ABD Başkanı Donald Trump, Perşembe günü İran'a yaklaşık dört haftadır süren çatışmayı sona erdirecek bir anlaşma için 'ciddi olması' çağrısında bulundu. İran Dışişleri Bakanı ise Tahran'ın ABD teklifini incelediğini ancak savaşı sona erdirmeye yönelik herhangi bir müzakere yürütmediğini söyledi.
Trump'ın bu açıklamaları, çatışmanın ekonomik ve insani bedelinin giderek ağırlaştığı bir dönemde geldi. Dünya genelinde yayılan yakıt sıkıntısı, şirketleri ve ülkeleri zararı sınırlandırmak için çareler aramaya zorladı.
Pakistan Dışişleri Bakanı, ABD ile İran arasında Pakistan üzerinden iletilen mesajlarla 'dolaylı görüşmelerin' sürdüğünü açıkladı. Türkiye ve Mısır da dahil olmak üzere diğer devletlerin arabuluculuk çabalarını desteklediğini belirtti.
Ancak İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, bunun müzakere anlamına gelmediğini söyledi. Araqchi, Çarşamba gecesi yayınlanan açıklamasında şunları ifade etti: "Dost ülkelerimiz aracılığıyla iletilen mesajlara pozisyonumuzu belirterek veya gerekli uyarıları yaparak yanıt vermemize müzakere ya da diyalog denmez."
Araqchi, "Şu anda politikamız direnişi sürdürmek ve ülkeyi savunmaktır; müzakere yapma niyetimiz yoktur" diye ekledi.
Trump, Perşembe günü Truth Social'daki paylaşımında İran'ın "askeri olarak yok edildiğini, geri dönüş şansının sıfır olduğunu" ve bir anlaşma için "yalvardığını" yazdı.
İranlı müzakerecileri "çok farklı ve 'tuhaf'" olarak nitelendiren Trump, şunları ekledi: "Çok geç olmadan bir an önce ciddileşmeleri gerekiyor, çünkü o noktaya gelindiğinde GERİ DÖNÜŞ YOK ve hoş olmayacak."
Maksimalist Tutumlar
Trump, ABD'nin İran'da kiminle müzakere yürüttüğünü açıklamadı. ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırmasından bu yana Orta Doğu genelinde öldürülen binlerce kişi arasında birçok üst düzey İranlı yetkili de bulunuyor. İran ise bu süreçte İsrail'e, ABD üslerine ve Körfez ülkelerine saldırılar düzenledi.
Araqchi'nin açıklamaları, Tahran'ın İran'ın talepleri karşılanırsa savaşı sona erdirmek için müzakereye bir ölçüde istekli olduğuna işaret etse de, her iki tarafın ortaya koyduğu pozisyonlar göz önüne alındığında olası görüşmelerin son derece zorlu geçeceği öngörülüyor.
Kaynaklara ve raporlara göre, çatışmayı sona erdirmek için hazırlanan 15 maddelik ABD teklifi; İran'ın nükleer programını ortadan kaldırması, füze kapasitesini sınırlandırması ve Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü fiilen devretmesi gibi taleplerden oluşuyor.
İranlı kaynaklar, İran'ın savaşın başlamasından bu yana tutumunu sertleştirdiğini, gelecekteki askeri eylemlere karşı güvence, kayıplar için tazminat ve Hürmüz Boğazı üzerinde resmi kontrol talep ettiğini belirtiyor. Bölgesel kaynaklara göre İran ayrıca arabuluculara Lübnan'ın da herhangi bir ateşkes anlaşmasına dahil edilmesi gerektiğini iletti.
İran'ın İslamabad Büyükelçiliği'nden bir yetkili, İslamabad'daki görüşmelerin hâlâ masada olduğunu ve Tahran'ın tercih ettiği mekanın Pakistan olduğunu söyledi.
Batılı bir diplomat, ABD'nin "maksimalist" bir tutum aldığını ve Washington'un savaşı gerçekten sona erdirmeyi mi amaçladığı, yoksa olası bir kara operasyonuna hazırlanırken piyasaları sakinleştirmek için zaman mı kazanmaya çalıştığı konusunda şüpheler bulunduğunu ifade etti.
Füze Dalgaları
Perşembe günü İran, İsrail'e birden fazla dalga halinde füze fırlattı. Tel Aviv ve diğer bölgelerde hava saldırı sirenleri çaldı, en az beş kişi yaralandı.
İran'da ise saldırılar, güneydeki Bender Abbas kentinde bir yerleşim bölgesini ve Şiraz kenti çevresindeki bir köyü vurdu. İran'ın Tasnim haber ajansına göre Şiraz'da iki genç kardeş hayatını kaybetti. İsfahan'da bir üniversite binasının vurulduğu bildirildi.
İsrail yetkilileri, İran Devrim Muhafızları'nın deniz kuvvetleri komutanını öldürdüklerini ve İran'ın kapasitesini zayıflatmaya devam ederken hedef listesinde daha birçok isim bulunduğunu açıkladı.
Bununla birlikte İsrail, Pakistan'ın Washington'u İsrail'e müzakere ortağı olabilecek kişileri hedef almaması konusunda baskı yapmasının ardından Araqchi ve İran Meclis Başkanı Mohammad Baqer Qalibaf'ı suikast listesinden çıkardı. Görüşme hakkında bilgi sahibi bir Pakistan kaynağı bunu Reuters'a doğruladı. İsrail askeri sözcüsü yorum yapmayı reddetti.
Borsa Rallisi Söndü, Petrol Fiyatları Yeniden Yükseldi
Bir önceki işlem gününde küresel borsaları yükselten çatışma çözümü umutları Perşembe günü azaldı ve petrol fiyatları yeniden tırmanışa geçti.
Tarihin en büyük enerji şokuna neden olan çatışmanın etkileri bölgenin çok ötesine yayıldı.
Dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazın beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasıyla etki; plastikten havayollarına, teknolojiden perakende ve turizme kadar birçok sektöre yayıldı.
Bazı hükümetler, en son COVID pandemisi sırasında uygulanan destek tedbirlerini değerlendirmeye başladı. Çiftçiler traktörleri için motorin bulmakta zorlanıyor. Dünya Gıda Programı'nın tahminlerine göre savaş Haziran ayına kadar devam ederse on milyonlarca insan daha akut açlıkla karşı karşıya kalacak.
Abu Dabi devlet petrol şirketi ADNOC'un CEO'su Sultan Al Jaber, İran'ı "ekonomik terörizm" ile suçladı. Al Jaber, Çarşamba günü ABD'de yaptığı konuşmada şunları söyledi: "Hiçbir ülkenin küresel ekonomiyi bu şekilde istikrarsızlaştırmasına izin verilemez. Ne şimdi, ne de gelecekte."
Körfez genelinde füze ve insansız hava aracı alışverişi Perşembe günü de devam etti.
Abu Dabi'de önlenen bir balistik füzenin parçaları nedeniyle iki kişi hayatını kaybetti, üç kişi yaralandı.
