Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen Çarşamba günü Kanada'nın Avrupa Birliği'nin ilk "ilişkili üyesi" olmasının önünü açmak istediğini söyledi.
Bu hafta başında, Avrupa Parlamentosu'nda von der Leyen'in yıllık Birliğin Durumu konuşmasını dinlemek üzere Strasbourg'da bulunan Kanada Başbakanı Mark Carney, Kanada'nın AB ile "benzersiz bir ittifak" aradığını ancak üyelik istemediğini söyledi.
Yeni ilişki neyi içerebilir?
Avrupa Birliği'nin antlaşmalarında şu anda "ilişkili üye" statüsü bulunmuyor; yıllar içinde blokta çeşitli ilişkili üyelik türleri tartışılsa da resmi bir tanımı yok.
En son Almanya, Ukrayna'nın tam üyeliğe geçiş aşaması olarak ilişkili üye olmasını önermişti, ancak bazı AB başkentlerinin karşı çıkmasıyla öneri ivme kazanamadı.
Kanada ne istiyor?
Carney, ABD Başkanı Donald Trump'ın Kanada'nın egemenliğine yönelik tekrarlayan tehditleri karşısında yeni ittifaklar arıyor.
Her iki taraf da ABD ve Çin'in ekonomik hegemonyasına karşı koymak ve tehdit altında gördükleri demokrasi ile kurallara dayalı uluslararası düzeni korumak için daha derin iş birliği kurmak istiyor.
Konuşmasında von der Leyen, iki tarafın "ortak refah ve ekonomik alan" yaratacağını söyledi. Bu kapsamda imalat alanında ortak çalışma, teknoloji ittifakı, savunma sanayi üslerinin entegrasyonu, Arktik, yapay zekâ, enerji ve kritik mineraller yer alacak.
'İlişkili üye' fikri neden karmaşık olabilir?
Böyle bir 'ilişkili' statünün uygulanması eşi benzeri görülmemiş olur ve hukuken karmaşık olabilir.
Von der Leyen, bloğun yürütme organı olan Avrupa Komisyonu Başkanı sıfatıyla konuşuyordu. Fikrin hayata geçip geçmeyeceğine AB üye devletleri karar verecek.
Von der Leyen'in 'ilişkili üye' statüsünü AB antlaşmalarına yerleştirmeyi önerdiğine dair bir işaret yok. Bunun için 27 başkentte tam oy birliği ve her ülkede iç onay gerekiyor.
Kanada ve AB'nin zaten CETA adında bir ticaret anlaşması var. Anlaşma imzalanmasının üzerinden bir on yılı aşkın süre geçmesine ve geçici olarak yürürlüğe girmesinin üzerinden dokuz yıl geçmesine rağmen, birkaç AB ülkesi hâlâ bunu onaylamadı.
Kanada, AB'nin Tek Pazarı'na kilitlenmek isterse Ottawa, Kanada'nın norm ve düzenlemelerini AB hukukuna uydurmak zorunda kalacak.
Tam üyelik olmadan Tek Pazar'a girerse Kanada, Avrupa Ekonomik Alanı üyeleri İzlanda, Norveç, İsviçre ve Lihtenştayn gibi politika üzerinde söz hakkı olmadan kural uygulayıcısı konumuna düşecek.
Kanada'nın kuralları tarihsel olarak en büyük ticaret ortağı olan Amerika Birleşik Devletleri'ne göre şekillenmiş durumda.
Bu AB aday ülkeleri için ne anlama geliyor?
Kanada ile AB arasında daha derin bir ittifak arayışı, Avrupa aday devletlerinin katılım yolunu etkilemeyecek; ancak Kanada'nın özel muamele gördüğü algısı oluşursa rahatsızlık yaratabilir.
Katılım müzakereleri ve AB normlarına uyum, aday ülkelerin politik açıdan hassas reformları hayata geçirmesini gerektiren uzun bir süreçtir.
Tam üyelik sadece Avrupa devletlerine verilebilir ve bloğun 18 trilyon euro 20,77 trilyon dolar değerindeki Tek Pazarı'na erişim, oy hakkı ve temsil, AB fonları ve Avrupa Adalet Divanı'na hukuki başvuru hakkı sağlar.
Ukrayna, Almanya'nın "ilişkili üyelik" önerisini "haksız" buldu; Kiev'in oy hakkı olmadan katılacağı gerekçesiyle.
AB, en ileri aday ülkeler arasında Karadağ, Arnavutluk, Ukrayna ve Moldova'nın bulunduğunu belirterek 2030'a kadar yeni üyelerin kabul edilebileceğini söyledi.
