ABD Başkanı Donald Trump, Washington ve Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açacak bir barış anlaşması üzerinde mutabakat muhtırasını büyük ölçüde müzakere ettiğini açıkladı. Açıklama, üç aydır süren savaşta dönüm noktasının yakın olabileceği beklentilerini güçlendirdi.
Trump sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, ortaya çıkan anlaşmanın boğazı yeniden açacağını duyurdu. ABD ve İsrail'in Şubat ayında İran'a savaş başlatmasının ardından boğazın kapatılması küresel bir enerji krizine yol açmıştı. Trump anlaşmaya başka neler dahil edileceğini açıklamadı.
Trump Cumartesi günü Truth Social'da, "Anlaşmanın son yönleri ve detayları şu anda görüşülüyor ve yakında duyurulacak" ifadelerini kullandı.
ABD ve İran'daki çeşitli medya organları, anlaşmaya yol açabilecek muhtıranın aylardır süren çatışmayı sona erdirmek, su yolunu kısa sürede yeniden açmak ve ABD'nin İran'a uyguladığı ablukayı kaldırmak için aşamalı bir çerçeve öngördüğünü bildirdi. Raporlara göre Washington'un vazgeçilmesini şart koştuğu İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarına ilişkin planlar 30 ila 60 gün içinde müzakere edilecek.
Hindistan ziyaretinde bulunan ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Pazar günü yeni haberlerin gelebileceğini ve boğazla ilgili olumlu haberlerin saatler içinde duyurulabileceğini söyledi. Üst düzey bir İranlı kaynak Reuters'a, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'nin muhtırayı onaylaması halinde belgenin nihai onay için Dini Lider Ayetullah Müctebâ Hamaney'e gönderileceğini bildirdi.
Ancak İran'ın Tasnim haber ajansı, bir veya iki madde üzerinde anlaşmazlıkların sürdüğünü belirtti. Tasnim, bir kaynağa dayandırdığı haberde, ABD engel çıkarmaya devam ederse nihai bir mutabakatın olmayacağını aktardı.
İRAN'IN NÜKLEER PROGRAMI ODAKTA
Kırılgan ateşkesi pekiştirecek bir anlaşma piyasalara rahatlama getirecek; ancak yakıt, gübre ve gıda fiyatlarını artıran küresel enerji krizini hemen sona erdirmeyecek.
Birleşik Arap Emirlikleri'nin devlet petrol şirketi ADNOC'un başkanı geçen hafta yaptığı açıklamada, savaş şimdi sona erse bile boğazdan tam petrol akışının 2027'nin birinci veya ikinci çeyreğinden önce normale dönmeyeceğini söyledi.
Axios, Cumartesi gecesi geç saatlerde ABD ve İran'ın bir anlaşmaya yakın olduğunu bildirdi. Habere göre anlaşma kapsamında boğazdan geçen gemilerden geçiş ücreti alınmayacak ve İran petrolünü serbestçe satabilecek.
ABD'li haber kuruluşu, bir ABD'li yetkiliye dayandırdığı haberde, karşılığında ABD'nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı kaldıracağını ve İran petrolüne yönelik bazı yaptırımları askıya alacağını yazdı.
Axios'a göre anlaşma taslağı, İran'ın asla nükleer silah peşinde koşmayacağına dair taahhütleri de içeriyor.
Trump çatışma sürecinde çeşitli savaş hedefleri dile getirirken, ABD'nin İran'a nükleer silah edinmesini önlemek için saldırdığını defalarca yineledi.
İran ise uzun süredir bu tür silahlar peşinde olmadığını söylüyor ve uranyumu sivil amaçlarla zenginleştirme hakkına sahip olduğunu savunuyor. Ancak ulaştığı saflık düzeyi enerji üretimi için gerekli olanın çok üzerinde.
İran'ın Fars haber ajansı, taslakta ABD ve müttefiklerinin İran'a ya da müttefiklerine saldırmayacağının, karşılığında İran'ın da onlara önleyici saldırılar düzenlemeyeceğine söz verdiğinin yer aldığını bildirdi.
Önde gelen İsrailli siyasetçi Benny Gantz, İran'ın desteklediği Hizbullah milisleriyle çatıştığı Lübnan'daki ateşkesi İran ile yapılacak bir anlaşmanın parçası olarak kabul etmenin İsrail için stratejik bir hata olacağını söyledi.
Gantz X'te yaptığı paylaşımda, İsrail'in sınıra yakın bölgelerdeki halkı koruma yükümlülüğü bulunduğunu ve ABD'nin bu yöndeki herhangi bir önerisini reddetmesi gerektiğini belirtti.
Reuters'a bilgi veren kaynaklara göre önerilen çerçeve üç aşamada hayata geçecek: savaşın resmi olarak sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı'ndaki krizin çözülmesi ve daha kapsamlı bir anlaşma için uzatılabilir 30 günlük müzakere sürecinin başlatılması.
Pakistanlı kaynaklardan biri, ABD muhtırayı kabul ederse Müslümanların Cuma günü sona eren Ramazan Bayramı tatilinin ardından yeni görüşmelerin yapılabileceğini söyledi.
Savaşın ABD enerji fiyatları üzerindeki etkisi nedeniyle onay oranları düşen Trump, Cuma günü Washington'da kalmasının nedenleri arasında İran'ı göstererek bu hafta sonu oğlunun düğününe katılmayacağını duyurdu.
Tasnim, Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferde yapılacak değişikliklerin ABD'nin diğer taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olduğunu bildirdi. Ayrıca, yaptırımlar çerçevesinde küresel olarak dondurulan bazı İran fonlarının anlaşmanın ilk aşamasında serbest bırakılması gerektiğini aktardı.
İRAN: 'TARTIŞILMASI GEREKEN KONULAR VAR'
Axios'un haberine göre Trump, Cumartesi günü Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Ürdün, Mısır, Türkiye ve Pakistan liderleriyle görüştü. Bu liderler Trump'ı ortaya çıkan çerçeveyi kabul etmeye teşvik etti.
Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yapılan görüşmenin "çok iyi geçtiğini" Truth Social'da yazdı.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakai Cumartesi günü, "Bu hafta anlaşmazlıkların azalması yönünde bir eğilim var; ancak hâlâ arabulucular aracılığıyla tartışılması gereken konular bulunuyor" açıklamasını yaptı.
Bakai, ABD'nin İran'a uyguladığı denizcilik ablukası meselesinin önemli olduğunu, ancak önceliğin yeni ABD saldırıları tehdidini ve Lübnan'daki çatışmayı sona erdirmek olduğunu söyledi.
İran'ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf ise İran silahlı kuvvetlerinin ateşkes sırasında kapasitelerini yeniden inşa ettiğini ve ABD'nin savaşı yeniden başlatması halinde sonuçların çatışmanın başlangıcındakinden "daha güçlü ve acı" olacağını belirtti.
