamamıştı. Bunun nedenlerinden biri, nükleer silahlanmayı önleme gruplarının anlaşmanın Suudi Arabistan'a nükleer silah geliştirme yolu açabileceği uyarılarıydı.
Biden planının aksine, mevcut anlaşma Birleşmiş Milletler Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) sürpriz denetimler yapmasına izin veren Ek Protokol'ü içermiyor.
Anlaşma ayrıca Suudi Arabistan'a uranyum zenginleştirme ve nükleer atıkları yeniden işleme izni veriyor. Her iki işlem de nükleer silah yapımında kullanılabilecek potansiyel yöntemler arasında yer alıyor. Birleşik Arap Emirlikleri, 2009'da ABD'yle benzer bir anlaşma imzalarken bu iki faaliyetten vazgeçmeyi kabul etmişti.
ABD Enerji Bakanı Chris Wright ile Suudi Arabistanlı mevkidaşı Prens Abdülaziz bin Selman, 123 Anlaşması olarak bilinen paktı ve ikili bir güvenlik anlaşmasını imzaladı. ABD Enerji Bakanlığı bunu bir basın açıklamasıyla duyurdu.
Yönetim, anlaşmanın dünyanın en güçlü anlaşmaları arasında yer alan ABD Atom Enerjisi Yasası'ndaki nükleer silahlanmayı önleme hükümlerine uygun olduğunu belirtti. Suudi Arabistan uzun süredir ABD'yle ortaklık yapmazsa, farklı silahlanma standartlarına sahip Çin veya Rusya'yla ortaklık yapabileceğini söylüyordu.
Enerji Bakanlığı, anlaşmanın şimdi Kongre'ye gönderildiğini açıkladı. Kongre 90 oturum günü içinde anlaşmaya itiraz etmek için oylama yapmazsa anlaşma yürürlüğe girecek. Ancak başkanlık vetosunu geçersiz kılmak için üçte iki çoğunluk gerekiyor.
Bazı nükleer uzmanlar, milletvekillerini anlaşmayı reddetmeye çağırdı.
Silah Kontrol Derneği'nin nükleer silahlanmayı önleme politikası direktörü Kelsey Davenport, "Tüm Kongre üyelerini, risklerin farkına varmaya ve Trump'ın Suudi Arabistan'la önerdiği nükleer anlaşmayı reddetme veya değiştirme yetkilerini kullanmaya çağırıyoruz. Böylece Orta Doğu'da nükleer silahlanmanın kapısı daha da fazla açılmasın" dedi.
AP1000 reaktörlerinin inşasını öngören ve yaklaşık 30 yıl sürecek anlaşmanın değeri on milyarlarca doları buluyor. Anlaşma, Kanada merkezli Cameco CCO.TO ve Brookfield Asset Management BAM.N'in ortaklaşa sahibi olduğu Westinghouse'a fayda sağlayacak.
'HEPİMİZİ DAHA AZ GÜVENDE BIRAKACAK'
Sektör kaynakları, anlaşmanın Suudi Arabistan'da Amerikan teknolojisinin kullanımına ilişkin bir fizibilite çalışması gerektirdiğini belirtti. Çalışma ve nükleer santrallerle uranyum zenginleştirme tesislerinin yavaş inşa süreci, altyapının tamamlanmasının yıllar alabileceği anlamına geliyor.
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, defalarca krallığın nükleer silah yapmak istemediğini ancak İran yaparsa yapacağını söylemişti. Bu da potansiyel silahlanma endişelerini artırıyor. Bazı Demokrat milletvekilleri, anlaşmanın ABD-İsrail'in İran'la savaşı sürerken Orta Doğu'da bir silahlanma yarışı başlatabileceği uyarısında bulundu.
Demokrat Senatör Edward Markey, "Suudi Arabistan'ın, saldırgan ve otoriter bir ülkenin, İran nükleer bombasını önleme bahanesiyle İran'la savaş başlatırken nükleer silah teknolojileri geliştirmesine izin veriyorlar. Bu anlaşma hepimizi daha az güvende bırakacak" dedi.
Cumhuriyetçi Senatör Jim Risch ise krallığın veliaht prensiyle aynı görüşte olduğunu ve anlaşmanın her iki ülkeye de fayda sağlayacağını söyledi.
